CBS120U-CBS STANDARTLARI VE TEMEL MEVZUAT
Ünite 5: CBS’ye İlişkin Ulusal Mevzuat ve TUCBS
Türkiye’de Mekânsal Veri Altyapısı
1990’lı yılların başından itibaren bilgi ve iletişim teknolojilerinin ve ‘bilgi toplumu’ olma yönündeki çabaların artmasına bağlı olarak coğrafi/mekânsal/konumsal bilgi alanında da önemli gelişmeler yaşanmaya başlamıştır. Bu dönemde geleneksel yöntemlerle üretilip saklanan harita ve benzeri çıktılar sayısal ortama aktarılmaya başlanmış, hatta mekânsal veri direkt olarak sayısal ortamda üretilir hâle gelmiştir. Zaman içerisinde farklı kurum ve kuruluşların belli bir çerçeveden yoksun olarak ürettikleri mekânsal veri hacmi büyümüş, veri paylaşımı ile ilgili olarak ortaya çıkan ihtiyaçlar Türkiye’de bir Mekânsal Veri Altyapısı (MVA)’nın kurulmasını gerektirmiştir.
Farklı kamu kurum ve kuruluşları tarafından üretilen mekânsal verilerin bütünleştirilmesi, bu bilgilerin ortak bir standarda uyumlaştırılarak tekrarların engellenmesi, dağıtılmış veritabanları ortamında depolanıp tek bir portal üzerinden çevrimiçi bağlantı ile sunulması, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği ile sayısal coğrafi veri değişimi ve paylaşımı standartlarının belirlenmesi için tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çalışmalar başlamış ve devam etmektedir.
MVA, birbirine interaktif bir biçimde bağlı mekânsal veri, metaveri, kullanıcılar ve araçların oluşturduğu çerçevedir. Mekânsal veriyi elde etmek, işlemek, kullanmak, dağıtmak, yönetmek ve korumak için gerekli teknoloji, politikalar, standartlar, insan kaynakları ve ilgili aktiviteler bütünü olarak tanımlanır.
MVA’lara örnek olarak küresel düzeyde; Küresel Coğrafi Veri Altyapısı Birliği (GSDI - Global Spatial Data Infrastructure) elliden fazla ülkeden kamu ve özel sektör kuruluşlarını bir araya getirmektedir. Bölgesel düzeyde, Avrupa Topluluğunu içine alan ve bu anlamda Türkiye’yi de yakından ilgilendiren INSPIRE’den (Infrastructure for Spatial Information in the European Community) söz edilebilir. Ülkemizde MVA kurulması ile ilgili çalışmalar Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) adı altında 2000’li yılların başlarında başlamış, INSPIRE direktifini temel alan bir çerçevede yönetilen eylem planlarının ardından, 2011 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı olarak kurulan Coğrafi Bilgi Sitemleri Genel Müdür- lüğü çatısında toplanarak ivme kazanmıştır.
Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi’nin (TUCBS) Gelişim Süreci
TUCBS’nin tarihsel gelişimi incelendiğinde Türkiye’de yapılan ilk çalışmaların 1990’lı yıllarda başladığı görülmektedir. 1994-1995 yıllarında Bakanlıklararası Harita İşlerini Koordinasyon ve Planlama Kurulu (BHİKPK) vasıtasıyla başlatılan Türkiye Coğrafi Veri Tabanı oluşturma girişimleri ilk önemli adımdır.
Türkiye’de Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemleri oluşturulması ile ilgili çabalar 2003 senesinden sonra daha planlı hâle gelmiş ve kurumlar arası nitelik kazanmıştır. 2003 yılında
Türkiye’nin kamu yönetimini geliştirme, sürdürülebilir çevreyi destekleme ve Avrupa Birliği (AB) üyeliği vizyonu ile paralel olarak Avrupa’daki ‘eEurope+’a karşılık gelen ‘e-Türkiye’ girişimi ile ülkeyi ‘bilgi toplumuna’ çevirme çabaları hızlandırılmıştır. e-dönüşüm Türkiye’ projesi bilgi toplumu faaliyetlerinin gelişimini ve koordinasyonunu teşvik etmektedir. TUCBS kurulması bu girişim dahilinde eylem planlarında yerini almıştır.
