CBS225U-CBS’DE PROJE TASARIMI VE YÖNETİMİ
Ünite 8: CBS’de Proje Örnekleri
Giriş
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), ekonomik, toplumsal veya kültürel açıdan gelişmeyi amaçlayan projelerde giderek daha yaygın kullanılır hâle gelen teknolojilerden biri olarak dikkat çekmektedir. Bu ünitede CBS tabanlı başarılı proje örneklerine yer verilmiştir.
Akıllı Şehir Projeleri
Akıllı şehir, bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı içeren ve kentsel alanlarda refahın artmasını hedefleyen bir şehir modelidir. Akıllı şehir kavramı, 1960’larda ve 1970’lerde Amerika Birleşik Devletleri’nde veri toplamak, kaynakları yönlendirmek ve yönetmek, afetleri ve yoksulluğu azaltmak için kentsel veri tabanlarına duyulan ihtiyaç ile ortaya çıkmıştır. Günümüzde dünyanın pek çok şehrinde akıllı uygulamalara rastlamak mümkündür. Örneğin trafik akışlarını izlemek ve trafik ışıklarının bulunduğu alanlarda sıkışıklığı azaltmak için akıllı trafik uygulamalarından faydalanılmaktadır. Akıllı şehir girişimleri, çöp toplama hizmetleri, filo yönetim sistemleri, iklim değişikliği ile mücadele ve hava kirliliğinin yanı sıra atık yönetimi için de kullanılmaktadır. İfade edilen unsurların yanı sıra, suç oranlarının yüksek olduğu alanlarının izlenmesi veya sel, toprak kayması, kasırga, kuraklık gibi afetler için erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesini de kapsayabilmektedir
Hobart Şehrinin CBS Tabanlı Modernizasyonu Projesi
Indiana’da bulunan Hobart şehrindeki bir grup vizyon sahibi kişi Şehrin mekânsal tabanlı stratejik planını geliştirecek olan şirket ilk olarak hava fotoğraflarını kullanarak çok aşamalı ve uzun soluklu bir yol haritasını geliştirmiştir. Geliştirilen CBS projesinin stratejik planlama süreci, üç odak noktası çerçevesinde belirlenmiş sekiz adımdan oluşmaktadır. Bunlar şu şekildedir:
• İhtiyaç analizi • Alternatif sistem tasarımı • Öngörülen fayda veya kazançların belirlenmesi
Proje ekibi, proje tasarımlarını “Altı Sütun Prensipleri” çerçevesinde yürütmüştür. Bunlar şu şekildedir:
• Yönetişim (Destek ve Operasyonlar) • Sayısal Veri ve Veritabanları (Doğru ve Güvenilir) • Prosedürler, İş Akışları ve Entegrasyon (Birlikte Çalışabilirlik) • Yazılım (Toplam Ekosistem) • Altyapı (Mimari Tasarım) • Eğitimi ve Bilgi Transferi (Sürdürülebilirlik)
Projenin hayata geçirilmesi sürecinde CBS uygulamaları ve ortamlarına yer sağlamak için sanal bir web sunucusu kullanmaya başlamışlardır. Ayrıca açık veri portalı, birim görüntüleyicileri, gösterge panoları gibi unsurlar Nearmap ve RedZone’dan ile entegrasyonu da içerecek şekilde özelleştirilerek uygulamaya konulmuştur. Projenin stratejisinin bir diğer önemli parçası, biri yerel yönetim
çalışanları, diğeri ise halkın kullanabileceği iki “hub” oluşturmaktır. Bunlardan ilki yerel kurumlardaki Sıhhi ve Yağmursuyu Bölgesi, Planlama ve Geliştirme, Polis, Yangın, Parklar ve Rekreasyon, Ekonomik Kalkınma ve diğer tüm birimler dâhil olmak üzere her birim için gerekli bilgileri içermektedir. İkincisi ise dış paydaşların kullanımına yöneliktir. Bu amaçla bir İnternet sitesi oluşturulmuştur. Bu site açık veri portalı olarak kullanılmaktadır. İnternet sitesi ziyaret edilerek, şehrin “açık veri” olarak tanımladığı Nearmap arşivlerinden herhangi bir CBS dosyası indirilebilmektedir.
