CBS122U-COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ YAZILIMI
Ünite 2: Sayısallaştırma
Giriş
Uzaktan algılama yöntemleriyle elde edilmiş raster ve uydu görüntüleri, orto fotoğraflar ya da elle çizilmiş haritalar bilgisayar ortamında MapInfo Pro’ya aktarıla- bilir. Analizi yapılacak unsurlar harita üzerinde çizilerek vektörel hale getirilir. Bu ünitede MapInfo Pro içerisine aktarılmış haritalar üzerinde nokta, çizgi ve alan unsurların çizimi, düzenlenmesi ve stil değişiklikleriyle ilgili konular anlatılacaktır.
Bazen programda veri sayfalarının ya da yalnızca tabloların kolon bilgilerinin ve de tiplerinin MapInfo Pro’ya uygun halde olması gerekmektedir. Karmaşık tablo düzenlemesi olan programlara göre MapInfo Pro’da tablo yapısını düzenlemek, tabloya ait verilerin uygun bir tablo yapısı sistemine getirilmesi çok daha kolaydır.
Sayısallaştırma
CBS’de veri üretim tekniklerinden birisi de sayısallaştırma yöntemidir. Sayısallaştırma işlemi yapılırken MapInfo Pro içerisinde bulunan çizim butonları kullanılır. Bu butonlara Mekansal sekmesi > Ekle açılır listesinden ya da Harita sekmesi > Ekle açılır listesinden erişebilir. Çizilecek katmana göre uygun obje tipi (yazı, nokta, çizgi, alan) seçimi yapılır. (kitabın 47. Sayfasındaki şekil 2.1’de gösterildiği gibi)
Yeni harita objeleri eklenmek istendiğinde mevcut bir katman kullanılabilir. Mevcut katmana obje eklenmek istendiğinde katmanın düzenlenebilirliği açılmalıdır. Bu katmanın yapısı değiştirilmek istenmezse yeni bir tablo oluşturulabilir. Yani nokta katmanına alan objesi eklenerek nokta katmanının yapısını bozmamak için alan katmanı oluşturulur.
Yeni tablo oluşturmak için; Tablo sekmesi > İçerik grubu > Yeni Tablo butonuna tıklayınız. Açılan Yeni Tablo penceresinden Aktif Haritaya Katman Olarak Ekle onay kutusunu ve Tablo Yapısı kısmından Yeni Kolonlar Tanımla onay kutusunu işaretleyiniz. Oluştur butonuna tıklayınız.
Aktif Haritaya Katman Olarak Ekle seçeneği seçildiğinde aktif haritanın projeksiyonu otomatik olarak yeni tablonun projeksiyonu olarak tanımlanır. İstenirse tablo kaydet aşamasında projeksiyon butonuna tıklanarak yeni tablo için yeni bir projeksiyon sistemi seçilebilir. (kitabın 48. Sayfasındaki şekil 2.3’de gösterildiği gibi)
Açılan Yeni Tablo Yapısı penceresinden katmanın veri sayfasına kolonlar eklenebilir. Eklenen kolonlar adlandırılabilir, kolon tipleri seçilerek katmana çizilecek objeye uygun kolonlar oluşturulabilir. (kitabın 49. Sayfasındaki şekil 2.4’de gösterildiği gibi)
Çizim yapmadan önce eklenecek objeye uygun stil seçilmelidir. Obje stilini belirlemek için; Mekansal sekmesi > Stil açılır listesinden Sembol Stili butonuna tıklayınız. Font kütüphanesinden MapInfo Symbols seçeneğini seçiniz. Sembol açılır listesinden ekleyeceğiniz
obje için bir sembol seçiniz. Gerekli renk, font büyüklerini ayarladıktan sonra Tamam butonuna tıklayınız. (kitabın 49. Sayfasındaki şekil 2.5’de gösterildiği gibi)
Çizim işlemine başlamak için; Mekansal sekmesi > Ekle açılır listesinden Sembol butonuna tıklayarak harita üzerindeki önemli noktaların üzerine (hastane, ilkokul, lise, sinema vb.) sembol ekleyiniz.
