CBS103U-COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİNE GİRİŞ
Ünite 1: CBS’de Temel Kavramlar
Giriş
Coğrafya; dünya yüzeyinin değişken karakterinin doğru, düzenli ve rasyonel tanımını ve yorumunu ortaya koymakla ilgilenir. CBS terimi, temelde mekân ve zamanı temsil etmek için dijital verilerin kullanımı ile ilgilidir.
Temel Kavramlar
Coğrafi Bilginin Önemi
Coğrafi bilgi, yeryüzündeki doğa ve insana ilişkin belli bir referans sistemindeki konum koordinatları ile ifade edilen mekânsal veriler ve öznitelik veriler olarak tanımlanır. Ünlü bir bilim insanı Anselin (1989) mekânsal verinin özel olduğunu iki açıdan açıklamıştır. İlk olarak “Her şey birbiriyle ilişkilidir ama yakındaki şeyler uzaktaki şeylerden daha çok ilişkilidir.” İkincisi, zamansal ve mekânsal heterojenlik nedeniyle coğrafi veri özeldir. Heterojenlik, değişik karakterlere ya da yapılara sahip olan anlamına gelmektedir. Aynı değerleri içermeyen bir bütünlüğe verilen addır. Daha sonra coğrafi verinin bu iki özelliğine üçüncüsü eklenmiştir. Üçüncü özellik, coğrafyanın bir dizi katman olarak ifade edilebilmesidir.
Coğrafi Kavramlar
Coğrafi varlık ve coğrafi olay: Tipik coğrafi varlıklar dağlar, ovalar, göller, nehirler, vadiler ve kıyılardır. Ayrıca insanların eserleri olan şehirler, yollar, tarımsal faaliyet alanları ve sanayi bölgeleri gibi beşeri özellikler de coğrafi varlık olarak ele alınmaktadır. Coğrafi varlıklar genellikle durağandır. Coğrafi olaylar ise coğrafyada meydana gelen durumlardır.
Zaman: Zaman, coğrafyada iki farklı şekilde karşımıza çıkmaktadır. İlk olarak fiziksel bir boyut olarak zamandır. Buna göre zaman ölçülebilir, sayılabilir ve hesaplanabilir bir boyuttadır. İkincisi, sosyal bir değişim olarak ele alınmasıdır. Burada vurgu zamanın içeriği üzerinedir; olay ve olgular değil sosyal değişimler ve süreçleri ele alınır.
Coğrafya biliminde zaman, “zaman mekân” fenomeni olarak üç şekilde incelenir.
a) zaman-mekân yakınlaşması b) zaman mekân uzaklaşması c) zaman mekân sıkışması
Mekân: Batı coğrafyasında mekân kavramı sabit; her şeyin içinde meydana geldiği üç boyutlu boş bir konteyner gibi tasavvur edilmiştir. Dolayısıyla mekân iki ya da üç boyutlu bir koordinat sistemi ya da gridler aracılığıyla ortaya koyulmakta ve en gerçek ifadesini haritada (kartografide) bulmaktadır. Bu tanımlamalara göre bir mekân, ölçüm ve hesaplama yoluyla doğrudan anlaşılabilir bir özelliktedir. Güncel coğrafya açısından bakıldığında mekân her şeyin içinde oluştuğu, aynı boyutlar içerisinde her şeyin haritalanabileceği doğal, matematiksel bir içerikte düşünülmekte ve bölgeselci yaklaşımla ilişkilendirilmektedir. Zaman, çoğunlukla mekânın bir uzantısı olarak ya da ona benzer şekilde mekânla birlikte düşünülmüştür.
Yer: Yi-Fu Tuan’a göre yer kavramı 3 temele dayandırılır. Lokasyon, mekândaki mutlak bir noktayı gösteren koordinatlardan oluşmaktadır. Yer ve yerellik kavramı sosyal ilişkileri maddi açıdan incelemektedir. Yer algısı, insanlar üzerinde yerin hissettirdiği duyguları ve hisler olarak tanımlanmaktadır. Maddi boyut, anlam ve yerellik birbiri ile ilişkilidir. Yerellik kişilerin deneyimleri ile oluşturulur. Yer, farklı insan ve gruplar özelinde farklı anlamlara sahiptir.