Eylem Planı, Bilgi Toplumu Stratejisi kapsamında belirlenen stratejik amaç ve hedeflere ulaşılmasını sağlamak üzere, uygulama döneminde hayata geçirilecek faaliyet ve projeleri içermektedir. Eylem Planı’nın bölüm ve alt başlıkları, Bilgi Toplumu Stratejisi’nde yer alan stratejik öncelik ve hedeflere paralel olacak şekilde düzenlenmiştir. Eylem Planı, Bilgi Toplumu Stratejisi’nin uygulanması sürecinde sorumlu ve ilgili kurum ve kuruluşların faaliyetlerine referans olmaktadır.
2003 yılında Başbakanlık tarafından yayımlanan ‘e-Dönüşüm Türkiye’ projesi Kısa Dönem Eylem Planı kapsamında yer alan 47 no’lu eylem ile “Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Oluşturulabilmesi İçin Bir Ön Çalışma Yapılması” kararı alınmıştır.
2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı’nın 75 no’lu “Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu” eylemi, CBS-A eylemi olarak da anılmaktadır. Bu eylem, “Kamu Yönetiminde Modernizasyon” (KYM) teması altında yer almıştır. KYM, kamu kurumları arasında işbirliği ve birlikte çalışabilirliği, iş süreçlerinde üretkenliği artırmayı, politika ve karar verme süreçlerinde bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımını geliştirmeyi amaçlamaktadır.
Aralık 2014 tarihinde yayımlanan “2015-2018 Dönemi Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı”nda 65 no’lu “Türkiye Coğrafi Bilgi Stratejisi ve Eylem Planının Hazırlanması” eylemine yer verilmiştir. Bu eylemle TUCBS’nin INSPIRE’a uyumlu ve ilgili kamu kurumlarıyla koordineli olarak geliştirilmesi, farklı kamu kurumları tarafından yürütülen CBS projelerinde mükerrerliklerin önlenerek koordinasyonun sağlanması, mekânsal veri üretimi ve paylaşımına yönelik politika ve standartların belirlenmesi, CBS alanında yerli yazılım sanayiine dönük tedbirlerin alınması, başta açık kaynak kodlu CBS yazılımları olmak üzere yerli CBS yazılımlarının desteklenmesi hedeflenmiştir.
07.11.2019 tarihinde ise ülkemizin CBS alanındaki yasal düzenlemeleri içerisinde milat niteliğinde olan “Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” yayınlanmıştır. Bu kararnamenin ardından CBS alanında en önemli karar mekanizması haline gelen Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu tarafından Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi ve Ulusal Coğrafi Bilgi Stratejisi ve Eylem Planını 30 Haziran 2020 tarihli Resmi Gazete’de yer almıştır.
Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisinde paylaşıma açılan coğrafi veriler ve bu verilerin Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden sunulmasından sorumlu olan
kurumlar belirtilmiştir. Ulusal Coğrafi Bilgi Stratejisi ve Eylem Planında ise Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemlerini geliştirmek üzere belirlenen amaçlar doğrultusunda hedefler ve eylemler belirlenmiştir.
TUCBS’nin, Türkiye’nin Vizyon 2023 ve Bilgi Toplumuna Dönüşüm hedefleri ile paralel biçimde ilerlemesi amaçlanmaktadır. Konuma dayalı bilgilerin toplumun her katmanında kullanıldığı ve paylaşıldığı, coğrafi bilgi teknolojilerinin üretilip kullanıldığı, planlama ve kalkınmada coğrafi temelli daha fazla değer üreten bir ülke konumuna gelebilmek için bir TUCBS-2023 strateji planının hayata geçirilmesi öngörülmektedir. Bu bağlamda, 2014-2018 eylem planı çalışmalarının ardından 2018-2023 Ulusal Coğrafi Bilgi Stratejisi ve Eylem Planı geliştirilmiştir.
Son olarak 2023 Türkiye hedefleri dikkate alınarak, 2028 Ulusal Coğrafi Bilgi Vizyonunun tanımlanması hedeflenmektedir.
Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin (TUCBS) İdaresi ve Yasal Mevzuat
TUCBS’den sorumlu kuruluş olarak mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığına (şimdiki Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) bağlı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) görevlendirilmiştir. 2009 yılında bakanlığa “Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi’nin oluşturulmasına, iyileştirilmesine ve işletilmesine dair iş ve işlemleri yapmak, yaptırmak, yaygın olarak kullanılmasını teşvik etmek” görevi verilmiştir.
