CBS122U-COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ YAZILIMI
Ünite 6: Tematik Haritalama
Giriş
Tematik haritalar, veri analizinin en anlaşılır ve en güçlü yöntemlerinin biridir. Mekansal bilgilerin, istatistiksel analizlerin ve haritaların daha kolay anlaşılması için tematik haritalar büyük önem taşımaktadır. Tematik harita, vektör veri üzerinde mekana ait bilgilerin seçilen konu ile ilişkili olarak sınıflandırılması, renklendirilmesi ve semboller kullanılarak gösterilmesidir. Tematik haritalar aynı veriyi birçok değişik şekilde göstermeyi, haritanın daha anlaşılır olmasını, analiz edilmesini ve farklı görsellikte sunulmasını sağlar. Tematik harita yapımı ile farklı yazılımlar kullanılarak çeşitli türlerde tematik haritalar hazırlanabilmektedir. CBS yazılımlarından biri olan MapInfo Pro yazılımıyla da farklı tiplerde tematik haritalar oluşturulabilir.
Tematik Harita
Coğrafi Bilgi Sistemleri alanında verilere görsele dökmenin birden fazla yöntemi bulunmaktadır. Verileri görselleştirmenin en iyi yollarından biri olan tematik haritalar MapInfo Pro yazılımı içinde yer alan sunum ve analiz araçlarından biridir. Tematik haritalama ile aynı veri birçok değişik şekilde gösterilebilir.
Tematik Harita Tipleri
MapInfo Pro yazılımında Aralık, Çubuk Grafik, Pasta Grafik, Büyüyen, Nokta Yoğunluğu, Bireysel ve Grid olmak üzere toplam yedi farklı türde tematik oluşturulabilir.
Aralık Tematik Harita
Aralık tematik harita tipi sayısal kolonlar kullanılarak oluşturabilen bir tematik türüdür. Değerler belli aralıklara göre gruplandırılarak bu aralıklar arasında kalan objelere stil veya renk uygular. Örneğin; 0 ile 750 arasında değerleriniz var ise bu değerler istenilen aralığa bölünerek objeler renklendirilebilir. (0-100, 100-250, 250-750 vb.)
Uygulamada Zamana göre seçeneği ise kullanım zamanına göre şablonları sıralar. Bu seçenek seçildiğinde son kullanılan şablonlar üst sıralarda yer alacaktır.
Otomatik dağılım kısmında yer alan Renk seçeneği ile seçilen renkler arasında otomatik bir renk dağılımı sağlanır. Örneğin, başta yer alan renk kırmızı seçilip sonda yer alan renk sarı olarak seçildiğinde, bu iki renk arasında kalan renkler kırmızıdan sarıya doğru geçiş renkleri otomatik olarak dağıtılır. Hiçbiri seçeneği seçildiğinde ise birbirinden bağımsız (geçiş renkleri otomatik uygulamadan) olarak aralıklar renklendirilir.
Lejantı Değiştir penceresinde aşağıdaki seçenekler yer alır:
1. Lejant başlığının ve fontunun belirlendiği kısımdır. 2. Lejantta ikinci başlık eklenen ve fontunun belirlendiği kısımdır. 3. Pencere seçeneğinde lejantın açık bir pencere veya kapalı olarak gelmesi belirlenir.
4. Öndeğer başlık ve etiketleri yükle seçeneği, Lejantı Değiştir penceresinde yapılan değişiklikleri iptal edip varsayılan ayarlara dönülmesini sağlar. 5. Bu kısımda ise lejantta yer alan değerlerin yazılarının düzenlendiği, fontlarının belirlendiği kısımdır. Bu aralığı göster seçeneği ile belirli aralıklar kapatılabilir veya açılabilir. Kayıt sayısı ile göster seçeneğinden ise her bir aralıkta bulunan obje sayıları gösterilebilir veya kapatılabilir.
Tematik harita oluşturulduğunda, Lejant Tasarımcısı otomatik olarak oluşur ve tematik haritanın üzerindeki renkleri, sembolleri, stillerin anlamlarını ve bunların her birinin içerdikleri kayıt sayısını parantez içindeki rakamlar ile gösterir.