Bölge: Ritter bölge kavramını “yeryüzünün çeşitliliğindeki birliği bulma” tanımlaması ile bölgesel yaklaşımın öncüsü olarak kabul edilmektedir. Bir başka tanıma göre birbirinden farklı fiziksel özelliklere sahip yeryüzü parçalarıyla söz konusu mekânlarda yaşayan insan topluluklarının yaşam biçimleri arasındaki ilişkisellik, birbirinden ayrı özelliklere sahip özgül mekân parçalarının ayırt edilmesini sağlamıştır.
Ölçek (scale): Ölçek, bir harita ile temsil ettiği mekân arasındaki iki boyutlu bir ilişkiyi ifade etmektedir. Ölçeğin üç özelliği bulunmaktadır: büyüklük, düzey ve ilişki.
İnsan ve Doğa İlişkisi: Bu kavram “İnsanın doğanın bir parçası olarak onunla birlikte ve onun içinde varoluşu” şeklinde ifade edilen bir kavramdır. Coğrafyanın geleneksel yapısı içerisinde fiziki coğrafya doğa, beşeri coğrafya insan; bir bütün olarak coğrafya ise doğa, insan ve toplum ilişkiselliği çalışmalarıyla nitelendirilmektedir.
Harita Projeksiyonları: Bir harita projeksiyonu, düz bir bilgisayar dosyası veya düz harita gibi dünya gibi üç boyutlu eğri bir yüzeyi temsil etmek için kullanılır. Harita projeksiyonları, haritayı düz bir dosya olarak görüntülerken dünyanın kavisli yüzeyinin alanı, şekli, yönü, mesafesi ve ölçeğinin korunmasına izin verir.
Grid coğrafi bilgi görüntüleme sistemleri: Grid sistemi, harita üzerine çizilmiş dikdörtgenlerden oluşan bir koordinat sistemidir. Bir grid, arazi üzerinde bulunan iki nokta arasındaki mesafe ve azimutu süratle tespit etmeye olanak sağlar. Bazı haritalar birden fazla gridi kapsarsa bu durumda her grid, farklı bir renk ile gösterilir.
Harita, kartografik bir biçim kullanarak doğal ve yapılı çevrenin konumsal yapıya dayalı görünümünün temsilidir. Nokta; çizgi ve alanlardan oluşan ve her birinin belli bir koordinat sistemine bağlılığı bulunan, bunların özniteliklerinin de tanımlandığı bir ortamdır.
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)
Gerçek dünyadaki coğrafi varlık veya olayların bilgisayar ortamındaki nesnelerle temsil edilebilmesi; veri modelleri, veri kalitesi, analizi ve modellemesi dâhil olmak üzere CBS’nin birçok alanının temelini oluşturmaktadır.
• CBS, coğrafi varlıklar ve coğrafi olaylar arasındaki ilişkilerin temsilini sağlayabilmesi nedeniyle diğer bilgisayar programlarından farklı ve önemlidir.