TUCBS oluşturmaya yönelik eylemler, 2011 yılından itibaren de DPT’nin yerini alan T.C. Kalkınma Bakanlığı, Bilgi Toplumu Dairesinin “Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı” projesi altında yer almaya başlamış, TUCBS’den sorumlu kuruluş olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı CBSGM görevlendirilmiştir. Böylelikle, yetki alanı ile ilgili kurumlar arası anlaşmazlıklar, otorite yetersizliği gibi durumlarla eksikliğini önemli ölçüde hissettiren ulusal düzeyde bir CBS koordinatör kuruluş boşluğu doldurulmuştur.
CBSGM tarafından yürütülmekte olan bir başka proje de TUCBS projesini bütünler nitelikteki Kent Bilgi Sistemi Standartlarının Belirlenmesi Projesi (TRKBİS)’dir. KBS veri standartlarının test edilmesi ve bulut teknolojisi kullanılarak “KBS-Bulut Prototipi”nin oluşturulması amacıyla Temmuz 2014’te KBS-Bulut Projesi başlatılmıştır. Proje kapsamında Nisan 2015 itibarıyla prototip oluşturulmuştur ve pilot belediyeler için veri toplama çalışmaları tamamlanmıştır. Proje, özellikle imkânları kısıtlı belediyelere, KBS’lerini çok düşük maliyetle oluşturabilme imkânı, Bulut Kent Bilgi Sistemi Projesi, Plan CBS Uygulaması, Yerbilimsel Etüd Bilgi Sistemi (YERBİS), e-Plan Otomasyon Sistemi olmak üzere üç aktif uygulama sunmaktadır.
TUCBS ile ilgili üçüncü yasal düzenleme 20.03.2015 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin Kurulması ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik’tir. TUCBS ile ilgili son ve en önemli düzenleme ise 07.11.2019 tarihinde resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesidir.
Ulusal Coğrafi Bilgi Sisteminin Kurulması ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik ile TUCBS için uzun süredir gerekli olan mevzuat altyapısı hazırlanmış, 07.11.2019 tarihinde yayımlanan Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile güncel ve son şeklini almıştır. Kararnamenin ilk bölümü Amaç, Kapsam ve CBS ile ilgili tanımlardan oluşmaktadır.
Kararnamenin Amacını tarif eden 1. Maddesi şu şekildedir:
Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin amacı Coğrafi Bilgi Sistemleri ile koordinasyonun sağlanması, hedef ve stratejilerin oluşturulması, coğrafi veri temaları içinde yer alan coğrafi veri ve bilginin üretilmesi ve güncelliğinin sağlanması, paylaşılması ve dağıtımına yönelik usul, esas ve standartlar ile bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında oluşturulan kurulların, kamu kurum ve kuruluşlarının, gerçek ve tüzel kişilerin görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesidir.