Haritaya çizilen noktalar için veri sayfasına bilgiler girilebilir. Atılan noktalar harita üzerinden seçilir ve veri sayfasında seçilen noktalar için Ad, Tipi ve Cadde bilgileri girilir. (kitabın 50. Sayfasındaki şekil 2.7’de gösterildiği gibi)
Veri sayfasına harita penceresinden seçtiğiniz objeler için kolon bilgilerini giriniz. Oluşturulan objeleri kaydetmek için Genel sekmesi > Kaydet > Tablo Kaydet butonuna tıklayınız. (kitabın 51. Sayfasındaki şekil 2.8 ve 2.9’da gösterildiği gibi)
Harita üzerindeki yolları sayısallaştırmak için; Tablo sekmesi > Yeni tablo butonuna tıklayınız. Açılan pencereden Aktif Haritaya Katman olarak Ekle seçeneğini seçiniz. Oluştur butonuna tıklayınız. (kitabın 51. Sayfasındaki şekil 2.11’de gösterildiği gibi)
Kolon eklemek için; Yeni Tablo Yapısı penceresinde bulunan Kolon Ekle butonuna tıklayınız. (kitabın 51. Sayfasındaki şekil 2.12’de gösterildiği gibi)
Çizime başlamadan önce yol katmanı için stil belirlenmesi gerekmektedir. Stil belirlemek için; Mekansal sekmesi > Stil açılır listesinden Çizgi Stili butonuna tıklayarak açılan pencereden bir çizgi stili ve rengi belirleyiniz. (kitabın 53. Sayfasındaki şekil 2.13’de gösterildiği gibi)
Çizime başlamak için; Katmanın düzenlenebilirliğinin açık olduğunu kontrol ediniz. Mekansal sekmesi > Ekle açılır listesinden Kırıklı Çizgi butonuna tıklayınız. Harita penceresine yaklaşarak çizime başlayınız. Çizimi bitirmek için istenilen yerde farenin sol tuşuna çift tıklayarak çizimi bitiriniz.(kitabın 53. Sayfasındaki şekil 2.14’de gösterildiği gibi)
Veri sayfası ve harita penceresini Yeni Yatay Pencere Sekmesi şeklinde görüntüleyiniz. Yolların adlarını pafta üzerinden bakarak yazınız.(kitabın 53. Sayfasındaki şekil 2.15’de gösterildiği gibi)
Oluşturulan objeleri Genel sekmesi > Kaydet açılır listesinde bulunan Tablo Kaydet butonuna tıklayarak kaydediniz.
Bina katmanı oluşturmak için; Tablo sekmesi > İçerik grubu > Yeni Tablo komutuna tıklayınız. Açılan pencereden Aktif Haritaya Katman Olarak Ekle kutucuğunu işaretleyiniz. Oluştur butonuna tıklayınız. (kitabın 54. Sayfasındaki şekil 2.16’de gösterildiği gibi)
Kolon eklemek için; Yeni Tablo Yapısı penceresinde bulunan Kolon Ekle butonuna tıklayınız. (kitabın 54. Sayfasındaki şekil 2.17’de gösterildiği gibi)
Oluştur butonuna tıklayarak tabloya Bina adını veriniz. Unite_2 klasörüne içerisine kaydediniz. Katman gezgin penceresine eklenmiş olacaktır.
Çizime başlamadan önce bina katmanı için stil belirlenmesi gerekmektedir. Stil belirlemek için; Mekansal sekmesi > Stil açılır listesi > Alan butonuna tıklayarak alan stili belirleyiniz. (kitabın 54. Sayfasındaki şekil 2.18’de gösterildiği gibi)
Bina objelerini oluşturmak için; Katmanın düzenlenebilirliğinin açık olduğunu kontrol ediniz. Mekansal sekmesi > Ekle açılır listesinden > Poligon butonuna tıklayınız. Harita penceresinde binaların olduğu alanlara yaklaşarak çizime başlayınız. Çizimi bitirmek için farenin sol tuşuna çift tıklayınız. Binaların adlarını pafta üzerinden bakarak yazınız. Oluşturulan objeleri Genel sekmesi > Kaydet > Tablo Kaydet butonu ile kaydediniz.
Kırıklı çizgi veya poligon çizim araçları kullanılırken başka bir objenin nodlarını izleme ve poligonlar ya da çizgiler arasında boşluk kalmaması için AutoTrace kullanılır. AutoTrace modunu aktif etmek için klavyeden “T” tuşuna basılır. AutoTrace, çizim işlemini kolaylaştıran bir özelliktir.
Sayısallaştırılacak harita üzerinden objeler çizilirken AutoNode özelliğini aktif ederek tolerans ayarınıza göre çizim rotası boyunca fareyi hareket ettirerek sayısallaştırma yapabilirsiniz. AutoNode özelliğini aktif etmek için klavyeden “N” tuşuna basılır.