• Coğrafi bilgi sistemlerinde sonuçlar haritalar ile sunulmaktadır. Kâğıt ve dijital haritalarda her duruma uygun görülen bir semboloji biçimi kullanılmaktadır. Bu semboller CBS’de coğrafi varlıkların temsilini sağlayan nesneler olarak karşımıza çıkmaktadır. • Bilgisayar harita yapmak, coğrafi bilgiyi analiz etmek ve coğrafi süreçlerin karmaşık modellerini kullanarak geleceğe yönelik tahminler yapmak için önemlidir. • CBS; konum bilgisi olan her türlü veriyi işleyebilme özelliğinden dolayı enlem, boylam, adres, posta kodu ve benzeri verileri bünyesinde bulundurmaktadır. • CBS, elektronik bir harita dosyası gibi coğrafi verileri alarak kullanıcı tarafından belirlenen ölçütlere göre bazı bilgilerle birleştirebilme yeteneği sayesinde belirli bir coğrafi bölge hakkında bir hikâye anlatabilmeyi ifade etmektedir. • CBS, bir bilgisayarın işlem gücünü, coğrafi haritalama teknikleri ile birlikte kullanarak kaynaklardan gelen verileri tek bir projeksiyona ve ölçeğe dönüştürerek verilerin birlikte analiz edilebilmesini sağlar. • CBS’nin en güçlü yönlerinden biri, sistemin potansiyelinin ve olasılığının farkına varıldığında tipik olarak “coğrafi” olarak düşünülmeyen birçok veri türünün de sisteme dâhil edilebilmesidir. • CBS kısaca yeryüzündeki mekânsal ve mekânsal olmayan verilerin toplanması, belli bir sistematik içinde depolanması ve amaca uygun olarak yönetilmesini sağlayan araç olarak tanımlanabilir. • CBS, hem verilerin mekânsal bir ortamda görselleştirilmesinde hem de problem çözme ve karar verme süreçlerinde bir araç olarak kullanılabilmektedir.
Bilgi Sistemleri ve Coğrafi Bilgi Sistemi
Veri (data), belirli konuların herhangi bir sembol ile ifade edilmesidir. Bilgi, verinin işlenmiş hâli olarak tanımlanmaktadır ve herhangi bir konu ile ilgili verilerin bir araya gelmesi ile ortaya çıkan açıklayıcı bir bütündür. Sistem ise belli bir amacın gerçekleşmesi için gerekli işlemleri ve yöntemleri ifade eden araçlar bütünü olarak adlandırılmaktadır. Bilgi Sistemi, bilginin toplanıp işlenmesi ve kullanılır hâle dönüştürülmesini sağlayan sistemdir. Belli bir amaca yönelik olarak değişik kaynaklardan elde edilen veri kümelerini işleyerek analiz edip yeni bilgiler türeten ve çoğunlukla bu işlevi bilgisayar desteği ile sağlayan sistemlere bilgi sistemleri denir.
Bilgi sistemleri ile coğrafi verilerin birleştirildiği bir sistem olan coğrafi bilgi sistemleri ise her türlü coğrafi verinin etkin olarak elde edilmesi, depolanması, güncellenmesi, kullanılması, analizi ve görüntülenmesi için bilgisayar donanımı, yazılımı, personel ve yöntemlerin organize bir şekilde bir araya toplanması olarak tanımlanmaktadır.
CBS’nin gücü, jeomekânsal verileri katmanlar ya da temalar oluşturarak birleştirme ve yeni bir şey ortaya çıkarma yeteneğidir.
Coğrafi konum, dünya üzerindeki herhangi bir objenin hayali enlem ve boylamlara ya da x, y koordinatlarına göre belirlenen konumudur.
Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Temel Bileşenleri
CBS beş temel bileşene sahiptir:
Donanım: Masaüstü ve dizüstü bilgisayarlar, sunucu sistemleri, mobil cihazlar vb. araçları kapsar.
Yazılım: Coğrafi bilgi sistemlerinde kullanılabilecek ticari ve açık kaynak kodlu CBS yazılımlarını ifade eder.
Coğrafi veriler: Coğrafi veriler; ülke, bölge, il, ilçe yönetimleri, özel şirketler, akademik kurumlar ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından elde edilebilir.
Yöntem: CBS için gerekli bileşenlerin bir araya getirilmesinin ardından, mekânsal ve mekânsal olmayan verilerin toplanması, depolanması, dönüştürülmesi, işlenmesi, görselleştirilmesi, analiz edilmesi, sorgulanması, sonuç haritalarının üretilmesi ve sunulması mümkündür.
Personel: Yazılım ve donanım aracılığıyla çalışan bu sistemin kullanılabilmesi için en önemli etken insandır.
