CBS122U-COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ YAZILIMI
Ünite 7: Çıktı Hazırlama ve Koordinatta Nokta Oluşturma
Giriş
Çıktı sekmesi MapInfo Pro’da bulunan en güçlü araçlardan birisidir. Harita objeleri yöntemlerinden biri olan koordinattan nokta oluştur komutu için X ve Y koordinat bilgilerini ihtiyaç vardır. Çeşitli veri toplama yöntemleri ile elde edilmiş verilerin koordinatları kullanılarak tabloların haritaları oluşturulabilir. Aynı zamanda harita objeleri bulunan tabloların koordinat bilgileri de arazi çalışmaları için önem taşımaktadır.
Yeni Çıktı Penceresi
MapInfo Pro’da hazırlanan haritalar ölçekli, kuzey oklu ve açıklamalı/lejantlı bir şekilde düzenlenerek çıktı alınabilir.
Yeni çıktı penceresi açmak için iki yöntem vardır;
• Çıktı sekmesi > Yeni Çıktı açılır listesi > Boş Şablon seçeneğine tıklanır. • Klavyeden F5 tuşuna tıklanarak yeni çıktı penceresi açılır.
Yeni çıktı penceresi açıldıktan sonra yapılacak ilk işlem, sayfa ayarını ve boyutunu ayarlamak olmalıdır.
Çıktı penceresinde sayfa ayarı yatay konumuna göre düzenlenir.
Çıktı Penceresine Harita Ekleme
Haritaların çıktısını almak için çıktı penceresine katmanların taşınması gerekir. Bu haritalar bir ya da birden fazla olabilir.
Katmanları çıktı penceresine eklemek için;
• Çıktı sekmesi > Ekle grubu > Harita butonuna tıklayınız. • Harita butonuna tıklandığında 2 seçenek gelir: o 1 numaralı seçeneğe tıklandığında MapInfo Pro’da açık olan katmanların olduğu yeni harita penceresi açılır. Çıktı penceresinde alınacak katmanlar seçilerek Haritaya Eklenebilecek Katmanlar kutusuna atılır ve Tamam butonuna tıklanır. o 2 numaralı kutuyu tıklandığında ise MapInfo Pro’da açık olan harita pencereleri doğrudan çıktı penceresine açılır. Bu uygulama için; 2 numaralı kutuya tıklayarak Dunya_baskentler,..,Okyanus harita katmanını seçiniz. Seçilen katmanlar aynı harita penceresinde belirli bir zoom aralığında görüntülenir. Harita penceresi, ekrana gelen dört yönlü ok işareti ile üzerine farenin sol tuşu ile tıklanarak istenilen yere taşınabilir.
Eklenmiş olan harita penceresinde yaklaşma, uzaklaşma gibi işlemler yapılabilmesi için harita penceresinin aktif hâle getirilmesi gerekir. Çıktı penceresindeki harita üzerine çift tıklanarak da harita penceresi aktif hâle
getirilebilir. Harita penceresini pasif hale getirmek için çıktı çerçevesinin dışında herhangi bir yere tıklanabilir.
Çıktı Penceresi Ekle Grubu
Çıktı penceresi ekle grubunda bulunan butonlar sayesinde çıktı penceresinde hazırlanan harita için düzenlemeler yapılır. Haritaya ait lejantlar, veri sayfası penceresi, haritaya ölçek çubuğu, obje ve çerçeve ekleme gibi eklemeler yapılarak hazırlanan çıktı, görsel ve içerik anlamında zenginleştirilir.
Ölçek Çubuğu Ekleme
Çıktı penceresindeki haritanın bir ölçek dahilinde hazırlanması gerekiyorsa harita penceresi ölçeklendirmesi ve haritaya ölçek çubuğu eklenmesi gerekebilir. Ölçeklendirme yapılabilmesi için katmanların zoom ayarlarının yapılması gerekir. Gerekli zoom ayarları yapıldıktan sonra harita penceresinde ölçeklendirilip çıktı penceresine ölçek çubuğu eklenebilir.
Haritaya Kuzey Oku Ekleme
Çıktı alınmadan önce haritaya, haritanın kuzeyini gösteren bir kuzey oku eklenmelidir. Kuzey oku MapInfo Pro içerisinde bir araçtır. Araçlar penceresinden çalıştırılarak kullanılır.
Çıktı Penceresine Yazı Nesnesi/Başlık Ekleme
Hazırlanan çıktı penceresine yapılan çalışmayı özetleyen ya da haritayı ifade eden bir ya da birden fazla başlık eklenebilir. Eklenen bu yazı ile ilgi değişiklik yapılmak istendiğinde yazı seçilerek Çıktı sekmesi altında bulunan Stil grubu kullanılır.
