CBS103U-COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİNE GİRİŞ
Ünite 2: CBS’de Temel Harita Bilgisi
Giriş
Haritalar, gerçek dünyanın küçük ölçekli temsilleri olup mekânı anlamada ve anlamlandırmada kullanılan en önemli araçlardandır. İnsanlar, binlerce yıldır doğru mekânsal kararlar alabilmek için haritalardan faydalanmaktadır. Haritalar bilimsel olduğu kadar günlük hayatın da önemli bir parçasıdır. Bu nedenle haritalar; nesneler arasındaki mekânsal ilişkilerin anlaşılmasına imkân veren, doğru planlama stratejilerinin geliştirilmesini sağlayan ve gündelik açıdan da hayatı kolaylaştıran kartografik çalışmalardır.
Haritacılığın Kısa Tarihi
Antik Yunan Dönemi’nde ve Orta Çağ’da Haritacılık
Çek Cumhuriyeti’nde bulunan bir temsil, ilk harita örneklerinden kabul edilmektedir (M.Ö. 25.000). Bir başka önemli örnek de Çatalhöyük’te bulunmuştur. Bilinen en eski haritalar içinde yıldız haritaları da önemli yer kaplar. En eski haritalar, kişisel deneyime ve yerel özelliklere aşinalığa dayalıdır.
M.Ö. 6. yüzyıla tarihlenen ve Imago Mundi olarak bilinen Babil dünya haritası da öncül harita örneklerindendir. Benzer şekilde Mısır’da bulunan bazı arazi çizimleri ve erken mezarlarda bulunan resimler de Babil tableti ile neredeyse aynı yaştadır. Buna göre haritacılığın ilk örneklerinin; sınırların, yolların ve tehlikelerin belirlenmesi gibi pratik ihtiyaçlara yönelik olduğu söylenebilir ancak Yunan filozof ve coğrafyacıların ortaya çıkışı ile Dünya’nın fiziki ve beşeri coğrafya özelliklerini gösteren haritalar da ortaya çıkmaya başlamıştır.
Kartografya tarihine en fazla yön veren uygarlıklardan biri Yunan uygarlığıdır. M.Ö. 600’e gelindiğinde Ege’deki Milet, coğrafi bilginin merkezi hâline gelmiştir.
Anaximander, dünyanın ilk haritalarından birini yapan isimlerdendir. Eratosthenes de bu uygarlığın önemli isimlerindendir. Büyük İskender ve haleflerinin seferlerinden alınan bilgileri kullanarak gelişmiş bir dünya haritası çizmiştir. Dünya’nın ilk coğrafyacılarından olan Strabon, dünyadaki insanların ve yerlerin betimleyici bir tarihini sunan meşhur Geographica adlı eseriyle ünlüdür. Bu eserinde yer alan Avrupa haritası da kartografya tarihi açısından dikkat çekici örneklerden biri olarak kabul edilir.
Coğrafya ve haritacılıktaki ilerlemede antik dünyanın en büyük figürü Claudius Ptolemaeus veya bilinen ismi ile Batlamyus’tur. Anıtsal eseri olan Coğrafya Rehberi (Geōgraphikē hyphēgēsis), sekiz cilt halinde hazırlanmıştır.
Orta Çağ’ın başlarında haritacılığın kilisenin egemenliği altında olduğu, çalışmaların büyük bölümünde kiliseye ait dogmaların ve Kutsal Yazıların yorumlarının yansıtıldığı ifade edilebilir. Bu dönemde haritacılık ile ilgili en önemli gelişmelerden biri, Marco Polo’nun 1270’lerde ve 1280’lerde yaptığı seyahatleridir.
