CBS211U-AÇIK KAYNAK KODLU CBS YAZILIM UYGULAMASI
Ünite 8: Açık Harita Kaynaklarına Ulaşım ve Verilerin Üç Boyutlu Gösterimi
Farkı Kaynaklardakı̇ Harı̇taların QGIS Yazılımı İçine Aktarılması
QGIS yazılımı içinde OpenLayers eklentisi (plugin) ile Google Maps, Bing Maps, MapQuest, OSM/Stamen, Apple Maps gibi harita kaynaklarına ulaşılabilir ve bu eklenti sayesinde kendi projelerinizdeki verilerin altında istediğiniz harita kaynaklarını görüntüleyebilirsiniz. Farklı harita kaynaklarını QGIS’de görüntülemek için aşağıdaki adımlar takip edilir:
• QGIS Menü bar’da Eklentiler menüsü altında Eklentileri Yükle ve Yönet ifadesi seçilir, • Eklentiler diyaloğunda Yüklenmeyenler sekmesi fare ile seçilir. • Araştır bölümüne OpenLayers yazılır, • OpenLayers Plugin fare ile seçilir • Eklentiyi Yükle butonuna basılır. • Yükleme işlemi tamamlandıktan sonra Close butonuna basılarak diyalog kapatılır.
GIS menü bar’da yer alan Web menüsü altında OpenLayers plugin içinde harita kaynakları seçilerek harita ekranında açılması sağlanır. İstenilirse OpenLayers Overview ifadesi işaretlenerek QGIS ana ekranında, sol alt köşede çıkan diyalog ile harita kaynakları yönetilir. Google Maps > Google Streets seçilir ve harita ekranında Google Streets haritası görüntülenir. Google Maps > Google Satellite seçilir ve harita ekranında Google Satellite haritası görüntülenir. özatıcı bölümünde Unite 8 verilerini kopyaladığınız disk alanındaki dizine fare ile ulaşılır. C:\AU_Egitim_Veri_Seti\Unite_8\ dizini altında RASAT_20121004.tif ve RASAT20130729.tif uydu görüntüleri klavyenin Ctrl tuşuna basılarak birlikte seçilir ve farenin sağ tuşuna basılarak Seçilen Katmanları Ekle ile harita ekranına eklenir. Harita ekranına eklenen görüntüler, katmanlar bölümünde önce RASAT 2012 yılına ait görüntü kapatılır. Sonra RASAT 2013 yılına ait görüntü kapatılır. Tarihî yarımadada ve Haliç’teki metro köprüsünün değişimi izlenir. Katmanlar bölümündeki tüm katmanlar kaldırılır.
Gözatıcı bölümünde Unite8 verilerini kopyaladığınız disk alanındaki dizine fare ile ulaşılır. C:\AU_Egitim_Veri_Seti\Unite_8\ dizini altında bina.shp katmanı seçilir ve farenin sağ tuşuna basılarak Katman Ekle ile harita ekranına eklenir. Menü bar’da Web menüsü altında OpenLayers Plugin > Bing Maps > Bing Aerial with Labels seçilir. Bina. shp katmanı katmanlar bölümünde üste çıkarılır.
Örnek Verı̇ Setlerı̇ Üzerı̇nden Üç Boyutlu Verı̇ Görüntüleme
Üç Boyutlu (3D) modelleme son yıllarda coğrafi bilgi teknolojileri içinde çok fazla uygulama alanı bulmaktadır. Üç boyutlu CBS olarak adlandırılan bu teknoloji ile yükseklik değerleri girilen iki boyutlu verilerin üç boyutlu görüntüleri elde edilmektedir. Üç boyutlu görüntüler mekanın farklı yükseklik, ölçek, detay ve açıdan daha
doğru algılanmasına imkân vermektedir. Dolayısıyla özellikle;
• kent bilgi sistemleri projelerinde kentlerin üç boyutlu modellenmesi • bu modellerin web portalleri aracılığı ile kullanıcılara sunulması, • yol projelerinde, • imar, • peyzaj, • arazinin üç boyutlu modellenmesi, • aşkın hesapları, • drenaj hesaplaması, • heyelan analizleri, • yerleşim planları
gibi bir çok konuda, CBS içerisinde üç boyutlu uygulamalar kullanılmaktadır. Ayrıca ilgili mekâna ait uydu görüntüsü veya hava fotoğrafı arazi üzerine giydirilebilmekte ve arazinin yükseltisinde farklı oranlarda abartı uygulanabilmektedir.
