BYA104U-MODERN BÜRO YÖNETİMİ
Ünite 7: Değişen İş Hayatı: Start Up’lar
Giriş
Start up, olağanüstü belirsizlik şartlarında yeni ürün ve hizmetler geliştirmek için tasarlanmış bir kurumdur. Start up’lar hayatımızdaki herhangi bir sorunu internet teknolojileri aracılığıyla çözerler. İnternet teknolojileri yeni bir iş yapma yöntemi olarak benimsenmiştir. Bu teknolojilerle gerek işletmeler arasında gerek işletme ile müşteri arasında ya da müşteriler arasında birçok yeni iş yapma yöntemi doğmuştur ve giderek yaygınlaşmaktadır.
Start Up’ların Özellikleri
“Start up” en genel anlamıyla herhangi bir soruna çözüm bulmak amacıyla yola çıkan ve başarılı bir sonucun garanti edilmediği işletmelere verilen isimdir. Start Up’ların özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
1. Start up’ın kurucuları (Founder, Co-Founder) bu örgütün çoğunluk hissesini (yüzde 50’den fazlasını) ortalama 6-8 yılda yatırımcılara devredip; kazandıkları fonlarla yeni bir start up kurmak için yola çıkarlar. 2. Start up’larda ast-üst hiyerarşisi çok fazla hissedilmez. Patron ya da patronların özel ofisi, özel park yeri, sekreteri yoktur. Çay getiren görevli ya da yöneticinin makam şoförü yoktur. 3. Ekip çalışması yaygındır. 4. Açık ofis şeklinde bir yapı vardır. 5. Toplantılar kimi zaman çevrim içi yapılır. 6. Genelde çalışanların esnek saatlerde işlerini yürüttüğü bir yapı vardır. 7. Start up girişimciler; iş kurmak için gerekli kaynakları yatırımcıdan toplayıp, hızla bir ürün ya da hizmeti çıkarıp, işi büyütürler; bir süre sonra da işletmeyi devredip, bu defa başka bir yenilikçi fikir peşine koşarlar.
Start up girişimlerde başarı oranı geleneksel girişimlere göre düşüktür. Geleneksel girişimlerde zamanla oluşmuş bazı göstergeler mevcuttur. Start up’lar büyük katma değer yaratarak ülke ekonomilerine büyük katkı yaparlar.
Start Up Terimleri
Start up işletmesi; yeni bir örgüt modeli olduğu için ilk olarak özellikle start up işiyle ilgilenen kurucular, fon verenler ABD’deki Silikon Vadisi adıyla bilinen San Francisco, Palo Alto şehrinde kümelendiği için bu yeni örgüt modeliyle ilgili bütün yeni kavramlar İngilizcedir. Bazı kavramların Türkçe karşılıkları bulunmakla birlikte çoğu terim İngilizce kullanılmaktadır. Çok kullanılan kavramlardan bazıları:
• Accelator Hızlandırıcı • Influencer Etkileyen Kişi • UX Kullanıcı Deneyimi • MVP Asgari Uygulanabilir Ürün • SAAS Hizmet Olarak Yazılım • Churn Rate Kayıp Oranı • Incubator Kuluçka
Start Up’larda Başarı
Start up için elbette parlak bir fikir olması çok önemlidir ancak yeterli değildir. Yapılan araştırmalara göre start up girişiminin başarılı olması için gerekli olan faktörler şu şekilde sıralanmaktadır;
1. Zamanlama (%42) 2. Ekip ve İcra (%32) 3. Farklı, Özgün Fikir (%28) 4. İş Modeli (%24) 5. Fon Bulma (%14)
Start up’larda başarı için zamanlama çok önemlidir.