Bu bileşenleri kullanarak CBS’nin üç temel görevi olduğu ifade edilmektedir. Bunlar;
1. Fazla sayıda verilerin saklanması, yönetilmesi ve bütünleştirilmesidir. Veriler, farklı şekillerde birbirleriyle ilişkilendirip analiz edilebilme imkânına sahip olmaktadır. 2. Veri setleri için istatistik hesaplamalar yapılabileceği gibi çeşitli mantıksal ve matematiksel modeller kullanılarak coğrafi analizler yapılabilmektedir. 3. Oldukça fazla sayıda ve çeşitte olan verilerin kullanıcılara en uygun şekilde bilgi verebilmesi için organize edilip yönetilmesini sağlamaktadır.
Coğrafi referanslı veri: Dünya üzerindeki doğal ve inşa edilmiş özelliklerin ve sınırların coğrafi konumunu ve özelliklerini tanımlayan veridir.
CBS’de Veri Türleri
Vektör Veri: Vektör veriler; yeryüzü üzerinde bulunan ve koordinat bilgileri bilinen konumsal nesneleri nokta, çizgi, poligon (kapalı alan) olarak ifade eden veri türüdür. Her bir vektör veri tipi ayrı katmanlarda tutulur ve düzenlenir.
Raster Veri: Raster veriler, mekânsal verilerin hücresel kareler olarak ifade edilmesidir.
Öznitelik Verisi: Bir nesnenin özelliklerini ortaya koyan bilgilerdir. Veri tabanlarında nesneleri grafik olmayan nesneler ile ilişkilendirecek coğrafi koordinatlar haricinde bazı referanslar kullanılarak bilgilerin bulunduğu veri tabanında ilişkilendirmeler yapılır.
CBS’de Mekânsal Temsil
Coğrafi Varlıkların Alan Olarak Temsili
Birçok coğrafi varlık, bilimsel olarak en iyi şekilde alanlar olarak tanımlanır. Herhangi bir coğrafi olgu ya bir alan olarak ya da bir dijital nesneler topluluğu olarak temsil edilebilir. Alanlar vektör yaklaşımlarıyla dijital olarak temsil edilebilir ancak genellikle raster verilerle de temsil edilmesi yaygındır.
Boyuta Göre Noktalar, Çizgiler ve Alanlar
Üç boyutlu bir dünyada gerçek fiziksel varlıkların bazıları noktalar, bazıları çizgiler bir kısmı ise alanlar (bölgeler) biçiminde dijital nesneler olarak kavramsallaştırılmaktadır ancak çoğu zaman boyutsallıklarına göre noktalar, çizgiler veya alanlar olarak sınıflandırmak standart bir uygulamadır. CBS’nin 0 boyutlu noktalar; 1 boyutlu çizgiler, 2 boyutlu alanlar ve 3 boyutlu hacimler gibi veriler için kendine ait bir dizi terminolojisi bulunmaktadır.
Varlık Türlerinin Temsili
CBS’de coğrafi varlıklara ilişkin sınıflandırmalar (kategoriler) nesneler ile kavramsallaştırılır. Coğrafyanın yer şekilleri, bitki toplulukları, yerleşimler gibi çeşitli alt alanları için ayrıntılı sınıflandırmalar geliştirilmiştir.
Katmanlar (Temalar)
Türkiye coğrafi bölgeleri, Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması farklı coğrafi referanslı veri türlerinin niteliklerinin her biri CBS’de bir katman veya tema oluşturabilir. CBS’deki veri katmanları kitabınız sayfa 12’de Şekil 4’te şematik olarak gösterilmektedir. CBS, aynı coğrafi koordinatlar üzerinde birkaç farklı veri katmanından veya temadan gelen bilgileri birbirine bağlama ve bütünleştirme yeteneğine sahiptir.