Haritacılık adına Orta Çağ’da Avrupalılar tarafından önemli adımlar atılmasa da İslam dünyasında da önemli
gelişmeler yaşanmıştır. Bu ilerlemelerin örneklerinden biri, coğrafyacı El-İdrisi (M.S. 1100-1165) tarafından yapılan çalışmadır. Sicilya Kralı II. Roger için dünyanın coğrafi özelliklerine odaklanan Roger Kitabı’nı yazmıştır. El- İdrisi, disk şeklinde hazırladığı dünya haritası ile gümüş bir gök küre üretmiştir. El-İdrisi’nin çalışması, Batlamyus etkileri ile Arap geleneği arasında ilgi çekici bir iş birliği olarak yorumlanmaktadır.
Rönesans Dönemi’nde Haritacılık
Batlamyus’un “Coğrafya” adlı eseri ilk olarak yaklaşık 1405’te Latinceye çevrilmiştir.
Rönesans döneminde navigasyon, gemi tasarımı ve inşası, gözlem ve astronomi aletleri ile pusulanın kullanımı mevcut harita bilgisinin iyileştirmesine olanak sağlamıştır. Bu nedenle coğrafi bilgi birikiminin 15. ve 16. yüzyıllarda dikkate değer şekilde arttığı kabul edilmektedir. Columbus, da Gama, Vespucci, Cabot, Magellan ve diğerlerinin büyük keşifleri de dünya haritalarını yavaş yavaş gelişmesine neden olmuştur.
Keşif çağının en önde gelen haritacısı, Flandreli Gerardus Mercator olarak bilinen Gerhard Kremer’di. 1554’te yayınladığı Avrupa haritası sahip olduğu ündeki en belirleyici başarılarındandır. Mercator ayrıca kendi ismini taşıyan bir projeksiyon üretmiştir.
Bu dönemle ilgili bir başka önemli özellik de sanatsal ve renkli yoruma yönelik eğilimdir. Haritalardaki kartuş veya başlık bloklarının giderek daha ayrıntılı hâle gelmesiyle haritalar küçük bir sanat eseri hâline gelmiştir.
19. Yüzyıldan Günümüze Haritacılık
18. yüzyılda gelişen haritacılık reformu gerçekçi içerikler oluşturuldu. Güç bilincine sahip ulusal devletlerin gelişimi, 18. yüzyılda haritacılık faaliyetlerinde bir patlamaya neden oldu. Birinci ve İkinci Dünya Savaşı, özellikle Dünya’nın haritası çıkarılmamış kısımlarının haritalanmasında büyük ilerleme sağlanmasına neden olmuştur. 1940’ların ve 50’lerin Soğuk Savaş atmosferi, askeri yönelimli haritalamanın devamını teşvik etmiştir. Hem NATO hem de Varşova Paktı ülkeleri haritalarını geliştirmiş; NATO haritalarda kullanılmak üzere ortak semboller, ölçekler ve formatlar geliştirmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrası yeniden yapılanma kapsamında karayolu, demiryolu benzer altyapı inşaatlarının yapımı için haritalara ihtiyaç duyulması da haritacılığın ilerlemesini sağlamıştır.
1950’de İngiliz şehir plancısı Jacqueline Tyrwhitt, birbiri üzerine yerleştirdiği şeffaf yüzeyler kullanarak yükseklik, jeoloji, hidroloji ve tarım haritalarını çakıştırarak tek bir haritada birleştirdi. 1959’da Amerikalı coğrafyacı Waldo Tobler, bilgisayarı haritacılık için kullanabileceğini düşünerek basit bir model geliştirdi. MIMO isimli sistem, haritaları bilgisayarda kullanılabilir bir forma dönüştürmeyi, dosyaları değiştirmeyi ve çıktı olarak yeni bir harita üretmeyi mümkün kıldı. Bu yenilik CBS’nin gelişimine zemin hazırladı. Kanadalı coğrafyacı Roger Tomlinson, 1963 yılında Kanada hükümetine ülkenin doğal
kaynaklarını izleme ve yönetme konusunda yardımcı olmak için ilk gerçek CBS uygulamasını geliştirdi.
Koordinat Sistemi, Ölçek ve Projeksiyon Türleri
Koordinat Sistemi
Koordinat sistemi, bir doğu-batı değeri, bir kuzey-güney değeri ve bir yükseklik değeri biçiminde haritalanmış olan konumlara indeks atama yöntemidir.
