konusu üretim dolayısıyla elde edilen gelirin Gelir Dağılımı toplumun bireyleri arasında ne şekilde
Gelir, mal veya hizmet üretimi sonucunda ortaya çıkan paylaştırıldığı da önemlidir. nakdi getiridir. Gelir dağılımının yapısı ile ekonomik gelişme Gelir dağılımı, mal veya hizmet üretimi sonucunda ortaya arasındaki ilişkinin konusunda tam bir görüş çıkan gelirin bireyler arasındaki dağılımıdır. Gelirin birliği yoktur. Ancak adaletli bir gelir dağılımının üretimler arasındaki dağılımı fonksiyonel gelir dağılımı, ekonomik gelişmeyi uzun vadede pozitif yönde bireyler arasındaki dağılımı ise kişisel gelir dağılımı etkilediğine ilişkin deliller mevcuttur. olarak adlandırılır. Yapılan bir araştırmaya göre, gelir dağılımı daha Gelir dağılımı, iktisat biliminin temel konulardan biridir. adaletli olan ülkeler, daha yüksek oranda Bu nedenle yapılan araştırmalar üretimin nasıl ekonomik büyüme elde etmişlerdir. arttırılacağını, ekonomik büyümenin nasıl sağlanacağını, üretimin nasıl paylaşılacağını yani gelir dağılımının nasıl • Gelir dağılımı ve yoksulluk: Gelir dağılımı bir gerçekleşeceğini yönünde yapılmıştır. ülkedeki doğrudan yoksulluk düzeyini etkilemektedir. Bir ülkede sağlanan ekonomik Gelir dağılımı konusu iktisat biliminde uzun zaman büyümenin yoksulluğu azaltma derecesi ülkedeki boyunca ihmal edilmiştir. Ancak 1990’lardan sonra bu gelir dağılımı yapısına bağlıdır. alana yönelik ilgide bir canlanma gözlenmeye başlanmıştır. Kişi başı milli geliri yüksek olan ülkelerde adaletsiz gelir dağılımı olduğunda, bu ülkelerde Gelir Dağılımının Önemi yoksulluk oranı önemli boyutlarda artar. Kişi başı Bir toplumda gelir dağılımı çok büyük öneme sahiptir. milli geliri yüksek olup gelir dağılımı adaletli olan ülkelerde ise yoksulluk oranı daha düşüktür. Gelirin paylaşılma şekli değiştikçe; ekonominin yapısı, ülkenin ekonomik büyüme performansı, toplumun yapısı, • Gelir dağılımı ve sağlık: Gelir dağılımı aynı sağlık düzeyi, toplumdaki ortalama yaşam süresi, zamanda toplumun sağlık düzeyinde de önemli yoksulluk düzeyi de bu durumdan doğrudan etkilere sahiptir. Gelir dağılımı adaletli olan etkilenmektedir. ülkeler, gelir dağılımı adaletsiz olan ülkelere göre daha sağlıklı bir yaşam sürmekte ve ortalama Öte yandan, üretim araçlarının mülkiyet yapısı, kamu yaşam süreleri daha uzun olmaktadır. hizmetlerinin hangi düzeyde olduğu, toplumsal ve geleneksel ilişkiler, işgücünün örgütlenme düzeyi ve Araştırmalara göre, gelir dağılımı bozuldukça, dikey-yatay hareketliliği, devletin uyguladığı maliye ölüm oranlarının arttığı görülmektedir.
politikası ve sosyal politikalar, toplumun demokratikleşme Gelir dağılımındaki adaletsizliği azaltmaya düzeyi ve tüm bunların zaman içindeki evrimi gelir yönelik uygulanan politikalar, toplumun sağlığı dağılımını belirleyen temel etmenler arasındadır. üzerinde çok olumlu bir etkiye sahiptir.