Buna göre Hobart şehrinin modernizasyonu için geliştirilen CBS projesinin sunduğu faydalar şu şekildedir:
• Konum bilgisine ilişkin gelişmiş farkındalık • Kurumlardaki birimlere özel iş uygulamalarının geliştirilmesi • Şehrin büyümesine rehberlik edecek bir CBS yönetişim modeli • Doğru, güvenilir ve dijital verilere genişletilmiş erişim ve etkin kullanım • Aşamalı bir entegrasyon ve tüm sistemler arasında birlikte çalışabilirliğe odaklanma • Yazılım ve Bilgi Teknolojisi Altyapısı için modern bir bulut tabanlı çerçevenin devreye alınması • Ekonomik, çevresel ve sosyal kalkınmanın desteklenmesi
Proje kapsamında oluşturulan internet sitesinde kullanıcılara çok sayıda araç sunulmuştur. Bunlar şu şekildedir:
• Uygulamalar • Haritalar • Hikâye Haritaları • Açık Veri Portalı • Şehre Genel Bakış • Geribildirim
Uygulamalar
Uygulamalar menüsü, kullanıcılara şehirdeki yollar, parklar ve parseller gibi verileri görüntülemeye imkân veren araçlar sunar. Aynı zamanda ihtiyaç veya ilgi alanına göre tematik sorgulama da yapılabilmektedir. Aynı zamanda ihtiyaç veya ilgi alanına göre tematik sorgulama da yapılabilmektedir. Proje kapsamında kullanıcılara sunulan bir diğer araç “GIS Viewer” olarak adlandırılmıştır. Dinamik bir harita olarak tasarlanan bu araç yaklaştırma, uzaklaştırma ve kaydırma gibi özelliklere sahip olması ile etkileşimli bir harita olarak tanımlanabilir. Kullanıcılara sunulan “CIP Dashboard” isimli uygulama ile şehirdeki tüm proje bilgilerine erişebilmektedirler.
Haritalar
Hobart şehri CBS projesi kapsamında kullanıcılara belirli konuları ve temaları kapsayan bir harita galerisi de sunulmuştur.
Hikâye Haritaları
Hikâye Haritaları “Verilerimizin anlatacak bir hikâyesi var. Hobart hakkında daha fazla bilgi edinmek için hikâye haritalarımızı keşfedin!” sloganı ile kullanıcılara “Yağmur Suyu Yönetimi ve Yeşil Altyapı Projelesi” ve “Park Turu” gibi başlıklar altında çeşitli temalara ilişkin hikâye haritaları sunmaktadır.
Açık Veri Portalı
Projenin İnternet sitesi aracılığıyla kullanıcıların çeşitli verilere kolaylıkla erişimi mümkündür. İlgili veriler temalar şeklinde sunulmaktadır. Bunlar; yeşil altyapı, referans, çevre, Lake County, yollar, sınırlar, ağaç envanteri ve altyapıdır.
Şehre Genel Bakış
Şehre genel bakış uygulaması, şehirdeki hayata ilişkin bilgi ve ölçümlerin daha sonra ekleneceğini ifade eden bir bilgilendirme bulunmaktadır.
Geribildirim
Projenin İnternet sayfasında bulunan son uygulama geribildirimdir. Geribildirim aracı Hobart şehri CBS uygulaması ile ilgili öneri ve değerlendirmeleri öğrenmeye yönelik bir anket formundan oluşmaktadır. Ankette kullanıcılara bu uygulamadan veri indirip indirmediği ve indirdiği verileri nasıl kullandığı ile ilgili sorular yöneltilmektedir. Ayrıca kullanıcılardan uygulamayı 1 ve 5 arasında puanlamaları istenmektedir.
Ekonomik Kalkınma Projeleri
Günümüzde ekonomi politikalarını geliştiren ve uygulayan ekipler, daha etkili politikalar geliştirebilmek için bilgileri kaydetmeye, depolamaya, analiz yapmaya ve sonuçları görüntülemeye yardımcı olacak araçlara ihtiyaç duymaktadırlar. CBS sahip olduğu özellikler ile bu ihtiyaçların tamamını karşılayabilmektedir. Dolayısıyla bugün CBS ekonomik kalkınmada en önemli karar verme mekanizmalarından biri olarak kabul edilmektedir.