Koordinat sistemleri, herhangi bir nesnenin konumunu tanımlamak için kullanılan çerçeve olarak tanımlanabilir. Coğrafi koordinat sisteminde bir küre veya sferoid (spheroid) temel alınır.
Konumlar da coğrafi koordinat sistemindeki ilgili enlem ve boylamlarına göre tanımlanır. Küresel sistemde yatay çizgiler paralel çizgilerdir. Dikey çizgiler ise meridyenlerdir. Boylam ve enlem, dünyanın merkezinden dünya yüzeyindeki bir noktaya ölçülen açılardır.
Ölçek
Ölçek, nesnelerin veya bunların temsillerinin göreli boyutunun ölçüsüdür. Üç farklı ölçek tipi bulunur:
Fenomen ölçeği, coğrafyacılar tarafından geliştirilmiş bir ölçek türüdür. Buna göre incelenen fenomeni anlamlı bir şekilde tanımlamak, tespit etmek veya temsil etmek için gerekli olan zamansal ve mekânsal kapsamı ifade eder. Bir fenomenin ölçeğini belirlemek, mekânsal analizlerin merkezinde yer alır çünkü fenomen hangi ölçekte incelenecekse ona göre veri seçimi yapılır.
Analiz ölçeği, değerlendirmeye alınan herhangi bir fenomenin analiz edildiği zamansal ve mekânsal kapsamı ifade eder.
Kartografik ölçek, haritalanan unsurun gerçek boyutunun temsil boyutuna oranıdır. Genellikle kesir olarak ifade edilir. Kartografik ölçeğe “temsil ölçeği” de denir. Haritada ölçek harita uzunluğunun gerçek uzunluğa bölünmesi ile hesaplanır. Haritalarda kartografik ölçek üç farklı şekilde gösterilir. Kesir ölçekler, haritalardaki küçültme oranının kesirli sayılarla ifade edildiği ölçeklerdir. Kesir ölçeklerde pay her zaman 1 ile ifade edilir. Paydada yer alan sayı ise haritalanan alanın hangi oranda küçültüldüğünü gösterir. Grafik ölçekler, harita üzerindeki uzunlukların gerçek uzunluklara oranının grafik şeklinde gösterildiği ölçeklerdir. Son olarak sözel ölçekler ise harita ölçeğinin kelimelerle gösterildiği ölçeklerdir.
Haritalarda ölçek büyüdükçe kesrin paydası küçülmekte, ölçek küçüldükçe kesrin paydası artmaktadır.
Büyük ölçekli haritalar daha büyük bir alanı gösterir ve ayrıntı daha azdır.
Projeksiyon (İzdüşüm)
Harita projeksiyonu, dünyanın üç boyutlu yüzeyini iki boyutlu bir düzlemde temsil etmek için kullanılan yöntemdir. Harita projeksiyonu, açısal koordinatlar ve düz- lemsel koordinatlar arasındaki dönüşümdür.
Harita projeksiyonlarının yapımında kullanılan düzleme projeksiyon yüzeyi denir. Bunlar silindirik, konik ve düzlemseldir. Buna göre projeksiyon yüzeyine göre projeksiyon türleri şunlardır:
• Silindirik Projeksiyon (Mercator Projeksiyon) • Konik Projeksiyon (Albers Projeksiyon) • Düzlemsel veya Azimutal Projeksiyon (Kutup Bölgesi İzdüşümleri)
Bu nedenle projeksiyon seçimi yaparken haritanın amacı göz önünde bulundurularak bozulmalardan hangisinin kabul edilip hangisinin kabul edilemeyeceğine kadar verilir. Haritalardaki bozulma ile ilgili projeksiyon türleri ise şu şekildedir:
Yön koruyan: Konformal, Ortomorfik ve Azimut Projeksiyon: Konumlar arasındaki açıları temsil eden ve aynı zamanda kerteriz olarak da adlandırılan haritalara konformal denir. Konformal harita projeksiyonları, uzun mesafeler kat ederken bir yön veya rotayı korumanın öneminden dolayı seyir amaçları için kullanılır.