Kararnamenin birinci bölümünde yer alan CBS ile ilgili tanımlar şöyledir:
• Ağ hizmetleri: Elektronik ortamda veri erişimi, paylaşımı ve kullanımı için coğrafi veri ve veri bilgisinin aranması, görüntülenmesi, dönüştürülmesi, indirilmesi ve bedelli veya bedelsiz veri paylaşımına imkân sağlayan hizmetleri, • Birlikte çalışabilirlik: Farklı işlevsel birimler arasında, bu birimlerin benzersiz karakteristiği hakkında bilgi sahibi olmadan ya da en az bilgiyle, iletişim kurabilme, program yürütebilme, veri gönderebilme ve alabilme yeteneğini, • Coğrafi bilgi: Öznitelik bilgisi ve topolojik bilgiyi içeren nitelik kazandırılmış coğrafi veriyi, • Coğrafi bilgi sistemi: Her türlü coğrafi verinin; üretilmesi, temini, depolanması, işlenmesi yönetilmesi, analiz edilmesi, paylaşılması, sunulması ve güncel tutulması için gerekli olan donanım, yazılım, insan kaynağı, standartlar ve yöntemler bütününü, • Coğrafi veri: Bir nesneye veya konumla ilişkilendirilebilen bir olaya ait niteliksel ve niceliksel detayları belirten ölçülebilir özellikler bütünü • Coğrafi veri: Konum bilgisi içeren her türlü veriyi, • Coğrafi veri hizmeti: Coğrafi veri ve veri bilgisinin standartlara uygun olarak paylaşımına yönelik iş ve işlemleri,
• Coğrafi veri teması: Belirli bir konuya ilişkin olarak ulusal veya uluslararası standartlara uygun hazırlanan coğrafi veri topluluğunu, • Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu: Bakanlık tarafından oluşturulan e-Devlet kapısına entegre elektronik altyapıyı, • Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi: Coğrafi verilere, veri setlerine ve veri servislerine erişimi ve paylaşımı kolaylaştırmak amacıyla ulusal kaynakların verimli bir şekilde kullanılması, bilgi teknolojilerinden istifade edilmesi ile süreç, koordinasyon ve takip mekanizmalarının işletilmesi için gerekli düzenlemelerin ve planlamanın yapılması ve bunların icra edilmesini sağlayan sistemi, • Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi: Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerin; coğrafi veriye erişim, paylaşım ve kullanım yetkilerini tanımlayan matrisi, • Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi: Coğrafi veri temaları ile bu temalardan sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşlarını gösteren matrisi, • Veri bilgisi: Coğrafi veri hakkındaki tanımlayıcı ve açıklayıcı bilgileri, metaveriyi,
ifade eder.
Kararnamenin ikinci bölümünde CBS kapsamında Bakanlığın görev ve yetkileri tanımlanmaktadır.
Kararnamenin üçüncü bölümünde bu Kararname ile ilk defa kurulmuş olan Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu’nun ve Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Yürütme Kurulu’nun kimlerden oluştuğu ve görev ve yetkileri tarif edilmektedir.
Kararnamenin dördüncü bölümünde Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısına ilişkin, Coğrafi veri temaları, Coğrafi veri hizmetleri, veri bilgisi, Ulusal coğrafi bilgi platformu, coğrafi veri erişimi, paylaşımı ve kullanımı, İzleme ve raporlama, Birlikte çalışabilirlik, Güvenlik ve gizlilik ile ilgili maddelere yer verilmektedir.
Kararnamenin beşinci bölümünde yer alan Geçiş Hükümleri kapsamında uygulamaya yönelik maddeler yer almaktadır:
1. Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde, Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisi ise her bir tanımlama dokümanının onayını takiben bir yıl içinde Yürütme Kurulu tarafından hazırlanarak Kurulun onayına sunulur. 2. Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisinde belirlenen kurumlar, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yürürlük tarihinden önce ürettikleri elektronik ortamdaki coğrafi veriyi, her bir tanımlama dokümanının yayımlanmasını takip eden üç yıl içinde ilgili tanımlama
dokümanına uygun hale getirerek Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden sunar. 3. Kamu kurum ve kuruluşları kendi sistemleri üzerinden sundukları ve tanımlama dokümanlarına uygun olan coğrafi veriyi, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden sunar. 4. Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde öngörülen yönetmelikler ile diğer düzenleyici işlemler, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde çıkarılır. 5. Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereğince hazırlanacak yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar Bakanlık tarafından hazırlanmış olan mevcut mevzuat hükümlerinin bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.
Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi’nin Bileşenleri
TUCBS’nin amaçları doğrultusundaki temel bileşenler üç ana başlık altında incelenecektir.
• Coğrafi veri içeriği • Birlikte çalışabilirlik ve coğrafi veri değişim standartları • GeoPortal
Coğrafi Veri İçeriği
Ülkemizde farklı kurumlar tarafından ve o kurumların öncelikli ihtiyaçları doğrultusunda çeşitli coğrafi veriler üretilmektedir. Bu verileri genel olarak sınıflayacak olursak; 1/5000 ve daha küçük ölçeklerde Harita Genel Müdürlüğü’nün ürettiği topografik ve hâlihazır haritalar, 1/5000 ve daha büyük ölçeklerde yerel yönetimlerin ürettiği hâlihazır ve altlık haritalar, 1/5000 ölçekli TKGM’nin ürettiği kadastro haritaları ve genellikle bu haritaları referans alarak üretilen çeşitli kurumların farklı ölçeklerde ve farklı amaçlarla ürettikleri tematik haritalardır. Bu verilere en son CBSGM tarafından üretilen ülke çapında yerleşim alanları, potansiyel afet alanları ve yatırım ve turizm potansiyeli olan kıyı bölgelerini kapsayan 1/1000 ölçekli (10 cm çözünürlük) Gerçek Ortofotolar ilave edilmiştir. Ulusal coğrafi veri içeriğinin belirlenmesinde bu referans ve tematik veriler baz alınarak bir veri gruplandırması yapılması ve içeriklerinin konulara/temalara göre tasnif edilmesi gereklidir.
