Banka ve Sigorta Muhasebesi — Ünite 6 Soru-Cevap

Muhasebe sistemi, işletmenin varlık ve kaynak yapısının hesapsal olarak yönetilmesiyle ilgili bir bilgi sistemidir. Bu bilgi sisteminden ilgili taraflar çeşitli konularda alacakları kararlarda faydalanırlar.

Sigorta işletmeleri, risklerin sonucu olarak kişilerin menfaatlerinde meydana gelen zararları güvence altına almak ve karşılamak için kurulan ve faaliyet gösteren, kısaca sigorta güvencesi sunan hizmet kurumlarıdır.

Sigorta işletmeleri en basit şekilde, belli bir prim karşılığında riskleri dağıtarak, etkilerini azaltmaya çalışan kuruluşlar olarak tanımlanabilir. Sigorta işletmesi “Sigorta ile ilgili faaliyetlerin yürütülmesi amacıyla emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimci gibi üretim unsurlarının bir araya getirilmesiyle oluşan birim” olarak da tanımlanmaktadır.

Sigorta işletmelerinin en önemli amacının “güven sunmak” olduğu söylenebilir. Bununla birlikte sözkonusu işletmeler güven sunarken başka pek çok amaca da hizmet etmektedirler. Bunlardan bir kısmı aşağıdaki gibi örneklendirilebilir:

• Sigorta işletmeleri, güvence hizmeti sunmak suretiyle, toplumsal ve ekonomik gelişmeye katkı sağlarlar.
• Sigorta hizmetinin sunulmasında aracılık ederler.
• Tasarruf fikrinin gelişmesine, sigortalılardan toplanan primler sayesinde ekonomide yatırıma elverişli bir fonun oluşmasına ve sermaye birikimine aracılık ederler.
• Hizmet sektöründe istihdam yaratırlar.
• Vergi ve diğer ödemeler ile devlete kaynak yaratırlar.

Bir sigorta işletmesi yukarıda sıralanan kimi amaçlarına ulaşmak için elbette ki, diğer işletmelerde olduğu gibi,

• Kâr sağlama,
• Satış geliri sağlama,
• Sosyal sorumluluk,
• Varlığını sürdürme ve büyüme

gibi diğer temel işletme amaçlarını da gözardı etmemelidir.

Risk, belirli bir tehlikeyle bağlantılı olarak hasar, yaralanma, hastalanma, ölüm ve başka olumsuzlukların meydana gelme olasılığını ifade eder. Risk, gerçekleşmesi kesin olmayan veya ne zaman gerçekleşeceği belli olmayan ve sigortalı ile sigorta işletmesinin iradesi dışında ileride meydana gelebilecek bir olaydır. Riski kısaca zarara uğrama tehlikesi olarak ifade etmek mümkündür.

Riskin unsurları şöyle sıralanabilir:

• Risk, tarafların iradeleri dışında ortaya çıkar.
• Risk belirsizdir. Risk olarak nitelendirilebilecek olayın gerçekleşip-gerçekleşmeyeceği önceden kesin olarak bilinemez.
• Risk gelecekte ortaya çıkabilecek bir olaydır.
• Risk, yasalara ve genel kabul görmüş ahlak kurallarına uygun olmalıdır.

Sigorta en basit anlamda, ileride meydana gelme olasılığı bulunan tehlikeden doğacak zararın giderilmesinin, önceden yapılan ödemeler (prim) karşılığında güvence altına alınmasıdır.

Sigortanın bazı önemli unsurları şöyle sıralanabilir:

• Öncelikle sigortalanacak bir menfaatin (çıkarın) varlığı gerekmektedir. Yani bir kimsenin para ile ölçülebilir bir ekonomik değerinin, bir çıkarının bulunması şarttır.
• Riskin ileride ortaya çıkma olasılığı bulunmalıdır. Eğer risk geçmişte oluşmuşsa, bu durum sigortaya konu oluşturmaz. Benzer şekilde eğer risk, ileride de oluşmayacaksa bu durum da yine sigortaya konu oluşturmaz.
• Riskin ileride oluşabilmesi olasılığına karşı sigortalının prim ödemesi gerekmektedir.
• Riskin oluşması halinde de sigortacının bir ödeme yapmayı kabul etmesi gerekmektedir.

Ülkemizdeki sigorta işletmeleri, muhasebe işlemlerinde Türk Muhasebe Hukuku kaynaklarına uymasının yanı sıra Avrupa Birliği ile Uluslararası Muhasebe Standartlarına da uymak zorundadır. AB’nin 4. direktifinde, “Değerleme Kuralları” başlığı altında muhasebe ilkeleri düzenlenmiş, şirketlere yıllık hesaplarında aşağıdaki genel ilkelere uygun olarak değerleme yapmaları zorunluluğu getirilmiştir.