Alan koruyan: Eşit Alan Projeksiyonu: Eşit alan veya eşdeğer projeksiyonlar alan korur. Bu tür projeksiyonlar, coğrafi dağılımların doğru ölçümlerinin veya karşılaştırmalarının gerekli olduğu durumlarda oldukça faydalıdır. Bu nedenle bu tür izdüşümler açısal ilişkilerin yanı sıra mesafeleri de bozar.
Mesafe koruyan: Eşit Mesafe Projeksiyonu: Mesafelerin yalnızca bir yönde, genellikle kuzey-güney yönünde doğru olduğunu ve haritanın her yerinde doğru olmadığının unutulmaması gerekir. Bu projeksiyon türü kıtalar gibi büyük coğrafi birimlerin şeklini koruma konusunda faydalı olduğu için geniş alanları kapsayan küçük ölçekli haritalarda yaygın olarak kullanılır.
Haritalanacak coğrafi unsur ve haritanın yapılacağı ölçek de dikkate alınması gereken önemli faktörlerdir. Konik projeksiyonlar, orta enlem bölgeleri için uygundur. Rusya gibi doğu-batı uzantılı ülkeler silindirik projeksiyonla daha iyi temsil edilirken Şili gibi kuzey-güney uzantılı ülkeler enine (transverse) projeksiyon kullanılarak haritalanır.
Günümüzde çoğu CBS yazılımı, harita projeksiyonlarının tanımlanmasına yardımcı olacak ve aynı zamanda mekânsal verileri senkronize etmek için projeksiyonlar arasında dönüşüm sağlayacak fonksiyonlar içerir.
Harita Türleri
Kullanım Amaçlarına Göre Haritalar
Genel Amaçlı Haritalar veya Referans Haritaları
Siyasi Haritalar: Bu haritalar ülkeler, eyaletler veya ilçeler gibi idari birimlere ilişkin coğrafi sınırları gösterirler. Ek olarak yollar ve şehirler ile okyanuslar, nehirler ve göller gibi hidrografik birimleri de gösterirler.
Fiziki Haritalar: Fiziki haritalar, dünyanın veya herhangi bir bölgenin fiziki coğrafya özelliklerini göstermek için tasarlanırlar. Fiziki coğrafya haritalarında yükselti
özelliklerine ek olarak çeşitli hidrografik kaynaklar da gösterilir. Fiziki haritalar, eyalet ve ülke sınırları gibi önemli idari sınırları da gösterir. Ek olarak büyük şehirler ve ana yollar da fiziki haritalarda gösterilir.
Topografya Haritaları: Topografya haritaları, yeryüzü şekillerini gösteren referans haritalardır. Bu şekillerin gösteriminde eşyükselti eğrileri veya diğer ismiyle izohipslerden faydalanılır ancak yükseltinin gösteriminde fiziki haritalarda olduğu gibi renk gradyanlarından veya kabartmadan da faydalanılabilmektedir. Bu haritalarda önemli fiziki coğrafya özellikleri de gösterilir. Bu haritalarda yollar, patikalar, binalar, yer adları, işaretler, mezarlıklar, ibadet alanları, okullar gibi unsurlara ilişkin bilgiler de bulunur. Bu unsurların gösteriminde ise standartlaştırılmış bir dizi özel semboller kullanılır.
Saat Dilimi Haritası: Dünyada 24 saat dilimi bulunmaktadır. Bu 24 bölge ile birlikte saat diliminin gösterildiği harita türü saat dilimi haritası olarak adlandırılır.
Özel Amaçlı Haritalar
Jeoloji Haritaları: Jeolojik haritalar, bir bölgenin jeolojik özelliklerini gösteren haritalardır. Jeolojik haritalarda sediment örtüsü genellikle sarı tonlarında, kayaçlar ise litolojik özelliklerine bağlı olarak çeşitli renklerde gösterilir. Kayaç birimlerinin kontak alanları, faylar, kıvrımlar ve doğrultu ölçümleri gibi bilgiler ise genellikle siyah renkle işaretlenir.