QGIS yazılımı içinde verilerin üç boyutlu gösterimleri Qgis2threejs isimli eklenti fonksiyonları ile yapılır. Bu eklentiyi yüklemek için; Menü bar’ da Eklentiler menüsü altında Eklentileri Yükle ve Yönet ifadesi seçilir. Eklentiler diyaloğunda Yüklenmeyenler sekmesi fare ile seçilir. Araştır bölümüne 3d yazılır. Qgis2threejs eklentisi fare ile seçilir ve Eklentiyi Yükle butonuna basılır. Yükleme işlemi tamamlandıktan sonra Close butonuna basılarak diyalog kapatılır. Katmanlar bölümündeki tüm katmanlar kaldırıp, gözatıcı bölümünde Unite8 verilerini kopyaladığınız disk alanındaki dizine fare ile ulaşılır. C:\AU_Egitim_Veri_Seti\ Unite_8\ dizini altında turkiye.shp ve yükseklik.tif verileri klavyenin Ctrl tuşuna basılarak birlikte seçilir ve farenin sağ tuşuna basılarak Seçilen Katmanları Ekle ile harita ekranına eklenir. Google Maps > Google Satellite seçilir ve harita ekranında Google Satellite haritası görüntülenir.
Katmanlar bölümünde en üstte Turkiye.shp sonra Turkiye_dem ve en altta Google Satellite olacak şekilde düzenlenir. Katmanlar bölümünde turkiye.shp fare ile seçilir ve Özellikler diyaloğu farenin sağ tuşuna basılarak açılır. Özellikler diyaloğunda Stil sekmesi seçilerek, Basit Dolgu ifadesi fare ile seçilir. Renkler Doldurma bölümü Şefaf Doldurma yapılır. Sınır rengi kırmızı seçilir. Sınır Genişliği 0,46 olacak şekilde set edilir. Etiketler sekmesi seçilir. Katman etiketlenecek sütunu seç > AD seçilir. Apply butonu ve sonrasında OK butonuna basılır. Böylece dolgu renkte olan Türkiye il sınırlarının sadece dış sınırları kırmızı olarak ayarlanmış ve il merkezlerinin isimleri harita ekranına yazdırılmış olunur. Ağrı ili sınırlarına Yaklaştır butonu ile yakınlaşılır. Ağrı-Iğdır il sınırı arasında zirvesi beyaz olan Ağrı dağı görülür.
QGIS menü bar’ da yer alan Web menüsü altında Qgis2threejs eklentisi çalıştırılır. Qgis2threejs diyaloğunun açılması sağlanır. Qgis2threejs diyaloğunda Template File bölümüne 3DViewer.html set edilir. World sekmesi fare ile
seçilir. Map Canvas bölümünde varsayılan değerler kabul edilir. Scale and Shi bölmesinde Base size = 100, Vertical exaggeration (Dikey abartı değeri) = 2.5 değeri girilir. Diğer değerler varsayılan olarak kabul edilir. Controls sekmesinde OrbitControls.js seçilir. Gösterim sırasında farenin ve klavyedeki okların görevleri bu sekmede açıklanır. DEM sekmesi fare ile seçilir. DEM Layer bölümüne Türkiye_dem set edilir. Resampling sekmesi en sona getirilir. Display Type bölümünde Map canvas image olarak set edilir. Sides and frames bölümünde Build sides (Kenar oluştur) seçeneği işaretlenir. Run butonuna basılır. Ekrana açılan web browser’ da üç boyutlu gösterim gerçekleşmiştir. Üç boyutlu gösterimin ekranda ayarlanması için fare’nin sağ, sol ve orta tekerlek (scroll) tuşları kullanılır.
Bu uygulamada kullanılan sayısal yükseklik modeli (DEM) 90 metre çözünürlükteki SRTM yükseklik verisidir. Google uydu görüntüsünün altında bulunan SRTM DEM verisi sayesinde yüzey, 3 boyutlu olarak görülmektedir.