Ulusal düzeyde coğrafi veri içeriğinin belirlenmesi ile ilgili çalışmalar e-Dönüşüm Türkiye Projesi 36 no’lu Eylem Planı döneminde başlamış, 2006 yılında yayımlanan Veri ve Standartlar Komisyon Raporu’nda temel, genel ve diğer coğrafi veriler başlıkları altında sıralanmıştır. Öncelikli verilerin belirlenmesinde Türkiye coğrafyasında karşılıklı etkileşimler ve INSPIRE direktifinin temel alındığı belirtilmiştir. TUCBS Standartlarının Belirlenmesi Projesi kapsamında ise ulusal coğrafi veriler SDI Cookbook’ta
belirtildiği gibi (Nebert, 2004) temel (referans) ve tematik olmak üzere iki grupta toplanmış, temel grupta yer alan 10 coğrafi veri teması öncelikli olarak tespit edilmiştir. TUCBS kapsamındaki entegrasyon, depolama ve yayımlanma gibi çalışmalar bu temel coğrafi veriler üzerine oluşturulmuştur. Veri temaları üzerinde çalışmalar devam etmiş ve son olarak Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ekinde 32 Coğrafi Veri Teması listelenmiştir.
Birlikte Çalışabilirlik ve Veri Değişim Standartları
Günümüzde coğrafi verinin yerel, bölgesel ulusal ve uluslararası düzeyde paylaşımı ve kullanımı için birlikte çalışabilirlik önemli bir gereksinim hâline gelmiştir. Ortak karar verme sürecine katkı sağlaması, bilginin üretimi ve bilgiye erişim anlamında zaman ve emek kaybının önlenmesi için sistemlerin birlikte çalışabilirliği gerekmektedir. Birlikte çalışabilirlik, ilgili kurum ve kişilere istedikleri veri ve servislere, bu veri ve servislerin kendine has özelliklerine çok da hakim olmaları gerekmeden anlık erişim ve kullanım olanağı tanır. Bu çerçeve MVA ile sağlanır. MVA kurulması ile birlikte çalışabilirlik için politika, veri ve veriye erişim standartları geliştirilmektedir. Coğrafi verinin yönetiminde model odaklı yaklaşım gündeme gelmiş ve farklı tematik alanlardaki coğrafi veri grupları birlikte çalışabilirliği sağlayacak şekilde ortak kavramsal temellerle modellenmeye çalışılmıştır.
Türkiye’de birlikte çalışabilirliğin ilk önemli adımı 15.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği (BÖHHBÜY) ile gerçekleştirilmiştir. BÖHHBÜY’de 1/5000 ve daha büyük ölçekli haritaların ve mekânsal bilgilerin, CBS’ye altlık oluşturacak biçimde ulusal veri değişim formatında derlenmesi sağlanarak bir standart oluşturmak amaçlanmıştır.
TUCBS proje yaşam döngüsünde; İP.1 Kurulacak Portal İçin Yer Seçimi, İP.2 TUCBS Yönetişim Modelinin Belirlenmesi ve İP.3 Kurumsal Veri Gereksinim Analizi ilk etapta yapılan çalışmalardır. İP.4 Kavramsal Veri Modelinin Geliştirilmesi TUCBS’nin en önemli iş paketlerindendir. İP.5 Veri Standartlarının Belirlenmesi paketi, Kavramsal Veri Modeli bileşenlerinde belirlenen kurallara göre uygulama şemaları ve veri kataloglarının hayata geçirilmesidir. İP.6 Mevzuat Gereksinim Analizi, sorumlu kurumların yetki ve yasal yükümlülüklerinin belirlenmesi, veri paylaşım protokolleri ile ilgili mevzuatın belirlenmesi için analiz çalışmasıdır. İP.7 Portal Uygulama Esasları, kurum ve kullanıcıların erişim yetkisi, veri sunma/ paylaşma protokolleri ile ilgili esasların belirlenmesini içerir. Son olarak İP:8 Eğitim ve Yaygınlaştırma, TUCBS ile ilgili farkındalık kazandırma, toplumu bilinçlendirme ve kurum içi eğitimler konularını kapsar.