Tematik şablonları kaydetme: Tematik harita oluşturulurken her zaman mevcut şablonlar kullanılmak istenmeyebilir. Başlangıçta mevcut şablonlardan biri seçilerek, ileriki adımlarda bu şablon üzerinden renk, stil vb. değişiklikler yapılarak yeni bir şablon yaratılabilir.
Aralık tematik haritaları düzenleme: Tematik haritalar oluşturulurken gerekli ayarlar yapılabildiği gibi oluşturulduktan sonra da üzerinde değişiklikler yapılabilir.
Çubuk Grafik Tematik Harita
Sayısal kolonlardan oluşturulan diğer bir tematik türü çubuk grafiktir. Bu tematik türü özellikle birden fazla kolonda yer alan değerleri birbiriyle karşılaştırıp kıyaslamak amacıyla kullanılır. Çubuk grafik tematik harita türünde büyük değere sahip olan kolon çubuk grafikte daha uzun gösterilirken küçük değere sahip olan kolon ise kısa olarak gösterilir.
Tablo eşleştirerek tematik haritalama: Tematik haritalar oluşturulurken farklı katmanlarda yer alan bilgiler kullanılmak istenebilir. Bu gibi durumlarda coğrafi eşleştirme veya kolon eşleştirme işlemlerinden uygun olanı kullanılır. Bu yöntemlerden kolon eşleştirme işlemi genellikle harita objelerinin bulunmadığı veri sayfalarını tematik harita olarak göstermek amacıyla kullanılır. Bu eşleştirme ile istenilen kolon haritalı katmana aktarılır.
Çubuk grafik tematik haritaları düzenleme: Aralık tematik harita konusunda anlatıldığı gibi çubuk grafik tematik harita tipinde de düzenleme yapılabilir. Gezgin penceresinde yer alan çubuk grafik tematik katmanı seçildiğinde MapInfo Pro arayüzünde TEMATİK sekmesi açılır. TEMATİK sekmesinde çubuk grafik tematik harita ile ilgili düzenlemeler veya güncellemeler yapılabilir.
Pasta Grafik Tematik Harita
Çubuk grafik ile benzer özelliklere sahip olan Pasta Grafik tematik tipi, birden fazla veri karşılaştırılması için tercih edilen bir gösterim şeklidir. Sayısal kolon bilgileri kullanılarak birden fazla kolon seçilir ve büyük değere sahip olan veriler pasta grafikte daha fazla yer kaplarken,
küçük değere sahip olan veriler daha küçük yer kaplayarak gösterilir.
Büyüyen Tematik Harita
Sayısal kolon kullanılarak oluşturulan Büyüyen tematik harita tipinde kolondaki değerlerin büyüklüğüne göre sembol büyüklüğü de artmaktadır. Büyük semboller büyük değerleri gösterirken küçük semboller ise küçük değerleri temsil etmektedir.
Büyüyen tematik haritaları düzenleme: Daha önceki tematik harita türleri konularında anlatıldığı gibi büyüyen tematik harita türünde de düzenleme yapılabilir. Gezgin penceresinde yer alan büyüyen tematik katmanı seçildiğinde MapInfo Pro arayüzünde TEMATİK sekmesi açılır. TEMATİK sekmesinde büyüyen tematik harita ile ilgili düzenlemeler veya güncellemeler yapılabilir
Nokta Yoğunluğu Tematik Harita
Nokta Yoğunluğu tematik harita tipi alan objelerinin içinde noktalar oluşturarak gösterim sağlar. Sayısal kolon kullanılarak oluşturulan bu tematik harita tipinde her nokta belirli bir rakamsal büyüklüğü ifade etmektedir. Alan içinde yer alan noktaların yoğun olması o alan objesinin değerinin fazla olduğunu gösterirken noktaların seyrek olması ise alan objesinin değerinin düşük olduğunu ifade etmektedir.