Çıktıya Açıklama/Lejant Ekleme
MapInfo Pro’da çıktı alınmadan önce haritaya lejant eklenmelidir. Lejant, haritaya bakan kişinin haritayı daha rahat anlayıp yorumlaması için oluşturulmuş haritanın dilidir. Haritada bulunan bütün katmanlar için lejant oluşturulabilir. Bu çerçeveler haritanın üzerindeki veriyi daha iyi anlamak için gereken notları içerir. Aynı harita için bu lejant çerçevelerini tek bir pencerede sıralanabileceği gibi birçok pencerede de ayrı ayrı da gösterilebilir. Bir lejant; lejant başlığını, alt başlıkları ve harita katmanlarının stillerini içeren çerçeveleri gösterir.
Eklenen lejantların üzerine tıklanarak harita penceresinin içerisine taşınabilir. Lejantlarla ilgili düzenleme yapılmak istenirse lejant kutularına çift tıklanarak Lejant Çerçevesi Özellikleri penceresinden lejantla ilgili değişiklikler yapılabilir. Lejanta başlık, alt başlık eklenebilir. Etiketler kısmından yazı stilini ve fontunu değiştirebilirsiniz.
Çıktıya Veri Sayfası Ekleme
Çıktıya harita penceresinin yanı sıra gerekli görülen durumlarda önemli veri sayfası bilgilerinin de eklenmesi gerekebilir. Bir veya birden fazla katmanın veri sayfası çıktı penceresine eklenebilir.
Çıktıya Nesne Ekleme
Çıktı penceresinin üzerine çizgi, sembol, alan, elips, daire ve dikdörtgen gibi nesneler eklenebilir.
Bu uygulamada lejantların olduğu kısma bir dikdörtgen çerçeve oluşturularak ve çerçeve içerisine yazı nesne eklenerek “Lejant” ifadesi yazılacaktır.
Çıktıya Resim Ekleme
Çıktıyı birtakım görsellerle zenginleştirmek için çıktı penceresine resim eklenebilir.
Çıktıları Kaydetme
Çıktı penceresinde oluşturulan haritalar kaydedilebilir, doğrudan çıktısı alınabilir, PDF oluşturulabilir, resim olarak kaydedilebilir ya da proje dosyası olarak saklanabilir. Oluşturulan bu haritayı 4 şekilde saklayabilirsiniz.
Bu saklama şekilleri;
1. Çıktı sekmesi > Çıktı açılır penceresinden Yazdır komutu ile oluşturulmuş çıktı yazıcıya gönderilebilir. 2. Çıktı sekmesi > Çıktı açılır penceresinden PDF Oluştur komutu ile oluşturulmuş çıktı PDF olarak kaydedilebilir. 3. Çıktı sekmesi > Çıktı açılır penceresinden Resim Olarak Kaydet komutu ile oluşturulmuş çıktı resim olarak kaydedilebilir. 4. Genel sekmesi > Proje Dosyasını Kaydet ile çıktı penceresi bırakılan konum ve şekil ile daha sonra açılmak üzere saklanabilir.
Katmanlı PDF Oluşturma
MapInfo Pro’nun Katmanlı PDF özelliği, hazırlanan haritaların PDF ortamında saklanmasına olanak sağlar. PDF Oluştur butonuna tıkladıktan sonra hazırlanan çıktı PDF olarak kaydedebilir. Bu PDF içinde haritada bulunan katmanlar ve veri sayfası bilgileri saklanabilir. Katmanlı PDF özelliği ile istenilen katmanları MapInfo Pro’nun gezgin penceresinde olduğu gibi görünür yapabilir ya da istenmeyen katmanların görünürlüğü kapatılabilir. Ayrıca MapInfo Pro’da olduğu gibi PDF üzerinden de seçilen objenin veri sayfası bilgileri görüntülenebilir.
Koordinattan Nokta Oluşturma
Verilerin coğrafi objelerle mekânsal olarak ilişkilendirilebilmesi için harita üzerine yerleştirilmesi gerekmektedir. Böylelikle verilerin birbirleri ile olan coğrafi ilişkileri daha açık hâle gelir ve mekânsal analizlerin yapılması sağlanır. Koordinat verilerini içeren ve haritası olmayan veri sayfaları koordinattan nokta oluşturma işlemi ile harita objeleri oluşturulabilir. Koordinattan nokta oluşturma işlemi yapılırken noktaların yeryüzü üzerindeki doğru konumunda olması için projeksiyonunda bilinmesi gerekmektedir. MapInfo Pro, matematiksel koordinat sistemindeki X-Y Kartezyen sistemini kullanır. Sağa doğru X, yukarı doğru Y
şeklindedir. Ülkemizde haritacılık faaliyetlerinde ise X yukarı, Y sağa kullanılmaktadır.
Enlem ve Boylam Koordinatlarını Anlama
Bir veri sayfasında bulunan kayıtlar için bu kayıtların konumunu belirten x ve y koordinat değerleri bulunuyor ise MapInfo Pro içerisinde bulunan Koordinattan Nokta Oluştur butonu ile harita objeleri oluşturulabilir.