Mississauga Şehrinin CBS Tabanlı Ekonomik Kalkınma Projesi
Mississauga şehri, Kanada’daki Greater Toronto Bölgesi’nde yer almaktadır. Mississauga şehri, sağlıklı ekonomik kalkınmaya odaklanan bir politikaya sahiptir. Şehir, havacılık, otomotiv, temiz teknoloji, yiyecek ve içecek, finansal hizmetler, bilgi ve iletişim teknolojisi için gelişmiş üretimi destekleyecek şekilde büyümüştür. Sahip olduğu bu ekonomik gelişmişliği sürdürülebilir kılmak için Mississauga şehri bir CBS altyapısı projesi geliştirmiştir. CBS uygulaması üç ana tabandan oluşmaktadır.
• Hikâye Haritaları • Ekonomik Veri Merkezi • Dâhili Uygulama
Hikâye haritaları şehirdeki unsurların konumları, şehir vizyonu, bölgelerin sahip olduğu avantajları kilit sektörler, mevcut yatırım fırsatları, referans videoları ve daha fazlası
hakkında bilgiler içermektedir. Şehir ile ilgili ekonomik verileri daha erişilebilir hâle getirmek üzere geliştirilen ikinci uygulamada, şehirdeki hizmetlerle ilgilenen sakinler ve işletmeler için kullanıcı deneyimlerinin iyileştirilmesine imkân sağlamaktadır. Bu uygulama, çeşitli sekmeler ve akordeon menüleri aracılığıyla erişilebilen çizelgeler, tablolar ve eşlenmiş veriler sağlamak için çok sayıda kaynaktan verilerin toplanmasını sağlar. Uygulamada yer alan verilerden bazıları şunlardır:
• Nüfus, konut ve istihdam verileri • Bölgedeki yatırım yapılmaya en uygun endüstriler • Boş arazi, piyasa istatistikleri, girişimcilik ve planlama çerçeveleri dâhil olmak üzere şehirdeki kalkınma fırsatları • İş gücü demografisi ve istihdam ile ilgili göstergeler • İş kaynakları ve araçları için bir sorgu aracı • Ulaşım, parklar ve kamu güvenliği tesisleri
Mississauga şehrinin üç yönlü CBS stratejisinin son parçası Dâhili Uygulama’dır. Dâhili Uygulama aynı zamanda yorumlanması ve özetlenmesi zaman alabilen elektronik tablolar ve ham veriler yerine etkileşimli harita ve görsel oluşturulabilen bir platformdur.
Bentonville Şehrinin CBS Tabanlı İş gücü Göçü Önleme Modeli
ABD’de bulunan Bentonville şehri için geliştirilen CBS altyapısı, planlamacılara şehrin ekonomisi hakkında daha derin bir anlayış kazandırmıştır. Şehrin mevcut ve gelecekteki sakinlerinin ortalama harcama gücünü belirlemelerine yardımcı olmuştur. Ayrıca konut piyasasındaki boşlukları belirleyen demografik eğilimlerin hesaplanmasına olanak tanımıştır. Proje kapsamında genç nüfusu şehirde tutmaya veya bir diğer ifadeyle göçü önlemeye yönelik ne gibi hizmet ve fırsatların bulunması gerektiği ayrıca bunların şehrin hangi noktalarında bulunması gerektiği belirlenmiştir.
Altyapı Projeleri
Su, kanalizasyon veya yol gibi altyapı unsurları gelişmişlik göstergelerinden bazılarıdır. İfade edilen sistemlerin etkili kullanımı ticaret ve sağlık alanlarında başarıya ulaşmanın anahtarlarındandır. Benzer şekilde bu altyapı sistemlerinin niteliği insanların yaşam memnuniyetini artırarak kalkınma hedeflerine ulaşılmasını sağlar.
CBS, altyapı sistemlerinin kurulması ve işletilmesi süreçlerinde yaygın şekilde kullanılmaktadır. Örneğin CBS kullanarak su altyapısının bileşenlerinden olan boruların uzunlukları, malzemeleri ve boyutları gibi çok sayıda ayrıntı konumsal olarak belirlenebilmektedir. Bu verilerin mevcudiyeti, tedarik ve envanter yönetiminin sorunsuz olarak işleyebilmesini sağlamaktadır. Altyapı sistemleri ile ilgili planlama veya tasarım gibi önemli proje aşamalarında CBS’nin kullanımı bunların işleme alma sürelerini önemli ölçüde azaltmaktadır.