Bireysel Tematik Harita
Bireysel tematik haritada, kolondaki bilgiler gruplandırılarak kategorilerine göre renklendirilir. Her değer ayrı bir renk veya sembol ile gösterilir. Diğer tematik tiplerinde sadece sayısal kolonlar kullanılabilirken bireysel tematik tipinde ise hem karakter hem de sayısal kolonlar kullanılabilir.
Grid
Enterpolasyon metotları kullanılarak oluşturulan grid haritalar veri gösterim türlerinden biri olarak kullanılır. Grid haritalar hücre/piksellerden oluşur. Bu gösterim şeklinde IDW veya TIN enterpolasyon yöntemi kullanılarak Grid haritaları oluşturulur. Enterpolasyon, bir sahaya ait toplanmış stratejik noktaların değerlerini kullanarak ara değerlerdeki noktaların değerini tahmin etmektir. Her grid (raster) hücresi etrafındaki objelerin değerlerine bağlı olarak bir değerle ilişkilendirilir.
Çift Değişkenli Tematik Harita
Çift değişkenli tematik harita, bir tablo üzerinden iki tematik harita yaparak harita üzerinde iki bilgiyi aynı anda göstermektir. Bu işlem için öncelikle bir kolona göre objeler renklendirilecektir. Daha sonra renklendirilmiş objeler sayısal bilgiler taşıyan başka bir kolona göre küçültülüp büyütülecek veya stilleri değiştirilecektir. Böylece harita hem renklere hem de büyük-küçük, kalın- ince veya saydam stillere göre bilgi vermiş olacaktır. Tematik türlerinden biri renk olması koşulu ile ikinci tematik türünde katman içerisinde yer alan obje türüne göre gösterim şekli değişiklik gösterebilir. Bu gösterim
şekli nokta objelerinde büyüklük-küçüklük, çizgi objelerinde kalınlık-incelik ve alan objelerinde ise saydam stiller olarak tercih edilebilir. Çift değişkenli tematik harita yapmak için iki tane aralıklı tematik harita veya bir bireysel tematik harita bir de aralıklı tematik harita kullanılabilir.
Tematik Haritaları Kaydetme
Tematik haritalar, belirli bir tabloya bağlı stil dosyaları olduklarından içlerinde harita objeleri barındırmazlar. Bu nedenle tematik haritalar standart bir katman gibi saklanamazlar. Tematik haritalar iki yöntem ile saklanabilirler. Bu yöntemlerden biri oluşturulan tematik haritaların proje dosyası olarak saklanmasıdır. İkinci yöntem ise Tematik Kaydet seçeneği ile tematik harita oluşturulduğu katmanla bağlanıp kaydedilmesidir.
Proje Dosyası Olarak Kaydetme
Proje dosyaları MapInfo Pro içerisinde yer alan bir çalışmanın saklanmasını sağlar. Programda açık olan katmanları, bu katmanlara ait harita ve veri sayfası pencerelerinin konumlarını, etiketleri ve çıktı penceresini saklamanın yanı sıra tematik haritaları ve bu haritalara ait lejantları da kaydedip saklayabilmektedir. Kullanıcı çalışmasını proje dosyası olarak kaydettikten sonra istediği zaman proje dosyasını çağırıp çalışmasına kaldığı yerden devam edebilmektedir.
Tematik Kaydet Seçeneği Kullanılarak Kaydetme
Gezgin penceresinde yer alan tematik katman seçildiğinde MapInfo Pro arayüzünde TEMATİK sekmesi açılır. Bu sekme gizli bir sekmedir ve sadece tematik katmanı seçili iken arayüzde görünmektedir.
Tematik Lejantı
Haritalar oluşturulurken belli başlı kriterlere dikkat edilerek hazırlanması gerekir. Bu kriterlerden biri de haritaya lejantının eklenmesidir. Lejantı olmayan bir harita yanlış ifadelere sebep olabilir veya herhangi bir anlam ifade etmeyebilir. Haritada gösterilen objelerin, renklerin veya stillerin lejant kısmında belirtilmesi gerekir. Özellikle tematik haritalarda lejant önemli bir yere sahiptir.