Start Up’lar Nerede Kuruluyor: Kuluçka Merkezleri
Start up girişimleri hakkında bildiklerimizin çoğu, Amerika’daki firmaların deneyimine dayanmaktadır. Genellikle üniversiteler içinde “Kuluçka Merkezi” adı verilen yerlerde start up girişimcilerine özel ofisler ayrılmaktadır. Kuluçka Merkezleri’nde girişimci adaylarına uygun ortam sağlanarak iş fikrinin gerçeğe dönüşmesi için destekler sunulur. Kuluçka programlarının sağladığı hizmetler şunlardır:
• Ofis imkanı, mobilya ve ekipman sağlanması, ihtiyaç duyulan altyapının ve ortak mekanların oluşturulması • Sekreterya ve destek hizmetlerinin sunulması, donanım ve yazılımlara erişimin sağlanması • Yarışma ve benzeri girişimciliği teşvik edici programların organize edilmesi • İlgili eğitim, seminer ve atölyelerin düzenlenmesi • Yönetim desteği, kritik iş ve teknik desteklerin verilmesi • Teknik ve idari konularda danışmanlık ve mentorluk hizmetlerinin sağlanması • Şirketleşme, ticarileşme, uluslararasılaşma ve benzeri alanlarda desteklerin sağlanması • Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile tasarım faaliyetleri ile ilgili finansmana erişim konusunda danışmanlık sunulması ve mevcut programlara yönlendirilmesi veya uygun yapılar ile bir araya gelinmesine destek olunması • Kuluçka firmalarının kendi aralarında ve Bölgede yerleşik diğer firmalarla etkileşim ve işbirliklerinin sağlanması
Kuluçka Merkezleri’nin en önemli yararı, özellikle internet teknolojilerine odaklanan bir girişim ekosistemi oluşturmasıdır. Böylece birbirine benzer sorunları, merakları, ilgi alanları olan insanlar bir araya toplanmış olur. Bu kişiler birbiriyle yardımlaşabilir, birbirinin tedarikçisi, müşterisi olabilir. Günümüzde Türkiye’deki büyük Kuluçka Merkezleri şunlardır:
• Anadolu Üniversitesi: ANAÇ • Bilkent Üniversitesi: CyberPark • Boğaziçi Üniversitesi: Hayal Et • Ege Üniversitesi: EBiltem • İTÜ: Çekirdek
• ODTÜ: Jump, Atom • Yönetim Planı • Koç Üniversitesi: KWorks • Finansal Plan • Sabancı Üniversitesi: SU Cool Start Up’larda Farklı İş Modelleri Ortak Çalışma Alanları İş modeli, müşteriler için değerin nasıl oluşturulduğudur.
Ortak çalışma (Co-Working Space) alanı olarak Her işletme bir değer önerisinde bulunur. Bir ürün, bir adlandırılan mekanlar start up girişimcilerinin hizmet ya da müşterilerine değer sunan bir birleşim “değer kümelendikleri mekanlardır. Bu mekanlar “ortak ofis alanı” önerisi” olabilir. Bu değer önerisi karşılığında müşterilerin ya da “paylaşımlı ofis alanı” olarak da adlandırılmaktadır. ödeme yapması beklenir. Dolayısıyla hangi değer önerisiyle müşteriden işletmeye nakit akışı olacağı “iş Start Up’larda İş Modelleri modeli” olarak kabul edilebilir. İş modeli şu soruların
Start up’lar iş modeli açısından oldukça yaratıcı, zengin yanıtlarını vermelidir: örgütlerdir. Başka bir deyişle start up örgütlerde çok farklı yöntemlerde para kazanmak mümkündür. Kimi zaman • Oluşturan değer nedir? abonelik yöntemiyle video izlemek için para kazanılır. • Hedef pazar kimlerdir? Kimi zaman da bedava sınırsız video sunulurken video • Tedarikçiler kimlerdir? aralarında gösterilen reklamlardan para kazanılır. • Bir dizi faaliyet nasıl kurgulanacaktır? • Oluşturulan değer ne kadar fiyatla sunulacaktır? Girişimcilikte Yakın Kavramlar: İş Fikri, İş Modeli ve İş Planı Geleneksel iş hayatında da uzun zamandır kullanılan iş Girişimci işini kurmadan önce zihninde bir iş fikri vardır. Bu modelleri vardır. Start-up’lar söz konusu olduğunda daha iş fikrinin gerçek hayatta karşılığının olması, bir katma değer yeni, daha yaratıcı ve farklı iş modelleri vardır. Farklı iş üretmesi gerekir. Müşteriler, bu katma değer için belirli bir modelleri:
ücret ödemeli ve girişimcinin cebine para girmelidir. Hangi • Üretici İş Modeli yöntemle paranın kazanılacağını ise iş modeli tanımlar. • Distribütör İş Modeli Rekabetin artması, farklı iş modelleriyle girişimcilerin sıra • Toptancı, Perakendece İş Modeli dışı yöntemlerle nakit akışı sağlamaya yöneltmiştir. Farklı iş • Franchise İş Modeli yapma yöntemleriyle sürekli nakit akışı sağlamak için • Brooker İş Modeli “inovasyon” yapmak, “yaratıcı” olmak gerekir. İşletmecilikte • Ajans İş Modeli inovasyon nakit akışı doğuran yenilikçiliktir. • Brick ve Morter İş Modeli • İş Fikri: İşletmenin ne yaptığını ve ne yapacağını • e-Ticaret İş Modeli anlatan açıklamadır. • Brick ve Clicks İş Modeli • İş Modeli: İşletmenin parayı nereden ve nasıl • Nickel ve Dime İş Modeli kazanacağını anlatan açıklamadır. • Reklam İş Modeli • İş Planı: İşin geleceğine dönük planlardır. Bu • Gizli Gelir İş Modeli planların nasıl gerçekleşeceğini tanımlayan • Bağ Kur, Link Ver İş Modeli açıklamadır. • Uyarlama, Kişiselleştirme İş Modeli
“İş fikri” ve “iş modeli” birbirini tamamlayan kavramlardır. • Bölümlere Ayırma, Dilimle İş Modeli “İş planı” ise bu iki kavramı da içeren daha ayrıntılı, • Freemium İş Modeli yaklaşık olarak 20 sayfalık bir plandan oluşur. Örnek: • Leasin İş Modeli “Çevrim içi bir müzik ve podcast platformu kuralım. • Pazaryeri İş Modeli İnsanlar istedikleri müzikleri, programları sınırsız bir • Toplayıcı İş Modeli şekilde dinlesin.” Spotify iş fikridir. Başlangıç özelliklerini • Kitle Fonlaması İş Modeli bedava vermek (fremium), söz gelimi belirli şarkıları ve • Kullandığın Kadar Öde İş Modeli kısıtlı bir süre ücretsiz olarak dinletmek; ardından sınırsız • Tıraş Bıçağı İş Modeli bir şekilde istenilen bütün müzikleri kesintisiz olarak ücretli • Tersine Tıraş Bıçağı İş Modeli abonelikle dinletmek iş modelidir. • Tersine Mezat İş Modeli
İş planının önemli bir işlevi, yapılacak iş ile ilgili • Üyelik İş Modeli paydaşlara açıklayıcı bilgi sunmasıdır. İş planında şu • Sosyal Fayda İş Modeli başlıkların olması gerekir: • Amazon FBA İş Modeli
• İş Planı Özeti • Drop Shipping İş Modeli • Girişimci ya da Girişimcilerin Kişisel Özellikleri • Hizmet Olarak Yazılım İş Modeli
• Kurulacak İşin Özellikleri Start Up’larda Fon Bulma ve Ekip Çalışması • İş Fikrinin Piyasa ve Talep Özellikleri Start up girişimleri kuruluş ve büyüme aşamasında geleneksel • Pazarlama Planı işletmelerden farklı yöntemlerle fon toplamaktadırlar. • Ürün ve Hizmetlerin Üretimi, Tedariği
Start Up’larda Fon Bulma Yöntemleri halde çalışanlar için stres kaynağı olmaktan ileri gitmez. Start up’larda yatırım alma, başka bir deyişle fon bulma Her start up için farklı KPI’lar öne çıkabilir. KPI’lar yöntemleri sırasıyla şunlardır: istenildiğinde değiştirilebilir ya da geliştirilebilir olmalıdır. KPI’lar çalışanlar tarafından ne kadar içselleştirilirse • Tohum Öncesi Fonlama (Pre Seed Funding), örgütün performansı o kadar artacaktır. “Genel olarak” start 1000-100 bin USD up’larda sıklıkla kullanılan KPI’lar şunlardır: • Tohum Fonlama (Seed Funding) 100 bin-1 milyon USD • Kullanıcı Edinim Maliyeti (UAC) o Seri A Yatırım Evresi (3-5 milyon USD) • Müşteri Edinim Maliyeti (CPA, CPC) o Seri B Yatırım Evresi (5-10 milyon USD) • Ücretli Kullanıcı Edinim Maliyeti (Paid UAC) o Seri C/D Yatırım Evresi (50-100 milyon • Karışık Kullanıcı Edinim Maliyeti (Blended UAC) USD): • Müşteri Yaşam Boyu Değeri (LTV) • Ziyaretçi Başına Gelir (RPV) Start up’larda Ekip Çalışması • Yaşam Boyu Değerinin Müşteri Maliyetine Oranı İyi bir ekip start up’ın başarısında çok büyük rol oynar. (LTV/CAC) Start up’lar yapısı gereği; özellikle büyüme döneminde • Tekrarlanan Gelirler (MRR, ARR) hangi işlerin, nasıl yapılacağı konusunda spesifik görev • Satılan Malların Maliyeti (COGS) tanımları olmayan örgütlerdir. Start up’ın büyüme • Özsermaye Getiri Oranı (ROE) döneminde yeni çalışanlara ihtiyaç duyulur. Bu kişilerin • Yatırım Geri Dönüş Oranı (ROI) nereden, nasıl bulunacağı, kimlerin ekibe ekleneceği start up’ın dönüm noktasıdır. Eğer doğru kişiler ekibe dahil • Brüt Kârlılık (GPM) olursa start up başarılı olur. Start up’larda şu tür ekip türleri • Birim Brüt Kârlılık (GPM) görülmektedir: • Asgari Çalışan Ürün (MVP) • Operasyonel Kârlılık (EBITDA) • Kullanıcı Merkezli Ekip (User-Centered Team) • Birim Bazında Başabaş (Unit Breakeven) • Büyüme Merkezli Ekip (Growth Centered Team) • Özellik Merkezli Ekip (Features-Centered Team) Yalın Girişim
• Tasarım Merkezli Ekip (Design-Centered Team) Müşterilerin istekleri doğrultusunda, düşük maliyetli ve • Teknoloji Merkezli Ekip (Techonology-Centered çalışır şekilde girişimin nasıl kurulacağının metodolojisidir. Team) Yalın girişimin ana teması “asgari düzeyde çalışabilir bir • Naif Ekip (The Naive Team) ürün geliştirmek”tir. Yalın girişim yönteminin temelinde MVP (Minimum Viable Product) yer almaktadır. Türkçeye Start Up Performans Göstergeleri ve Yalın “Asgari Düzeyde Çalışan Ürün” olarak çevrilen MVP, Girişim Girişimcinin aklındaki ürünün hayata geçirilebilir temel KPI, “Anahtar Performans Göstergeleri” sözcüklerinin özelliklere sahip sürümüdür.
İngilizce baş harflerinin (Key Performance Indicators) Start Up’larda Strateji kısaltmasıdır. KPI’lar hedefi ölçen ve performansı gösteren değerlerdir. Performans göstergeleri geleneksel Start up’larda strateji ve stratejik yönetim söz konusu işletmelerde de kullanılır. KPI’lar start up’larda geleneksel olduğunda neyin, nasıl yapılarak işletmenin vizyonuna işletmelere göre daha yoğun kullanılırlar. Start up ulaşılmaya çalışıldığı farklılık gösterebilir. Özellikle start örgütlerde iş süreçleri ağırlıklı olarak internet teknolojileri up’larda kullanılan strateji modellerine örnek kullanılarak yürütüldüğü için, çok daha fazla veri vardır. Bu gösterilebilecek üç farklı yöntem bulunmaktadır:
nedenle sayısız gösterge ile performanslar denetlenebilir. 1. Gibson Biddle Modeli
Start Up’larda Performans Göstergeleri 2. Melissa Perri Modeli 3. Dan Olsen Modeli KPI’lar ne iş yaptığımızı ve neye ulaştığımızı gösteren iş başarısı göstergeleridir. KPI’lar üzerinden hedefler verilir. Start Up Hukuku SMART İngilizce Spesifik (Spesific), Ölçülebilir Start up hukuku; girişimcilik ekosisteminin doğrularıyla (Measurable), Ulaşılabilir (Achievable), İlgili (Relevant), harmanlanmış yeni bir hukuk alanıdır. Zamanla Sınırlı (Time Bounded). Hedeflerin SMART nitelikleri taşıması demek “sayısallaştırılabilir olması” Yatırım Sürecinin Hukuki Aşamaları
demektir. KPI’lar SMART özelliklerine göre sayısallaştırıp Yatırım sürecinin hukuki aşamaları, ana hatları ile şöyledir: çalışanlara teslim edildikten sonra “hedef” olurlar. Çalışanların kendi KPI’ları aynı zamanda performans • Girişimci-Yatırımcı Görüşmeleri ölçütleridir. KPI’ları belirleyen en önemli ölçüt start up’ın • Gizlilik Anlaşması vizyonudur. • Ön Değerleme • Çerçeve Sözleşme, Niyet Mektubu KPI’lar SMART özelliklerini taşıması, çalışanlarla birlikte • Hukuki ve Finansal İnceleme Raporu belirlenmesi ve doğru değerlendirmesi önemlidir. Aksi • Sözleşmeler