Hava Durumu Haritaları: Bu haritalar, tahmini sıcaklıkları, tahmini yağışları, fırtına uyarılarını, rüzgâr hızını ve yönünü, yağış olasılığını, yağış türünü, kar birikimini, don tahmini ve hava durumunun diğer birçok yönünü göstermek için kullanılırlar.
Doğal Kaynak Haritaları: Bu haritalar, doğal kaynakların veya üretim alanlarının konumları ile coğrafi dağılımını göstermek için yapılır.
Deprem Haritaları: Deprem haritaları; depremlerin oluşumunu, etkisini veya depremle mücadeleye ilişkin bilgileri içerirler. Bu nedenle çok sayıda deprem haritası türünden söz edilebilir. Bunlardan biri merkez üssü haritalarıdır. Depremlerle ilgili bir diğer harita türü şiddet haritalarıdır.
Batimetri Haritaları: Bazen batimetrik çizelge olarak da adlandırılan batimetrik haritalar, göl, okyanusun bir kısmı, nehir veya rezervuar gibi bir su kütlelerinin derinliğini gösteren haritalardır.
Bitki Örtüsü Haritaları: Bitki örtüsü ile ilgili özellikleri gösteren haritalardır.
Nüfus Yoğunluğu Haritaları: Nüfus yoğunluğu, km2 gibi
belirlenmiş birim başına düşen insan sayısını ifade eder.
Ekonomik Faaliyet Haritaları: Ekonomik faaliyet haritaları; bir ülkenin veya bölgenin tarım, imalat, madencilik gibi faaliyetlerine odaklanır.
Sembolojik Özelliklerine Göre Haritalar
Orantılı ve Dereceli Sembol Haritaları: Orantılı sembol haritaları, bir haritada daha büyük değere sahip olan unsurun daha büyük bir sembol ile gösterilmesi ile elde edilir. Orantılı sembol haritalarına benzer şekilde, dereceli sembol haritaları, sembollerin boyutunu o konumdaki miktar veya değerle orantılı olarak ölçeklendirir ancak orantısal sembol haritalarının dereceli sembol haritalarından farkı, sembolojinin sınıflandırılmamasıdır. Başka bir deyişle orantılı sembol haritaları, noktaları mutlak büyüklükle ölçeklendirir. Buna göre orantılı sembol haritaları, mutlak büyüklükteki ölçek sembollerini haritalarken dereceli sembol haritaları miktarları sınıflara ayırır. Eşit aralık, nicelik ve doğal kırılmalar gibi veri sınıflandırma tekniklerini kullanarak sınıflar oluşturur.
Nokta Dağılım veya Nokta Yoğunluk Haritaları: Bu haritalar belirli bir alanın küçük noktalarla doldurarak ilgili değerin gösterimidir. Her nokta bir miktarı veya değeri temsil eder.
Tipografi (Kelime) Haritaları: Kelime haritaları, haritadaki özelliklere ilişkin baskın anahtar kelimeler kullanılarak harita alanını doldurulması ile oluşturulurlar. Kelimeler aynı zamanda ölçeklenebilir.
WEB Tabanlı Haritalar: Dijital araçların ve internet kullanımının giderek yaygınlaşması ile WEB tabanlı haritalar olarak adlandırılan yeni bir harita kategorisi ortaya çıkmıştır. Dinamik, etkileşimli ve hareketli haritalar en yaygın kullanılan WEB tabanlı haritalardır.