Hyde Şehrinin CBS Tabanlı Su Altyapısı Projesi
Kuzey Carolina’da bulunan Hyde County’ye ait proje kapsamında ilk olarak GPS özellikli su varlıklarına ilişkin veriler CBS ortamına aktarılmıştır. Proje ekibi bunun için altyapı ile ilgili GPS verilerini Microsoft Excel’den CBS ortamına aktarmıştır. As-Built çizimlerine atıfta bulunarak su şebekesini sayısallaştırmış ve su ağları topolojik olarak bağlantılı hâle getirilmiştir. Ek olarak Hyde Park’a yeni bir veritabanı tasarımı oluşturma konusunda yardım edilmiş ve Hyde County su sistemi için ek su varlıklarının geliştirilmesini ve tahsis edilmesini sağlamıştır.
Windsor Kasabasının CBS Tabanlı Park ve Rekreasyon Altyapısı Projesi
Windsor Kasabası, San Francisco’nun kuzeyinde yer almaktadır. Kasaba, en iyi arazi kullanımı tasarımı ve sağlıklı toplum da dâhil olmak üzere çeşitli kategorilerde başarılı uygulamalarından dolayı çok sayıda ödül kazanmıştır. Günümüzde hâlâ kasaba yönetimi vatandaşlarının yaşamlarını iyileştirmek için yenilikçi yollar bulmaya çalışmaktadır.
CBS tabanlı proje serüveni hâlâ devam etmektedir. Bu süreç bir bütün olarak “CBS Aracılığıyla Windsor Kasabasının Stratejik Planının Oluşturulması” olarak adlandırılmaktadır. Bugün projenin en önemli odağını ise park ve rekreasyon altyapılarının geliştirilmesi ve iyileştirilmesi oluşturmaktadır. Bu bağlamda geliştirilen proje kapsamında beş CBS uygulaması hizmete sunulmuştur. Bunlar şu şekildedir:
• Park Görüntüleyici • Kolektör Uygulaması • Operasyon Panosu • Yerel Halkın Farkındalığı • Dinamik Veritabanı Entegrasyonu
Kamusal Hizmet Projeleri
CBS, kamusal hizmetlerin iyileştirilmesinde yaygın şekilde kullanılan araçlardan biridir. Örneğin sağlık kurumları veya uzmanları, belirli bir hastalığa ilişkin vaka sayısını azaltmaya yönelik, o hastalığı haritalayabilir ve “sıcak noktalar” veya “kümeler” tespit edebilir. Hastalığın mekânsal olarak yoğunlaştığı yerler tespit edildikten sonra mekânsal korelasyon analizinden faydalanarak hastalığın kirlilik, okuryazarlık veya suç ile olan ilişkisi sorgulanabilir. Böylelikle hastalığa ilişkin mekânsal bir öngörü geliştirilebilir. CBS, kar yağışı, buz, fırtına ve yağmur gibi hava olaylarının izlenmesine ve yaratacağı muhtemel sorunlara önlem almayı sağlamaktadır.
Concord Şehrinin CBS Tabanlı Acil Durum Aramaları Projesi
Yeni nesil 911, halkın 911 çağrı merkezleriyle videolar, resimler ve metinler gibi daha zengin ve ayrıntılı verileri paylaşmasına olanak tanıyan yeni bir teknolojidir. Ayrıca 911 çağrı merkezlerinin birbirleriyle iletişim kurma yeteneğini geliştirmektedir. ABD’de bulunan Concord şehri, bulunduğu bölgenin en önemli kültür merkezlerinden
biri olarak kabul edilmektedir. Şehir yönetimi bu aramaları mekânsal bilgi teknolojilerinden faydalanarak geliştirmek için Yeni Nesil 911 isimli bir proje geliştirmiştir. Mevcut durum analizinin yapılmasını takiben yeni nesil altyapının oluşturulması sürecine geçilmiştir. Bu süreç beş aşamadan oluşacak şekilde tasarlanmıştır. Bunlar şu şekildedir:
• Veri Değerlendirme • Adres Verileri Raporunun Oluşturulması • Veri Transferi • Verilerin Düzenlenmesi ve İyileştirilmesi • Meta Verilerin Oluşturulması ve Güncellenmesi
Yolo Şehrinin CBS Tabanlı Kamusal Güvenlik Projesi
ABD’deki Kaliforniya eyaletine bağlı şehirlerden biri olan Yolo şehri 2018 yılında itibaren Acil Durum İletişim Ajansı, şehirdeki acil durum hizmetleri ile ilgili CBS danışmanlığı almaya başlamıştır. Danışmanlık hizmetinin içeriği şehirdeki sokak ağını, adres noktalarını, yangın hidrant noktalarını ve kamu güvenliği müdahale alanlarını kapsayan güncel bir CBS veritabanının oluşturulmasıdır. Proje, ayrıca geliştirilen veritabanının her ay düzenli şekilde güncellenmesini de kapsamaktadır. Böylelikle veritabanının sürdürülebilir hâle getirilmesi amaçlanmıştır.