Mekânsal İlişkiler
Mekânsal ilişkiler, mekânsal bilgiyi diğer bilgilerden ayırır. Mekânsal ilişkileri başlıca topoloji ve metrikler, mesafe ve yön olarak ayırmamız mümkündür.
Topoloji ve metrikler: Doğada nesneler arasındaki birçok zamansal ve mekânsal ilişki; bitişiklik, kapsama ve örtüşme de dâhil olmak üzere topolojiktir. Boyut, şekil, mesafe veya yön gibi metrik bilgiler de varlık türlerini tanımlamak için kullanılır. Uzaklık veya yön gibi nicel veya nitel olarak ifade edilen metrik özellikler çeşitli terimlerin anlamlarını belirleyebilir.
Mesafe: Mesafe saf Öklid mesafesi olabilir. Genellikle yaklaşık sayısal mesafeyle ilişkilendirilir.
Yön: Yön niteliksel veya niceliksel olabilir.
Topoloji: Harita elemanlarının birbirleriyle olan ilişkilerini matematiksel olarak tanımlayan yöntemdir.
3 Boyutlu Alanların Temsili
CBS, genellikle haritalarda mekânsal temsili yansıtan 2 boyutlu geometrik bir form uygulamaktadır. Günümüzde hacim özelliği varyasyonunun, yapısal
rekonstrüksiyonların ve hacim enterpolasyonunun görselleştirilmesi ve analizi için uygun temsili araçlar sunmak için çeşitli 3 boyutlu CBS teknikleri geliştirilmiştir. Yeni 3 boyutlu veri yapıları, geometrik temsilleri 2 boyutlu raster ve vektör geometrisinden 3 boyutlu katı modelleme tekniklerine doğru evrimleşmiştir.
Üç boyutlu vektör geometrisi, katıları (Çok yüzlüler veya “voligonlar” olarak bilinir.) dâhil etmek için temel Öklid noktası, çizgi ve çokgen ilkelerine bir ilave gerektirmektedir. En yaygın olarak kullanılan yaklaşımlar, katıları 3 boyutlu mekânda düzenli olmayan şekilde dağıtılmış noktalardan oluşturmaktadır. Bu, 3 boyutlu bir üçgenleme kullanılarak yapılabilmektedir.
Topografya: Bir arazi yüzeyinin doğal veya suni ayrıntılarının oluşturduğu şekillerin kâğıt üstünde harita ve tablo şeklinde gösterilmesi ile ilgili ölçme, hesap ve çizim işlerine verilen addır.
Zamanın Temsili
Mekânsal uygulamalarda zaman kavramları sınırlı düzeyde kullanılmaktadır. Genel olarak mekânın iki veya üç boyutlu modelleri, katmanlar veya hacimler olarak işlevselleştirilebilen “zaman dilimleri-zaman hacimleri” oluşturarak gerçekleşmektedir.
CBS’nin Amaçları ve Önemi
Bir bilgi teknolojisi olarak CBS’nin amacı, hâlihazırda mevcut olan mekân ve zamana başka bir bakış açısı veya görüş eklemek değil daha ziyade kullanıcıların mevcut veriler ile amaca uygun bir biçimde bilgileri işlemesi, anlaması, değerlendirmesi ve iletmesine yardımcı olmaktır.
• Coğrafi bilgi sistemleri konum bilgisinin daha sağlıklı, ekonomik ve doğru işlenmesini sağlamaktadır. • CBS, evrensel olarak paylaşılabilen coğrafi varlıklar ve olaylar arasındaki mekânsal ve zamansal ilişkileri ortaya koyar. • CBS, birbiri ile ilişki kurulması istenen her türlü veriyi çakıştırma yöntemiyle ilişkilendirebilir. • CBS, içerisinde konum bilgisi olan her alanda yer alabilmektedir. • CBS, insanların bilgisayarlarla etkileşimlerinin ölçeğini hızlandırmış, dijital coğrafi bilgilerin kullanılmasını kolaylaştırmış, ayrıntılı ve karmaşık bir coğrafi gerçeklikte gezinmenin bir yolunu sağlamıştır.