Gelir dağılımı düzeldikçe toplumun yaşam düzeyinden Gelir Dağılımı Türleri ekonomik düzeyine kadar birçok alanda düzelme meydana gelir. Bir ülkenin ekonomisinden elde edilen toplam gelir, farklı gelir dağılımlarından elde edilmektedir. Başlıca gelir Gelir dağılımının etkilediği pek çok alan vardır. Bunlardan dağılımı türleri; bazıları şunlardır: • Kişisel gelir dağılımı, • Gelir dağılımı ve siyasi istikrar: Gelir • Fonksiyonel gelir dağılımı, dağılımındaki adaletsizlikler toplumda siyasi • Bölgesel gelir dağılımı ve istikrarsızlığa, yolsuzluklara ve toplumda adalet • Sektörel gelir dağılımıdır. duygusunun azalması nedeniyle huzurun kaçmasına, suç eğiliminin artmasına ve toplumsal Gelirin ilk defa ortaya çıkmasına veya yeniden kargaşaların yaşanmasına sebep olur. dağıtılmasına göre de farklı gelir dağılımı türleri vardır. Bunlar; Yine gelir dağılımı adaletsiz olan ülkelerde rüşvet günlük hayatın bir parçası haline gelmiştir. • Birincil gelir dağılımı ve Böyle bir ortam ise ekonomi açısından hiç de • İkincil gelir dağılımıdır. sağlıklı değildir. Bu türleri inceleyecek olursak, Gelir dağılımı adaletli olan ülkelerde ise Kişisel Gelir Dağılımı toplumsal huzur birlik ve beraberlik vardır. En temel gelir dağılımı şeklidir. Bir ekonomide elde • Gelir dağılımı ve ekonomik büyüme: Bir edilen toplam gelirin toplumdaki bireyler arasındaki ekonomide sağlanan üretimin düzeyi kadar, söz dağılımı ifade etmektedir.
Gelirin ne kadar olduğu gelirin ne şeklide elde Küreselleşmenin hız kazanmaya başladığı yıllarda, vasıflı edildiğinden daha önemlidir. Bir birey kira, ücret gibi pek işgücünün artmasıyla birlikte çalışanlar arasındaki ücret çok gelire sahip olabilir. Ancak önemli olan gelirin farklılıkları daha da artmıştır. Bu açıdan emeğin, mal veya sayısından ya da şeklinden çok toplam getirisidir. hizmet üretiminden aldığı pay oldukça heterojen bir yapıya sahiptir. Bu heterojenlik de küreselleşme ile Kişisel gelir dağılımının ölçülmesinde kullanılan birlikte gitgide artmaktadır. yöntemlerden birisi, nüfusun eşit dilimlere ayrılması ve her dilimin toplam gelirden ne kadar pay aldığının 2017 yılında ülkemizde emeğin toplam gelirden aldığı pay gösterilmesi şeklindedir. Bu noktada da nüfus genellikle %51.5 iken müteşebbisin aldığı pay ise %19.6 olmuştur. %20’lik dilimlere ayrılır ve her %20 lik dilimin toplam Gayrimenkulden ve menkul kıymetlerden elde edilen gelir gelirden aldığı pay belirlenir. Nüfus %10’luk ya da ise toplam gelirin %6.6’si düzeyinde gerçekleşmiştir. %5’lik dilimlere de ayrılabilmektedir. Sosyal transferler kaleminin toplam gelirden aldığı pay %19.7 olmuştur. Türkiye’de 2017 yılı verilerine göre nüfusun en yoksul %20’lik diliminin toplam gelirden aldığı pay sadece Bölgesel Gelir Dağılımı %6,3’tir. En zengin %20’lik dilim ise toplam gelirin Bir ülkenin farklı bölgelerinin, o ülkede elde edilen toplam yarıya yakınını almaktadır. Yine, nüfusun en yoksul gelirden aldığı payı göstermektedir. %20’lik diliminin hane halkı bazında ortalama geliri 7,174 TL iken, en zengin %20’lik dilim ise toplam gelirin yarıya Bölgesel gelir dağılımı, kişisel gelir dağılımı ve yakınını almaktadır. Buna göre, nüfusun en zengin fonksiyonel gelir dağılımının yerel bir türevidir. Yani %20’lik diliminin hane halkı bazında ortalama geliri, en bölgesel gelir dağılımı hem kişisel gelir dağılımını, hem yoksul %20’lik dilimin gelirinin yaklaşık 7.5 katıdır. de fonksiyonel gelir dağılımını gösterebilmektedir.
Kişisel gelir dağılımının ölçülmesinde kullanılan bir diğer Ülkemizde doğu ile batı arasında ekonomik anlamda yöntem de Gini Katsayısı yöntemidir. Buna göre, herhangi önemli ölçüde farklılıklar bulunmaktadır. Öte yandan, bir ekonomi için Gini katsayısı teorik olarak 0 ile 1 İstanbul ile diğer bölgeler arasında da önemli ölçüde fark arasında değerler almaktadır. Bir ekonominin 0 Gini bulunmaktadır. Bu nedenle ülkemiz açısından bölgesel katsayısına sahip olması, o ekonomideki tüm bireylerin gelir dağılımı oldukça önemlidir.
gelirlerinin birbirine eşit olduğunu ifade eder. 2010 yılındaki verilere göre, Güneydoğu Anadolu
Türkiye’nin 2010 yılı Gini katsayısı 0,40’tür. Bölgesinin yıllık eş değer kullanılabilir hane halkı medyan geliri, sadece 8,663 TL iken, bu rakam Ege bölgesinde Fonksiyonel Gelir Dağılımı 8,392 TL ve İstanbul’da da tam 20,502 TL’dir. Bu verilere
Bir ekonomide elde edilen toplam gelirin, geliri ortaya göre, İstanbul’daki medyan hane halkı Güney Doğu çıkaran üretim faktörleri arasındaki dağılımını Anadolu’dakinden 2,8 katı kadar zengindir. göstermektedir. Sektörel Gelir Dağılımı Üretim faktörleri ise; Bir ekonominin farklı sektörlerinin, o ekonomide elde
• Emek, edilen toplam gelirden aldığı payı göstermektedir.