Kavramsal Model bileşenleri mekânsal verinin birlikte çalışabilirliğini tanımlayan temel kurallardır. TUCBS veri temalarına ait kavramsal veri modellerinin
belirlenmesinde, ISO/TC211, OGC standartları ve uluslararası INSPIRE girişiminin kabul edilen esasları temel alınmaktadır.
TUCBS Kavramsal Model Bileşenleri ile belirlenen tanım ve kurallar doğrultusunda Adres, Bina, Tapu/Kadastro, İdari Birim ve Ulaşım vb. temel veri temalarına ait ulusaldan yerel düzeye etkin kullanılabilir ve birlikte çalışabilir coğrafi veri modelleri üretilmesi amaçlanmaktadır. TUCBS veri temalarına ait belirlenen standartların, TUCBS stratejisine uyumu ve TUCBS paydaşlarının uygulama ihtiyaçlarına göre coğrafi veri gereksinimini karşılaması beklenmektedir. Kavramsal Veri Modeli ile TUCBS portalı vasıtasıyla servis bazlı veri paylaşımının da temeli oluşturulacaktır. TUCBS Kavramsal Model; Şekil 5.3’te tanımlandığı gibi ilkeler, referans modeli, ölçek-çözünürlük ve genelleştirme yaklaşımları, genel detay modeli, detay kataloğu ve uygulama şeması kuralları, geometri ve topoloji, coğrafi nesnenin tanımlanması ve zamansal yönetimi, metaveri, veri kalitesi ve veri paylaşımı bileşenlerinden oluşur.
TUCBS temel coğrafi veri temalarına ait veri şemaları, TUCBS kullanıcı gereksinimlerine göre, nesne tabanlı olarak, model bazlı yaklaşımla ve yazılım-donanımdan bağımsız olarak tasarlanmıştır. Detay sınıfları ve özellikleri kavramsal/mantıksal düzeyde birlikte çalışabilir yapıda tasarlanmıştır. Uygulama şemaları veri değişim standartlarını sağlayarak birlikte çalışabilirlik gereğini yerine getirir.
Coğrafi Portal
Coğrafi veri üreten kurum ve kuruluşlar veri hakkında tuttukları verileri (metaveri), coğrafi portallar (geoportal) aracılığıyla kullanıcıların erişimine sunarlar. Coğrafi bilgiye ihtiyaç duyan kullanıcılar, gruplar veya diğer kurumlar istedikleri veriye ulaşmak için bir web arayüzüne sahip geoportal üzerinden arama ve sorgulama yapabilirler; erişim iznine bağlı olarak, arama, görüntüleme, vb. servis alabilirler. Coğrafi portallar coğrafi bilginin paylaşımında kilit öneme sahiptir. TUCBS’de kurumsal düzeyde üretilen coğrafi verilerin kavramsal model ve veri değişim standartlarına göre metaverileri oluşturulur. Metaverilerin bir kısmı zorunludur ve portalda metaveri kataloglarına girilmek üzere derlenir. Dağıtık mimariye sahip web servisleri tek kaynaktan yönetilen ana bir portala bağlıdır. Kullanıcılar coğrafi portala web üzerinden ulaşarak kullanmak istedikleri veriyi erişim hakları çerçevesinde görüntüleyebilir, sorgulayabilir, indirebilir.
Günümüzde bu portal gelişmiş haliyle “Ulusal Coğrafi Veri Platformu” adı altında https://www.atlas.gov.tr/ üzerinden veri sunumu sağlamaktadır.
Türkiye’de coğrafi portala örnek olarak TKGM’nin kullanıma sunduğu Harita Bilgi Bankası ve T.C. Tarım ve Orman Bakanlığının coğrafi portalından söz edilebilir.