MapInfo Pro’da herhangi bir objenin nodunu yakalamak ve nodun seçilebilirliğini kolaylaştırmak için Nodları Yakala (Snap) kullanılır. Yakala butonu iki şekilde aktif edilebilmektedir: Birinci yöntem; klavyeden “S” tuşuna asılarak aktif edilebilir. İkinci yöntem; Mekansal sekmesi > Düzenle grubu > Nodlar açılır listesinden Nodları Yakala butonuna tıklanarak aktif edilebilir. (kitabın 56. Sayfasındaki şekil 2.21’de gösterildiği gibi)
Harita üzerinde çizimi yapılmış olan kırıklı çizgi ve alan objelerine ait nodların görüntülenmesi için Yeniden Şekillendir butonu kullanılır.
Objeye yeni nod eklenebilmesi için Nod Ekle butonuna tıklanır ve objeye nod eklenmek istenilen yere tıklanarak nod eklenir. Eklenen bu nodlar taşınabilir ve istenirse seçilerek klavyeden <DELETE> tuşu ile silinebilir.
Harita üzerine çizilen nokta, çizgi ve alan objeleri silinebilir. Haritadan obje silme işlemleriyle objenin bağlı olduğu veri sayfasındaki sözel bilgiler silinmiş olacaktır. Harita da bulunan objelerin silinebilmesi için;
Objelerin bulunduğu katmanının düzenlenebilirliği açık olmalıdır. Silinmek istenilen obje harita penceresinden seçilmelidir. Seçim işlemi yapıldıktan sonra klavyeden <DELETE> tuşu ile ya da Mekansal sekmesi > Sil açılır listesinden bulunan Ortak Alanı Sil ve Dışını Sil butonları kullanılarak objeler silinebilir.
Veri sayfasında da bulunan objelerin silinebilmesi için; Veri sayfası penceresinde bulunan bir kayıt yanında bulunan kutucuk işaretlenerek seçilmelidir. Silinmek istenilen obje veri sayfası penceresinden seçilmelidir. Seçim işlemi yapıldıktan sonra klavyeden <DELETE> tuşu ile silinebilir.
Yalnızca haritada bulunan objeler silinip bu objelere ait veri sayfasında bulunan bilgilerin kalması isteniyor ise; Tablo sekmesi > Harita Objelerini Temizle butonu kullanılır.
Herhangi bir katmanda bulunan objelerin görünümünü değiştirmek mümkündür. Bir katmanın içerisinde bulunan objelerin stilini kalıcı olarak değiştirmek için; Mekansal sekmesi > Stil açılır listesinden ya da Harita sekmesi > Stil açılır listesinden obje stiline göre (yazı, nokta, çizgi, alan) renk seçilerek katman rengi kalıcı olarak değiştirilir. Değişiklik yapılan katman Genel sekmesi > Kaydet açılır listesinde bulunan Tablo Kaydet butonu ile kaydedilir.
Bir katmanın içerisinde bulunan objelerin stilini geçici olarak değiştirmek için; Katman gezgin penceresinden seçilir. Stil sekmesi > Stilleri Uygula butonuna tıklanır. Tıklandıktan sonra objelerin geçici stil ayarları yapılabilir. Obje stiline göre (yazı, nokta, çizgi, alan) açılır listesinden stil seçilerek katman rengi geçici olarak değiştirilir. Geçici stiller kaldırılıp asıl renklere dönülmek istendiğinde Stilleri Uygula butonuna tekrar tıklanır. (kitabın 58. Sayfasındaki şekil 2.24’de gösterildiği gibi)
Veri Sayfası Bilgilerinin Güncellenmesi
Tablolar oluşturulduktan sonra üzerinde güncelleme işlemi yapılmak istenebilir. Tablo sekmesinde bulunan Düzenle ve Tablo Yapısı gruplarını kullanarak kolon bilgisi güncelleme, tabloya başka tablodan kayıt ekleme, kolon ekleme-kaldırma, tabloyu sıkıştırma, tablo adını değiştirme, tablo içerisinde sorgu gibi işlemler yapılabilir.