AB’nin 4. direktifinde, “Değerleme Kuralları” başlığı altında muhasebe ilkeleri düzenlenmiş, şirketlere yıllık hesaplarında aşağıdaki genel ilkelere uygun olarak değerleme yapmaları zorunluluğu getirilmiştir. Bu ilkeler şöyle sıralanabilir:

• Süreklilik ilkesi: İşletmenin sürekli olarak faaliyetini sürdüreceği varsayılmalıdır.
• Tutarlılık ilkesi: Değerleme yöntemleri bir muhasebe döneminden diğer dönemlere tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.
• İhtiyatlılık ilkesi: Değerleme, ihtiyatlılık esasına göre yapılmalıdır.
• Tahakkuk ilkesi: Gelirlerin tahsil edilmesi veya giderlerin ödenmesi tarihine bakılmaksızın mali yıldaki tüm gelir ve giderler dikkate alınmalıdır.
• Aktif ve pasif kalemler ayrı olarak değerlenmiş olmalıdır.
• Her mali yıla ilişkin açılış bilançosu önceki mali yıla ilişkin kapanış bilançosuna uygun olmalıdır.

Üye ülke mevzuatlarının kuruluş giderlerinin aktifte gösterilmesine izin verilmesi halinde, bu giderlerin en çok beş yıl içinde itfa edilmeleri gerekir.

Üye ülkelerin vergi mevzuatları gereğince, sabit varlıklar için istisnai olarak (ayrık olarak) bir değer düzeltmesine gidilmişse, söz konusu değer düzeltmelerinin tutarları ve yapılış nedenleri dipnot ve eklerde açıklanmalıdır.

Bu değer ölçütü, piyasa ve borsa rayiç bedellerini içermektedir. Piyasa değeri, bir varlığın piyasalarda yer alan değeridir. Borsa rayiç bedeli ise, bir varlığın bilanço gününde resmi olarak borsadan alındığı değerdir. Bu değerleme ölçütü, daha çok yatırımların değerlemesinde kullanılır.

Maddi sabit varlıkların miktarlarının, değerlerinin ve bileşimlerinin yıldan yıla önemli farklılıklar göstermemeleri ve varlıklar içinde ikinci derecede öneme sahip olmaları durumunda, bu varlıklar bilançoda sabit bir değerle gösterilir.

Bloke edilen döviz ve döviz üzerinden açılan mevduat ile döviz üzerinden veya dövize endeksli olarak ihraç edilen menkul kıymetler, TC. Merkez Bankası tarafından ilan edilen günlük döviz alış değerleri ile işleyen faizin ilave edilmesi suretiyle değerlenir.

Sigorta bedeli; teminat kapsamındaki bir tehlikenin gerçekleşmesi veya sigortalının üçüncü şahıslara karşı sorumlu duruma düşmesi halinde, sigortacının ödemekle yükümlü olduğu, poliçede belirtilen ve tazminata esas oluşturan azami bedeldir.

Takseli Sigorta: Denizcilik risklerine karşı sigortalarda taraflar sözleşme ile sigorta değerini belli bir meblâğ olarak saptarlarsa, bu meblâğ taraflar arasında sigorta değeri için esas olur ve bu sigorta “Takseli Sigorta” olarak anılır.

Muhasebe; bir örgütün kaynaklarının oluşumunu, bu kaynakların kullanılma biçimini, örgütün işlemleri sonucunda bu kaynaklarda meydana gelen artış ve azalışları ve örgütün finansal açıdan durumunu açıklayan bilgileri üreten ve bunları ilgili kişi ve kuruluşlara ileten bir “bilgi sistemi”dir.

Sigorta işletmelerinin ayırmış oldukları bu teknik karşılıklar, kârdan değil sigortalıların ödemiş olduğu veya ödeyeceği primlerden ayrılmaktadır. Ayrıca bu teknik karşılıklar bazı olasılık hesaplamalarına dayanılarak hesap edilmekte ve kayıtlara alınmaktadır. Dolayısıyla da sigorta işletmelerinin bilançoları çoğu kez bir öngörme hatası taşımaktadır.

Karar Defteri: Anonim şirket şeklinde kurulan sigorta işletmelerinde “Hissedarlar Genel Kurul Defteri” ve “Yönetim Kurulu Karar Defteri” adlarında iki defter tutulur.