Sigorta Reasürans İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi

Sigorta işletmeleri açısından prim üretimi diğer bir ifadeyle prim tahakkuk ve tahsili ya şirket merkezince bizzat sigorta şirketinin kendisi tarafından ya da acenteler gibi aracı kurumlarca yapılır. Dolayısıyla muhasebeleştirme işlemi, bu işlemin nerede ve nasıl yapıldığına göre farklılık gösterir.

Prim üretimi doğrudan sigorta şirketi merkezince yapıldığında, ilgili branşa ait teknik kısım gelir tablosu hesabı alacaklandırılır, peşin ya da taksitli olma durumuna göre ilgili aktif hesap borçlandırılır. Sigorta primi ile ilgili yasal olarak hesaplanan vergiler ise “Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı”nın alacak tarafına kaydedilir.

Prim üretimi doğrudan sigorta şirketi merkezince değil de, bir aracı kurum tarafından (daha çok bir acente) tarafından yapıldığında da doğrudan prim üretiminde yapılan kayıtlara benzer kayıtlar yapılır. Ancak ilave olarak sigorta şirketi ile acente arasında ortaya çıkan borç-alacak ilişkisi ve komisyon ödemesi de kayıtlarda dikkate alınır.

Sigorta işletmelerinin düzenledikleri poliçelerin bazı durumlarda iptali gündeme gelebilmektedir. Poliçe iptaline neden olan faktörler arasında riskin ağırlaşması, sigortalının değişmesi gibi durumlar sayılabilmekle birlikte, aslında poliçenin iptaline yol açan en önemli neden sigortalının prim borcunu (taksitlerini) ödememesidir.

Poliçenin iptali gündeme geldiğinde, prim üretiminde olduğu gibi işlemin doğrudan prim üretimi veya dolaylı prim üretimi olması durumlarına göre küçük farklılıklar gösterir.

Poliçe iptali doğrudan sigorta şirketi merkezince yapıldığında, daha önceki başlıklarda anlatılan prim üretimi kayıtlarında yapılan muhasebe kayıtlarının tersi kayıtların yapılması gerekir.

Eğer iptal edilen poliçe, daha önce sigorta şirketine ödenen primlerin iadesini gerektiriyor ise (bu durum daha çok hayat sigortalarında gündeme gelir) ilgili muhasebe kayıtlarıyla bir taraftan gelir kaydı iptal edilirken, diğer taraftanda ödemeye ilişkin kayıt yapılmalıdır.

Poliçe iptali aracı kurum tarafından yapıldığında, yapılması gereken kayıtlar şirket merkezince yapılması gereken kayıtların benzeridir. Farklılık iptal edilecek alacaklı hesabın “sigortalı hesabı” yerine “bir acente hesabı” olmasıdır.

Sigorta işletmelerinin sigorta poliçesi ile teminat altına aldıkları riskin gerçekleşmesi, diğer bir ifadeyle sigorta poliçesine konu olan olayın meydana gelmesi, sigorta işletmesinin tazminat ödeme yükümlülüğünü doğurur.

Riskin gerçekleştiği ihbarını alan sigorta işletmesinin hasar servisi öncelikle böyle bir riskin sigorta edilip, edilmediğini ve sigortanın iptal edilip edilmediğini yani sigortanın yürürlükte olup, olmadığını ve bütün bunlardan sonra da riskin, örneğin yangının, poliçede yazılı süre içinde meydana gelip, gelmediğini araştırır.

İşlemleri tamamlanan ve teminat altında olan hasarlara ait tazminatlar sigorta işletmesinin direktifi doğrultusunda sigortalıya veya sigorta ettirene ödenir.

Tazminat ödemesi kaydında ilgili branşın teknik kısım gelir tablosu hesabına borç, ilgili aktif hesaba alacak kaydı yapılır.

İlgili tazminat tutarının belirlenmesinde eksper görüşünden faydalanılmaktadır. Eksper için ödenen ücretler ilgili branş teknik kısım gelir tablosu hesabında gider olarak dikkate alınmaktadır. Ekspertiz için yapılan ödemeler % 22 oranında gelir vergisi stopajına tabidir.

Poliçeye konu olan ve sigorta işletmesi tarafından tazmin edilen varlıklar, tazminin gerçekleşmesi ile birlikte sigorta işletmesine ait olur. Sigorta işletmeleri sahip olunan bu varlıkların satışından, ödenen tazminat tutarını bir ölçüde azaltan bir gelir elde edilebilir. Bu gelire sigortacılık sektöründe “sovtaj geliri” denilir.

Bir sigorta işletmesinin, üstlendiği risklerin tamamını üzerinde tutması çok güçlü bir finansal yapı gerektirmektedir. Dolayısı ile bir sigorta işletmesi yüklendiği risklerin tamamını taşımak istemeyebilir. Sigorta işletmelerinin konservasyon (teknik ve mali koşullara göre saptanan saklama payı) hadleri dışında kalan riskleri, çeşitli anlaşmalarla reasürans şirketlerine devredilebilmektedir.

Mükerrer sigorta olarak da adlandırılan reasürans, sigortacının sigortalanmasıdır. Sigortacının herhangi bir sigorta işleminde kendi konservasyon olanağını kullandıktan sonra arta kalan sigorta tutarını diğer bir sigortacıya aktarmasını (sigortalamasını) ifade etmektedir.

Reasürans olayında bir sigorta işletmesi riskin bir kısmını yüklenmekte, kalanını bir başka sigorta işletmesine aktarmaktadır. Aktarmayı yapan ilk sigortacıya “sedan işletme” ya da “sedan”, aktarmayı kabul eden ikinci sigortacıya da “reasürans işletmesi” ya da “reasürör” denilmektedir.

Riskin aktarılan kısmına “sesyon” reasürans yoluyla devir alınan (reasure edilen) bu kısmın bir başka sigorta işletmesine kısmen ya da tamamen aktarılmasına “retrosesyon” denilmektedir.

Sigorta işletmeleri almış oldukları risklerin kendi konservasyonlarını aşan kısmını temelde iki yolla reasürans işletmelerine dağıtmaktadır. Bunlar;

1. İsteğe bağlı (ihtiyari) reasürans ve
2. Zorunlu (trete-zorunlu) reasürans yöntemleridir.

Sigorta işletmeleri özellikle büyük risklerin sigortalanmasında sorumluluğu tek başlarına üstlenmek istemezler. Bu durumda birkaç sigorta işletmesinin bir araya gelerek büyük çaptaki risklerin sigortalanması için birliktelik oluşturduğu görülür. Bu şekildeki birliktelik sayesinde sigortaya konu olan risk gerçekleştiğinde, tazmin edilmesi gereken tutar sigorta şirketleri tarafından paylaşılır. İşte sigorta şirketlerinin bu şekildeki uygulamalarına “koasürans” diğer bir ifadeyle birlikte sigorta adı verilir.