Tablo Yapısını Değiştir penceresini tanımak için; Tablo sekmesi > Tablo Yapısı grubu > Tablo açılır listesinden Tablo Yapısı İzle Değiştir seçeneğine tıklayınız. (kitabın 62. Sayfasındaki şekil 2.30’de gösterildiği gibi) Tablonun projeksiyonu değiştirilmek isteniyorsa Genel sekmesi > Kaydet açılır listesi > Farklı kaydet seçeneği seçilerek açılan pencereden projeksiyon sistemi belirlenerek tablo farklı bir isimle kaydedilerek değiştirilebilir.
Disk alanını korumak ve silinmiş kayıtları tamamen ortadan kaldırmak için Sıkıştırma aracı kullanılır.
Tablo sekmesi > Tablo Yapısı grubu > Tablo açılır listesinden Sıkıştırma seçeneğine tıklanarak ulaşılabilir. (kitabın 63. Sayfasındaki şekil 2.31’de gösterildiği gibi).
Tablo Sil seçeneği ile MapInfo Pro’da açık olan tablo bilgisayar içerisindeki bulunduğu dosyadan kalıcı olarak silinir.
Tablo sekmesi > Tablo yapısı grubu > Tablo açılır listesinden Tablonun Adını Değiştirme seçeneği ile bir tablonun ismi değiştirilebilir.
MapInfo Pro’da bir tablodaki veriler güncellenebilir, veriler üzerinde MapInfo içerisinde bulunan fonksiyonlar yardımıyla matematiksel hesaplamalar yapılarak kolona yazdırılabilir ya da başka bir tablodaki kolon bilgileri başka tabloya aktarılabilir. Bu işlemler için Tablo sekmesi > Düzenle grubunda yer alan Kolondaki Bilgileri Değiştir butonu kullanılır.
Bazen yalnızca seçilen objelere ait kolonun bilgisi güncellenmek istenebilir. Bu durumda önce obje seçimi yapılarak seçilen objeler yeni veri sayfasında görüntülenir.
Tablodaki verilerin sıra numaralarının olması önem arz ediyorsa Kolondaki Bilgileri Değiştir butonuna kullanılarak sıra numarası eklenebilir. (kitabın 69. Sayfasındaki şekil 2.44’de gösterildiği gibi)
Ayrı ayrı kolonlarda bulunan bilgiler tek bir kolonda toplanabilir. (kitabın 70. Sayfasındaki şekil 2.47’de gösterildiği gibi)
Tablo sekmesi > Kolondaki Bilgileri Değiştir komutundan yararlanarak farklı kolonlardaki bilgiler birleştirebilir ya da iki tablo arasında veri aktarımı yapılabilir. İki tablo arasında veri aktarımı yapılırken ya ortak yapıya sahip ortak bir kolon olmalıdır ya da tablolar arasında coğrafi bir ilişki bulunmalıdır. (kitabın 72. Sayfasındaki şekil 2.51- 55’de gösterildiği gibi)
Haritaya eklenen her objenin arka tarafta koordinat bilgisi bulunmaktadır. Bu koordinatlar veri sayfasında yazabilir veya yazmayabilir. Haritalandırılmış objelerin koordinat bilgileri veri sayfasında yazmıyorsa koordinat bilgileri veri sayfasına yazdırılabilir. Bunun için Tablo sekmesi > Düzenle grubu > Kolondaki Bilgileri Değiştir butonuna tıklayınız. (kitabın 74. Sayfasındaki şekil 2.59’de gösterildiği gibi)
Eklenen bilgilerin kalıcı hale gelmesi için; Genel sekmesi > Kaydet açılır listesinde bulunan Tablo Kaydet butonuna tıklayınız. Bir sonraki uygulamaya geçmek için; Genel sekmesi > Kapat > Tüm dosyaları kapat butonuna tıklayarak bütün tabloları kapatınız.
MapInfo Pro içerisine çizilen çizgi objelerinin uzunlukları ya da alan objelerinin alanları hesaplatılarak veri sayfasına yazdırılabilir. Kolondaki Bilgileri Değiştir butonu kullanılarak harita üzerindeki objelerin uzunlukları ya da alanları hesaplatılabilir. (kitabın 75. Sayfasındaki şekil 2.61-62’de gösterildiği gibi)
Bir katmanda bulunan çizgi ya da kırıklı çizgi objeleri için uzunluk hesabı yapılıp veri sayfasına bu bilgiler yazılabilir. Uzunluk hesabı için MapInfo Pro içerisinde yer alan fonksiyonlar ObjectLen, Cartesian ObjectLen ve Spherical ObjectLen şeklindedir. (kitabın 76. Sayfasındaki şekil 2.63-64’de gösterildiği gibi).