Proje kapsamında geliştirilen CBS altyapısı şehirdeki müdahale alanlarının poligonlar şeklinde belirlenmesini sağlamaktadır. Böylelikle hangi birimin hangi alandan sorumlu olduğu açıkça ortaya konulabilmektedir. Yolo şehri yönetimi aynı zamanda kamuya açık bir CBS uygulaması sunmaktadır. Bu uygulama kapsamında kullanıcılar şehirdeki idari sınırlar ve parsel numarası gibi çeşitli bilgilere ulaşabilmektedirler. Ayrıca şehirdeki kütüphane, park ve çeşitli kamusal hizmetler ile ilgili konumsal sorgulamalar da bu uygulama üzerinden yapılabilmektedir.
Halk Sağlığı Projeleri
Günümüzde modern CBS, hastalıklar ve halk sağlığı alanındaki diğer unsurları analiz etmek için etkili şekilde kullanılmaktadır. Dolayısıyla sağlıkla ilgili unsurların haritalanması toplumsal sağlığın iyileştirilmesinde hangi alanlara odaklanılması gerektiğini göstermesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Roswell Şehrinin CBS Tabanlı COVID-19 Yönetim Projesi
Roswell şehri, 2015 yılından bu yana şehrin stratejik anlamda yönetimi için CBS’den faydalanmaktadır. 2020 yılının Mart ayında ABD’de COVID-19 vakalarının ortaya çıkmasıyla Roswell şehri yöneticileri hastalıkla mücadelede CBS altyapısının nasıl kullanılabileceğini araştırmaya başlamıştır. CBS uzmanları 911 aramalarının mevcut CBS altyapısı ile entegrasyonunu sağlamıştır. Daha sonra şehirde salgının yayılımını göstermeye yönelik Gösterge Panosu uygulaması geliştirilmiştir. Başlangıçta yalnızca salgınla ilgili güncel bilgilerin yayınlandığı gösterge paneli zamanla geliştirilmiştir. Şehirde artık Dağıtım Noktası Operasyonları olarak adlandırılan ikinci
bir gösterge panosu bulunmaktadır. Bu pano aşılama uygulamalarına ilişkindir. Buna göre ikinci gösterge paneli, mevcut aşıların sayısının, kaç aşının hazırlandığının ve bir günde uygulanan ortalama aşı sayısının takip edilmesine imkân vermektedir. Ayrıca aşıların uygulanması planlanan yerlerdeki olası yoğun noktaları izlemeye ve müdahale etmeye yönelik canlı kameraların entegrasyonunu da içermektedir. Proje kapsamında geliştirilen hikâye haritaları ve gösterge panoları da halkın salgınla ilgili bilgilere erişimini mümkün kılarak salgınla mücadeleye yönelik farkındalıklarının artmasına imkân vermiştir.
Pearland Şehrinin CBS Tabanlı COVID-19 Gösterge Paneli Projesi
ABD’nin Teksas eyaletine bağlı Pearland şehrinde de salgınla mücadelede ve halkı bilinçlendirmede en yaygın kullanılan araçlardan biri CBS olmuştur. Salgın sürecinde topluluklarını bilgilendirmek, CBS biriminin en büyük önceliği olmuştur. Bu nedenle birim, COVID-19 gösterge panelini hizmete sunmuştur. Göstergeli paneli ile birlikte hem Pearland vatandaşları ve çevre yerleşimlerde ikamet eden sakinler şehrin CBS altyapısından yararlanabilmektedirler. Roswell şehrinin salgınla mücadelede geliştirdiği CBS stratejisine göre oldukça küçük ölçekli olan bu proje ile birlikte hastalığa ilişkin bilgilerin şeffaf şekilde halka ulaştırılması ve bilgi kirliliğini önlemesi mümkün olmuştur.