Dinamik Haritalar: Dinamik haritalama, dinamik mekânsal olayları tasvir etmek veya mekânsal bilgileri dinamik bir şekilde sunmak için kullanılan kartografik bir kavramdır. Buna göre dinamik haritalama zaman boyutunu da haritaya dâhil eden çeşitli kartografik sunum yöntemlerini özetler. Dinamik haritalar, dünyanın değiştirilebilir veya etkileşimli temsilleridir. Kullanıcıların değiştiremeyeceği veya dönüştüremeyeceği özelliklere ve ögelere sahip basılı bir haritanın aksine, dinamik haritalar kullanıcı etkileşimini teşvik etmektedir. Bu tür bir etkileşim; yakınlaştırma veya uzaklaştırma yoluyla ölçeğin veya görünür alanın değiştirilmesini, bir haritaya dâhil edilecek veya haritadan kaldırılacak özelliklerin veya katmanların seçilmesini ve bir harita animasyonunu başlatıp durdurmayı içerebilir.
Etkileşimli Haritalar: Etkileşimli haritalama; harita üzerinde yakınlaştırma ve uzaklaştırma, gezinme gibi özelliklere sahip olan, harita üzerinde belirli özellikleri ta- nımlamaya, sorgulamaya ve raporlar oluşturmaya imkân veren haritalardır. Etkileşimli haritalar aynı zamanda haritadaki seçili bilgileri kullanma veya görselleştirmeye yönelik araçların da kullanımını içeren haritalar olarak tanımlanabilirler.
Hareketli Haritalar: Hareketli haritalar, mekânsal verileri görüntülemek için animasyon kullanılan haritalardır. Etkileşimli haritalar ile karşılaştırıldığında hareketli haritaların daha az etkileşimli olduğu ifade edilebilir.
Ölçeklerine Göre Haritalar
Büyük ölçekli haritalar, küçük alanları gösteren haritalardır. Ölçeği 1:25.000 veya daha büyük olan haritalar büyük ölçekli haritalar olarak kabul edilir.
Küçük ölçekli haritalar, büyük ölçekli olanlara göre daha geniş bir alanı gösterir. Ölçeği 1:25.000’den küçük olan haritalar küçük ölçekli haritalar olarak kabul edilir.
Harita Tasarımı
Harita tasarımındaki temel unsurlar, renk ve semboldür.
Tasarım
Haritalarda olması gereken temel unsurlar şunlardır:
Çerçeve: Harita düzenine yerleştirilmesi gereken ilk özellik çerçeve çizgisidir. Diğer tüm harita öğelerini çevreleyen bir sınır kutusudur.
Haritalanan Alan: Çerçeveye benzer şekilde düz çizgiler ile sınırlanmış haritalanan alandır.
Başlık: Haritanın amacını en etkili şekilde yansıtmasına özen gösterilmelidir.
Lejand/Açıklama: Haritada kullanılan tüm sembollerin açıklandığı alandır. Haritanın okunabilirliğini sağlar.
Ölçek: Kullanıcıların haritanın boyutlarını doğru bir şekilde anlamalarını sağlar.
Kuzey Oku/Yönlendirme: Yönlendirme, çoğunlukla, mevcut CBS yazılım paketlerinde birçok stil seçeneği bulunan bir kuzey oku ile gösterilir.
Veri Kaynağı: Haritanın kullanılan veri kaynağının ilişkilendirilmesi gerekli ise kullanılır. Veri kaynağı bilgisi kullanıcıların verilerin nereden elde edilerek değerlendirildiğini anlamalarına olanak tanır.
Renk
Harita yapımında rengin ton, değer ve doygunluk özelliklerinin önemli olduğu kabul edilir.
Ton, rengin en temel bileşenidir ve kırmızı, mavi, sarı, mor ve benzerlerini içerir. Değer, renkteki beyaz veya siyah miktarıdır. Değer aynı zamanda kontrast ile eş anlamlıdır. Doygunluk, rengin yoğunluğunu tanımlamaktadır. Bir haritanın yorumlanabilirliğini en üst düzeye çıkarmak için öne çıkan özelliklerin gösteriminde doygun renkler ve arka plan özelliklerinin temsilinde ise soluk renklerin kullanımı tercih edilmelidir.
