İş Sağlığı ve Güvenliği — Ünite 5 Soru-Cevap

İş kazası ve meslek hastalığı sonucunda ortaya çıkan zararın karşılanmasını sağlayan iki tane farklı kaynak vardır: SGK ve İşveren

İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları; işverenlerin, işçilerin karşılanmayan zararını karşılamalarını sağlamak için açtıkları davalardır. 

Tazminat türleri; maddi tazminat, manevi tazminat ve destekten yoksun kalma tazminatıdır.

Maddi tazminat aşağıdaki kayıpların karşılanmasına yöneliktir:

• İşçinin tedavi giderleri
• Kazanç kaybı
• Çalışma gücünün azalması ya da yitirilmesinden doğan kayıplar
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar

Maddi zararın belirlenmesindeki unsurlar şunlardır:

• Meslekte kazanma gücü kaybı,
• İş görebilme çağı ve yaşam süresi,
• Ücret
• Tarafların kusuru

Meslekte kazanma gücü kaybı; iş kazası sonrasında bedensel bütünlüğü ihlal edilen işçinin mesleğini tam ya da gereği gibi yürütmesine engel olan veya zorlaştıran durumdur.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ortaya çıkan meslekte kazanma gücü kaybı oranı Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ile belirlenen usule göre belirlenir.

Belirlenebilen ücretler; ,işçinin, kaza olmasaydı kaza anından tazminata esas alınan bilirkişi raporu tarihine kadar çalışarak elde edebileceği ücretlerdir.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve destekten yoksun kalma tazminatlarının hesabında dikkate alınacak ücretleri, belirlenebilen ücretler ve bilinemeyen ücretler olarak ikiye ayırmak mümkündür.

Maddi zararın ve destekten yoksun kalma zararının belirlenmesi sırasında ücretlerin bilinemediği iki ayrı dönem vardır:

• Bilir kişinin hesap raporu tarihiyle hüküm tarihi arasındaki dönem
• Hüküm tarihinden iş görebilirlik çağının sonuna kadar devam eden dönem.

Objektif ölçüt; benzer durum ve şartlar altında işçi ya da işverenin dahil olduğu çevredeki makul, normal bir insanın zararlı sonucun doğmasını önlemek için sarfedeceği çaba ve göstereceği özendir.

TBK m. 54’e göre bedensel zarar kalemleri şunlardır:

• Tedavi giderleri,
• Kazanç kaybı
• Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işçiye yapılan tedavi giderleri ikiye ayrılabilir:

• Kaza anında ve hemen ardından yapılan giderler
• Kazayı takip eden daha sonraki giderler

İşlemiş zarar dönemi; kaza anı ile maddi tazminat davasının hüküm tarihi arasında geçen süreyi kapsar.

Hüküm sonrası dönem (işleyecek zarar dönemi); işçinin uğraması muhtemel zararların birtakım varsayımlardan hareket edilerek belirlendiği, yaşanmamış bir zaman dilimidir.

Ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan zarar: işçinin, ekonomik geleceği sarsılmasaydı elde edebileceği kazanç ile mevcut durumuyla gelecekte elde edebileceği kazanç arasındaki farktır.

Maddi zararın belirlenmesinde aşağıdakilerden yararlanılır:

• İşçinin meslekte kazanma gücündeki kayıp oranı
• İş görebilme çağının uzunluğu,
• Yaşam süresinin sonu,
• Kaza anındaki ücreti
• Müterafık kusur oranı

Destekten yoksun kalma tazminatında destek, geride kalanların geçimini kısmen veya tamamen sağlayacak şekilde fiilen ve düzenli olarak onlara yardım eden, olayların olağan akışına göre eğer ölüm gerçekleşmeseydi gelecekte az yada çok bu yardımı sağlayacağına ilişkin güçlü bir olasılık bulunan kişidir.

Farazi destek; ölüm tarihine kadar fiilen gerçekleşmediği halde ileride desteklik ilişkisinin olacağının kabul edilebildiği durumdur.

Bakım gücü; İşçinin, kazancından kendi ihtiyaçlarını karşılayıp hayatın olağan akışına uygun bir tasarruf yaptıktan sonra diğer kişilere yardımda bulunacak pay ayırabilmesidir. 

Bakım ihtiyacı; işçinin ölümü nedeniyle talep sahibinin sosyal seviyesine uygun bir yaşam seviyesini yakalayamayacak olmasıdır.

Manevi tazminat, iş kazasına ya da meslek hastalığına maruz kalan işçinin uğradığı bedensel kaybın neden olduğu acı ve ıstırabı hafifletmeyi amaçlar.