Gözatıcı bölümünde Unite8 verilerini kopyaladığınız disk alanındaki dizine fare ile ulaşılır. C:\AU_Egitim_Veri_Seti\Unite_8\ dizini altında bina.shp verisi farenin sağ tuşuna basılarak Katman Ekle ile harita ekranına eklenir. Katmanlar bölümünde bina katmanı fare ile seçilir ve sağ tuşa basılarak Zoom to Layer ifadesi seçilir. QGIS menü bar’ da yer alan Web menüsü altında Qgis2threejs eklentisi çalıştırılır. Qgis2threejs diyaloğunun açılması sağlanır. Qgis2threejs diyaloğunda Template File bölümüne 3DViewer.html set edilir. World sekmesi fare ile seçilir. Map Canvas bölümünde varsayılan değerler kabul edilir. Scale and Shi bölmesinde Base size = 100, Vertical exaggeration (Dikey abartı değeri) = 0.1 değeri girilir. Diğer değerler varsayılan olan kabul edilir. Controls sekmesinde OrbitControls.js seçilir (Şekil 8.19). Web browser’ daki gösterim sırasında fare’nin ve klavyedeki okların görevleri bu sekmede açıklanır. DEM sekmesi fare ile seçilir. DEM Layer bölümüne Türkiye_dem set edilir. Resampling sekmesi en sona getirilerek en yüksek çözünürlük değeri seçilir. Display Type bölümünde Map canvas image olarak set edilir. Sides and frames bölümünde Build sides (Kenar oluştur) seçeneği işaretlenir. olygon sekmesinde bina seçilir. Object Type > Extruted, Z Coordinate Mode > Relative to DEM, Height = 0, Style bölümünde Color > Random, Transparency > Feature Type, Height > Yükseklik, Multiplier = 10 değerleri set edilir. RUN butonuna basılır. Ekrana açılan web browser’ da üç boyutlu gösterim gerçekleşmiştir. Web menüsü altında Qgis2threejs eklentisi çalıştırılır. Qgis2threejs diyaloğunda Template File bölümüne 3DViewer(Dat- gui).html set edilir.
Diğer gösterimden farklı olarak web browser üzerine katmanları kontrol edebilecek araçlar gelmiştir. Şimdi Google Hybrid haritası üzerinde Anadolu Üniversitesi 2 Eylül Kampüsünün binaları sayısallaştırılacak, binalara rastgele yükseklik değerleri verilecek ve üç boyutlu gösterim yapılacaktır. Önce Anadolu Üniversitesi 2 Eylül
Kampüsünün binaları sayısallaştırılacaktır. Bunu için QGIS harita ekranında Google Hybrid haritası altlık olarak açılır. Katman menüsünde Create Layer > Yeni Shape Katmanı ifadesi seçilir. Anadolu_bina. shp isminde bina katmanı oluşturulur. Veritabanına Yukseklik field’ı açılır. nadolu_bina.shp katmanı Düzenlemeyi Aç/kapa butonuna basılarak sayısallaştırmaya hazır hâle getirilir. Obje Ekle butonu ile binalar sayısallaştırılır. Ayarlar menüsü altında Yakalama seçenekleri ayarları yapılır. Türkiye_dem.tif DEM katmanı QGIS harita ekranına eklenir. QGIS menü bar’da yer alan Web menüsü altında Qgis2threejs eklentisi çalıştırılır. Template file 3Dviewer(dat-gui).html seçilir. World sekmesinde Base size = 100, Vertical exaggeration = 0.1 girilir. DEM sekmesinde DEM Layer olarak Turkiye_dem set edilir. Polygon Anadolu_bina sekmesinde Color > Random, Height > Yukseklik, Multiplier = 20 değeri girilir. Multiplier değeri binaların yükseklik değerini 20 kat arttır demektir. Diğer değerler varsayılanlar kabul edilir. RUN butonuna basılır.
Binalara rastgele verilen yükseklik bilgilerine göre Anadolu Üniversitesi 2 Eylül Kampüsünün üç boyutlu gösterimi gerçekleştirilmiştir.