Bu komut için, veri tabanında yer alan X ve Y koordinatlarının MapInfo Pro tarafından kullanılabilecek formatta olması gerekmektedir. MapInfo Pro’da bütün enlem/boylam koordinat sistemleri ondalıklı derece (39.45631) formatındadır. Koordinattan Nokta Oluştur komutu kullanılırken koordinatların doğru ondalıklı derece formatında olmasını sağlamak için bir koordinat çarpanının belirlenmesi gerekebilir.
Koordinattan Nokta Objesi Oluşturma
Koordinattan nokta oluştur komutunun kullanılabilmesi için veri sayfasında X ve Y değerlerini içeren kolonların olması gerekmektedir. MapInfo Pro bu kolonlarda bulunan koordinatları kullanarak nokta oluşturabilmektedir. Bu işlem yapılırken X ve Y koordinat değerlerini içeren kolonlar doğru şekilde tanıtılmalı, dünya üzerindeki gerçek konumunda gösterilmesi için de doğru projeksiyon seçilmelidir.
Veri sayfası incelendiğinde ENLEM ve BOYLAM kolonlarının olduğunu görülecektir. BOYLAM kolonu X koordinatını; ENLEM kolonu Y koordinatını göstermektedir. Bu koordinatların projeksiyonu Longitude/Latitude (WGS84)’tür. Tablonun projeksiyonu da bilindiğine göre tablonun haritası oluşturulabilir.
Tablonun Haritasını Yok Etme
Bir tablonun haritası silindiğinde o katmana ait bütün coğrafi objeler silinecektir. Silinen objeler tekrar geri alınamaz. Bu işlem, koordinattan nokta oluştur diyaloğu kullanılırken yanlış kolonlar, yanlış projeksiyon veya yanlış koordinat çarpanları seçildiğinde yapılmak istenebilir. Yapılan yanlış seçimlerin tekrar düzeltilebilmesi için daha önceden oluşturulan noktaların silinmesi gerekmektedir. Noktalar silinmeden doğru seçimler yapılarak tekrar nokta oluşturulmak istendiğinde noktalar doğru konumuna yerleştirilemeyecektir.
Koordinat Dönüştürücü Aracı
Koordinattan nokta oluştur komutunun çalışabilmesi için kullanılan enlem/boylam koordinat değerlerinin ondalıklı derece (desimal) formatında olması gerekmektedir. Mevcut koordinat değerleri derece, dakika, saniye formatında ise bu koordinatların ondalıklı derece formatına dönüştürülmesi gerekmektedir. Dönüşüm işlemi için MapInfo Pro içerisinde bulunan Koordinat Dönüştürücü aracı kullanılır. Bu araç kullanılarak koordinatlar ondalıklı derece formatına veya derece, dakika, saniye formatına dönüştürülebilir. Bu aracı kullanmaya başlamadan önce dönüştürülen koordinatları
saklayabilmek için iki yeni kolonun oluşturulması gerekmektedir.
Koordinatları Kolona Yazdırma Aracı
Harita üzerine eklenen her obje belirlenen projeksiyon sistemine göre eklenmektedir. Eklenen bu objelerin koordinat değerleri mevcuttur. Bu koordinat bilgileri veri sayfasına yazılabilir ya da yazılmayabilir. Veri sayfasında koordinat bilgileri bulunmayan objelerin koordinatlarını yazdırmak için Koordinatları Kolona Yazdırma Aracı ya da Kolondaki Bilgileri Değiştir butonuna tıkanılarak açılan pencereden seçilen CentroidX ve CentroidY fonksiyonları kullanılır. Harita penceresinden alınan enlem ve boylam bilgileri tabloya otomatik olarak eklenir.
Harita üzerinde bulunan noktaların koordinatlarını veri sayfasına aktarırken koordinat değerlerinin yazılacağı iki kolona ihtiyaç vardır. Tabloda daha önceden oluşturulmuş kolonlar bulunmuyorsa yeni kolonlar Tablo sekmesi > Tablo açılır listesinde bulunan Tablo Yapısını İzle Değiştir yolu izlenerek oluşturulmalıdır. Ancak Koordinatları Kolona Yazdırma Aracı kullanıcılara araç çalıştırıldığında kolon oluşturma işlem için kısa bir yol sunmaktadır. Koordinatları Kolona Yazdırma Aracı penceresi içerisinden koordinat değerlerinin yazılacağı kolonlar seçilebilir ya da araç içerisinden yeni kolonlar oluşturulabilir.
Koordinatlar yazdırılırken mevcut haritanın projeksiyonu kullanılmak isteniyor ise Use Table’s Native Projection seçeneği işaretlenir. Projeksiyon değiştirilmek isteniyor ise Use Non-Native Projection seçeneği işaretlenir ve Select Projection butonuna tıklanarak açılan pencereden istenilen projeksiyon seçilir. Browse Results onay kutusu işaretlendiğinde üzerine koordinat verilerinin de eklenmiş olduğu veri sayfası işlem sonrasında görüntülenecektir.