CBS’de dört kritik safha vardır:
1. Coğrafi verilerin mevcut veri tabanına aktarılması, 2. Veri tabanının haritalama için modellenmesi, 3. Veri tabanı kullanımı, 4. Ne tür soruların sorulacağını ve ne tür cevapların beklendiğinin belirlenmesidir.
CBS’nin Tarihçesi
CBS’nin ivme kaydettiği dönemleri başlıca üç bölüme ayırmak mümkündür. Bu dönemler;
a) Başlangıç Dönemi: 1950 öncesi ve 1950-1970’ler b) Yaygınlaşma Dönemi: 1980’ler ve 1990’ların sonu c) Günümüzdeki Yeni Teknolojiler: 2000’ler ve günümüz
Coğrafi görünüm, çevremizdeki fiziksel ve beşeri bileşenleri ve bunların zihnimizde yarattığı imajlar bütünüdür. Coğrafi görünüm doğal, insani ve algısal olmak üzere üç boyutlu olarak kavramsallaştırılabilir. Doğal coğrafi görünüm, bir yerin fiziki coğrafya özelliklerine karşılık gelmektedir. Beşeri coğrafi görünüm, insan yapımı bir çevreye karşılık gelmektedir. Mimari, altyapı, yollar veya tüm yerleşim yerleri temel bileşenlerden bazılarıdır. Algısal coğrafi görünüm ise doğal ve beşeri alanların kişiler tarafından nasıl algılandığı içermektedir, daha çok kişilerin zihinsel bir süreçleriyle ilgilidir.
CBS’nin Başlangıç Dönemi: 1950 Öncesi ve 1950- 1970’ler
Bu dönemlerde konumsal bilginin ilk basamağı olan ve insanların “Nerede?” sorusuna cevap veren coğrafi bilgiler, haritalar aracılığıyla ifade edilmektedir ancak bu konumsal bilgilerin ve haritaların mekânsal analiz olarak kullanılması, ilk defa 19. yüzyılda karşımıza çıkmıştır. Konum bilgisinin kullanımı tematik harita yapımının baş- laması ile yaygınlaşmıştır. Bilinen ilk tematik harita, 1819’da Charles Dupin tarafından, Fransa’daki okuma yazma durumunu göstermek amacı ile üretilen haritadır. CBS’de mekânsal analiz olarak yapılan ilk çalışma, 1854’te Dr. John Snow’un Londra’daki kolera salgınının nedenlerini araştırmak için yapmış olduğu çalışmadır.
Son 200 yılda bilgisayar teknolojisinin gelişmesi ile haritacılık alanında oldukça önemli yenilikler yapılmıştır. Bilgisayar ortamında haritalama çok sayıda veri kullanma, kısa sürede harita üretme, hızlıca düzeltme yapabilme, amaca uygun haritalar oluşturma haritalarda güncelleme yapabilme, veri tabanında depolama yapabilme, üç boyutlu haritalar oluşturma gibi bazı avantajlar CBS’nin gelişiminde önemli bir temel oluşturmuştur.
Dünyada haritacılık alanında yapılan bazı önemli çalışmalar CBS’nin gelişimine ışık tutmuştur.
1950’li ve 1970’li yıllar arasında CBS’ye dair teknoloji esaslı çalışmalar ve bilgisayar sistemleri gelişmeye başlamıştır.
1960’lardan itibaren bilgisayar destekli çizimin CBS’de kullanımı yaygınlaşmıştır.
• İlk dijital haritayı üreten David Bickmore olmuştur. 1964’te David Bickmore ve Ray Boyle, yüksek kaliteli Oxford sistemini kurmuştur. • 1964 yılında Howard Fisher tarafından Harvard Konumsal Analiz ve Bilgisayar Grafikleri Laboratuvarları kurulmuştur. Bu kurum “Odyssey” adlı program ile yay, düğüm ve vektör olarak çizgi veri yapısını ortaya koyarak önemli katkılarda bulunmuştur.