Lejant Ekleme
Tematik harita oluşturulduğunda Lejant Tasarımcısı penceresi de otomatik olarak açılmaktadır. Bu pencerede tematik haritalara ait lejantlar bulunmaktadır. Lejant penceresinin başlığı üzerinde fare ile sağ tıklandığında diğer MapInfo Pro pencereleri gibi yüzen, sabitlenebilir veya sekmeli bir pencere olarak konumlandırabilir, gösterilebilir, gizlenebilir veya kapatılabilir.
Lejant Düzenleme
Tematik harita lejantları tematik harita oluşturulurken düzenlenebildiği gibi tematik haritalar oluşturulduktan sonra da lejant üzerinde değişiklikler yapılabilir. MapInfo Pro arayüzünde yer alan Lejant Tasarımcısı penceresine farenin sol tuşu ile bir defa tıklandığında bu pencere aktif
hâle gelir ve LEJANTsekmesi açılır. LEJANT sekmesi gizli bir sekmedir ve lejant penceresi aktif edilmeden görüntülenmemektedir. Bu sekmede tematik harita ve lejantla ilgili değişiklikler yapılabilir.
Etiket İşlemleri
Bir harita oluşturulduktan sonra harita üzerinde bulunan caddelerin, sokakların, şehirlerin, ülkelerin ya da diğer coğrafi nesnelerin isimleri gibi açıklayıcı notlar veya her ülkedeki satış seviyeleri gibi bilgiler haritaya bakan kişiye yardımcı olmak için harita üzerine eklenmek istenebilir. MapInfo Pro’daki etiketler, harita objeleri ile ilişkilendirilmiş veri sayfası bilgilerinden elde edilmektedir. Veri sayfasına kaydedilen bu bilgiler harita objeleri üzerinde gösterilebilir. Bu işlem etiket ile gerçekleştirilir. Etiketleme işlemi otomatik etiketleme ve özel etiketleme olarak iki şekilde yapılır.
Otomatik Etiketleme
Otomatik etiket butonu aktif edildiğinde katmanda bulunan bütün objelerin üzerinde veri sayfasında yer alan ilk karakter kolonu etiket olarak eklenecektir. Gezgin penceresindeki katman adlarının yanında yer alan Otomatik Etiket butonu kullanılarak obje etiketleri açılır.
Özel Etiketleme
Özel etiketleme işlemi ile katmanda bulunan objeler üzerine manuel etiket eklenebilir. Özel etiket butonu kullanılarak katmandan seçilen objelerin üzerine etiket eklenir. Bu işlem için Harita sekmesi >Etiket grubunda bulunan Etiket butonu kullanılır. Harita üzerindeki bir objeye etiket butonu ile tıklandığında, MapInfo Pro objeye özel etiket yerleştirecektir.
Etiketler ve Stil Sekmesi Ayarları
Harita üzerinde etiketler eklendikten sonra etiketler üzerinde değişiklik yapılmak istenebilir. Bu değişikliklerin yapılabilmesi için Etiketler ve Stil sekmeleri kullanılır.
Katman Özelliklerine Göre Etiket Kuralları
Katman türüne göre etiket seçenekleri değişmektedir. Etiketleme seçenekleri nokta, çizgi ve alan katmanına ait açılan pencerelerden yapılır. Bu seçeneklere ETİKETLER sekmesi>Etiket Konumu grubu > Etiket Kuralları kısmından ulaşılır.
Birden Fazla Kolondan Etiket Oluşturma
Etiketleme işlemi veri sayfasında bulunan bir kolondan yapılabildiği gibi birden fazla kolon kullanılıp aynı anda etiket metni oluşturularak da yapılabilir. Tek bir etiketleme işlemi ile birden fazla kolonun etiket olarak gösterilebilmesi için yan yana veya alt alta etiketleme yöntemlerinden yararlanılmaktadır.
Etiketleri Düzenleme
Haritaya eklenen etiketler üzerinde düzenlemeler yapılabilir. Etiketlerin yeri, stili ve büyüklüğü gibi değişiklikler yapılabilir. Hatta etiketin yazısını değiştirilmek de istenebilir.