Ana renk listelerinden bir dizi renk seti oluşturulmasına izin veren sistemlere renk modelleri denir. RGB (kırmızı-yeşil- mavi) renk modeli, en yaygın kullanılan renk modelidir RGB modeline dayanan diğer iki yaygın eklemeli renk modeli, HSL (ton, doygunluk, açıklık) ve HSV (ton, doygunluk, değer) modelleridir.
Renklerin etkili kullanımında renk çarkından da faydalanılabilir. Birincil renkler, diğer renklerin karıştırılmasıyla oluşturulamayanlardır. İkincil renkler, iki
ana rengin karıştırılmasıyla oluşturulan renkler olarak tanımlanır. Üçüncül renkler ise birincil ve ikincil tonların karıştırılmasıyla oluşturulan renklerdir. Renk çarkına göre renkler iki grupta toplanır. Bunlar şu şekildedir:
Tamamlayıcı Renkler: Tamamlayıcı renkler çarkta karşılıklı olarak yerleştirilmişlerdir. Tamamlayıcı renklerden haritalanan unsurun farklılıkların vurgulanmasında faydalanılır.
Benzer Renkler: Benzer renkler, çarkta birbirine yakın olarak konumlandırılmış renklerdir. Bu renk, haritalarda genellikle uyumlu değerlerin gösteriminde kullanılır.
Haritalarda kullanılan renkler sıcak veya soğuk olarak ifade edilebilir. Haritalarda arka planda soğuk renklerin, birincil ilgi alanlarında veya haritada vurgulanmak istenilen özelliklerde sıcak renklerin kullanımı önerilir.
Verilerin türlerine göre de haritada renklerin kullanımı farklılaşır. Örneğin, nitel verileri görselleştirmede birbirinden farklı renk tonlarının kullanımı önerilir. Nicel verileri görselleştirmede ise değer ve doygunluktaki değişikliklerden faydalanılması önerilir. Diğer bir ifade ile aynı renkten faydalanılması önerilir.
Semboller
Raster verilerin gösteriminde kullanılan semboller sınırlıdır ancak vektör verileri sembolize etmek için çok sayıda seçenek vardır. Semboller ile ilişkili görsel değişkenler boyut, doku, desen ve şekildir.
Sembollerin boyutundaki farklılıklar, o özelliğin öneminin bir göstergesidir. Değişen sembol boyutu, sıralı veya sayısal verilere uygulandığında orta derecede etkilidir ancak nominal verilerde etkisiz olduğu kabul edilmektedir.
Sembolü oluşturan işaretlerin kompaktlığı sembol dokusu olarak adlandırılır. Değişkenlerin sembol dokusu, sıralı veya sayısal verilere uygulanabilir ancak boyut özelliğinde olduğu gibi nominal verilerde etkisizdir. Sembollerin dol- durulmasında farklı desenler de kullanılabilir.
Harita üzerindeki özelliklere ilişkin semboller haritanın anlamlılığını etkiler. Bunlar içinde en dikkat çekici olanı noktalardır. Nokta veriler en yaygın olarak dairelerle sembolize edilir ancak herhangi bir özelliğin gösteriminde küre-küp gibi diğer geometrik şekiller de kullanılabilir. Geometrik sembollere ek olarak, piktogramlar da nokta özelliklerinin faydalı temsillerindendir.
Tek tip sembollere ek olarak, semboller değerlerle uyumlanacak şekilde orantılı olarak boyutlandırılabilir. Her sınıf için sayısal değerler arttıkça o sınıfı temsil eden sembolün boyutu da artar. Böylelikle küçük noktalar ile küçük değerler, büyük noktalar ile büyük değerler gösterilebilir. Aralık dereceli semboller, verilerin farklı boyutta sembollerle temsil edildiği grupların oluşturulmasına imkân sağlar. Hem orantısal hem de aralık dereceli semboller genellikle nokta verilerin temsilinde kullanılır. Bununla birlikte çizgiler ve çokgenlerde orantılı sembollerden de yararlanılır.