• Sermaye, Sektörel gelir dağılımı, tarım, sanayi ve hizmet sektörleri • Doğal kaynaklar ve arasındaki gelir dağılımını gösterir. Aynı zamanda her • Girişimciliktir. sektörün kendi içindeki alt sektörleri arasındaki gelir dağılımını da gösterebilmektedir. Üretim faktörlerinin mal veya hizmet üretiminde kullanılması neticesinde; Sektörel gelir dağılımı ekonominin gelişmişlik düzeyi açısından önemlidir. Örneğin, gelişmiş ülkelerde tarım • İşgücüne ücret, kesiminin milli gelirden aldığı pay %2 iken, bu oran • Sermayedara faiz, gelişmemiş olan ülkelerde %50’dir. • Doğal kaynak sahibine rant ve • Girişimciye de kâr şeklinde gelir dağıtımı Bir ülkenin ekonomik anlamda kat ettiği mesafeyi en iyi gerçekleşmektedir. gösteren temel verilerden bir tanesi de sektörel gelir dağılımının zaman içinde yaşadığı dönüşümdür. Yani fonksiyonel gelir dağılımı ortaya çıkarılan toplam gelirin, üretim faktörleri tarafından ne şekilde Türkiye’de 1968 yılında tarım kesiminin millî gelirden paylaştırıldığını göstermektedir. aldığı pay, %33,3 iken, bu oran 2017 yılında %6.1’e gerilemiştir. Sanayi kesimi için bu oran 2017 yılı Fonksiyonel gelir dağılımının sağlıklı sonuçlar itibariyle 17.6 düzeyindedir. verebilmesi için hem üretim faktörlerinin kendi içinde homojen olması, hem de bir bireyin tek üretim Türkiye tarihinde sanayi sektörünün payı, tarım faktöründen gelir elde etmesi gerekmektedir. sektörünün payını ilk defa 1983 yılında geçmiştir.
Birincil Gelir Dağılımı ve İkincil Gelir Dağılımı
Bir ekonomide gelir, ilk defa ortaya çıkabileceği gibi, bir yerden başka bir yere de transfer edilebilir. Gelirin ilk defa ortaya çıkması ekonomik bir aktiviteye denk gelirken, gelirin bir yerden başka bir yere transfer edilmesi de gelirin yeniden dağıtımı anlamına gelmektedir.
Gelirin ilk defa ortaya çıkması sonrası oluşan gelir dağılımına birincil gelir dağılımı; gelirin yeniden dağıtılması sonrası ortaya çıkan gelir dağılımına da ikincil gelir dağılımı ya da gelirin yeniden dağılımı denilmektedir. Gelirin oluşumundan sonra yapılan çeşitli müdahalelerle gelirin yeniden dağılımı sağlanmaktadır.
Devlet, faktör gelirlerine sosyal ve ahlaki nedenlerle müdahale etmekte ve böylece gelirin yeniden dağılımını sağlamaktadır. Devlet, gelirin yeniden dağılımını vergiler, kamu harcamaları, fiyat politikaları, işgücü piyasası ve ücret politikaları ve sosyal güvenlik yoluyla sağlayabilir. Devlet serbest piyasada oluşan gelir dağılımını değiştirmeyi amaçlar. Çünkü piyasada oluşan gelir dağılımı, yoksulluğa neden olabilmektedir.
Devlet müdahalesi ile ortaya çıkan gelirin yeniden dağılımı iki şekilde gerçekleşmektedir. Bunlar;
• Dikey yeniden dağılım ve • Yatay yeniden dağılımdır.
Gelir transferlerinin yüksek gelir gruplarından düşük gelir gruplarına doğru gerçekleştiği yeniden dağılıma dikey yeniden dağılım denir.
Yatay yeniden dağılım ise aynı gelir grubu içindeki bireyler arasında meydana gelen gelir transferi yaratan gelirin yeniden dağılımıdır.
İkincil gelir dağılımının, birincil dağılıma göre daha adil olması beklenmektedir.