• Bilgileri birleştirmenin maliyeti ve bunların en ayrıntılı düzeyde tek bir temsilden otomatik olarak gerçekleştirilebileceği fikri, 1960’ların sonlarında ABD Nüfus Sayım Bürosu’nun ikili bağımsız harita kodlama (DIME) sistemini uygulanması ile ortaya çıkmıştır.
1970’lerde ise pek çok farklı yazılım ve sistem geliştirilmiştir. Diğer yandan mekânsal veriler ise kullanıcıya CBS’de kullanılacak mekânsal temsilin doğasını belirleyen bir biçimde sağlanmaya başlamıştır.
CBS’nin Yaygınlaşma Dönemi 1980’ler ve 1990’ların Sonu
• 1981 yılında Esri firması ilk ticari CBS yazılımı olan ARC/INFO yazılımını tanıtmıştır (ESRI, 2020). • Kaliforniya Üniversitesi de “The National Centre for Geographic Information and Analysis (NCGIA)” adlı merkezi kurmuştur. • CBS alanına ivme kazandıran disiplinler arasında peyzaj mimarlığı, kentsel ve bölgesel planlama, coğrafya, haritacılık ve uzaktan algılama vb. gibi bilim dalları yer almıştır. • 1990’lardan itibaren daha çok modelleme üzerine çalışmalar yoğunlaşmıştır. • Wachowicz ve Healey (1994), verilerin zamansal olarak farklı versiyonlarının var olabileceği şekilde “versiyonlu uzamsal nesneler” içeren bir tasarım önermiştir; • Ramachandran ve diğerleri (1994); geometrik ve geometrik olmayan niteliklere sahip verilerin, doğum ve ölüm tarihlerine bağlı olarak geçmiş, şimdi ve gelecek durumlarının verildiği (TCObject) adlı bir tasarım önermiştir; • Peuquet ve Duan (1995), ormancılıktaki değişimi ele almak için olaya dayalı mekânsal zamansal veri modelini (ESTDM) geliştirmiştir; • Raper ve Livingstone (1995), tüm değişkenlerin örneklerine mekânsal zamansal referanslar atanan ve böylece tek bir zaman çizelgesinin kullanılmasından kaçınan bir sistem önermiştir. • Bu gelişmelerin merkezinde Ağustos 1994’te “Açık CBS Konsorsiyumu’nun” kurulması yer almaktadır. • CBS’de eğitim üniversitelerde başlamıştır ancak yıllar içinde eğitim kolejlerinde ve mesleki programlarda, ortaokullarda ve hatta ilkokullarda önemli çabaları içerecek şekilde yayılmıştır.
CBS ve Günümüzdeki Yeni Teknolojiler: 2000’ler ve Günümüz
CBS, 21. yüzyıl ile birlikte günlük hayatta daha çok iç içe olduğumuz bir yapıya dönüşmüştür. Bu dönemde yaşanan en önemli gelişmelerden biri, Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS)’dir. Ayrıca blokzincir, yapay zekâ, büyük veri, nesnelerin interneti (IoT) adı verilen teknolojiler de günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu teknolojiler
daha çok akıllı ulaşım ve akıllı şehirler gibi alanlarda kullanılmaktadır çünkü konum bilgisi her birinde aktif olarak kullanılmaktadır.
Güncel Teknolojiler ve CBS
İlk olarak CBS’nin blokzincir teknolojisinden yararlandığı en temel alanlar sağlık, tapu kadastro sistemleri ve tedarik zincirleridir. Blokzincirlerin kullanabildiği uzlaşı algoritmalarından biri konumun kanıtıdır. Vozenilek (2009)’a göre yapay zekânın CBS ile kullanılmaktadır. Nesnelerin interneti (IOT), nesnelerin sahip olduğu sensörlerden aldıkları verileri ağda bulunan diğer cihazlar ile paylaşması olarak tanımlanmaktadır.