Kredi Verme İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi

Bankaların kredi verme işlemleri, müşterilerinin kredi talep etmesi ile başlar. Banka talep edilen kredinin türünü, miktarını ve kullanım amacını belirler. Banka ile kredi müşterisi arasında yapılan görüşme sonunda müşteri hakkında bankaların uzmanlaşmış istihbarat servisleri tarafından bilgi toplama çalışması yapılır. Çalışma olumlu sonuçlanırsa müşteriden bir kısım bilgi ve belgeler istenir. Bu bilgi ve belgeler alınarak bir kredi dosyasında toplanır. Daha sonra bu belgeler incelenerek kredi talep eden kişinin veya firmanın kredi değerliliği hakkında bir kanaate ulaşılır. Bu kanaat olumlu ise, kredi kararı alınır ve kredi verme kararı müşteriye bildirilerek kredi sözleşmesi yapılır ve ilgiliye kredi açılır.

Kredi; bankanın yapacağı istihbarat sonucunda gerçek ya da tüzel kişilere, yasaları, iç kurallarını ve kendi kaynaklarını da göz önünde tutarak teminat karşılığında ya da teminatsız olarak para, teminat ya da kefalet vermek şeklinde tanıdığı olanak ya da sınırdır.

Kredi riski olarak tanımlanan ve bankanın kredi alacaklarını zamanında ve tam olarak tahsil edememesi bankaların katlanmış olduğu en temel risklerden biridir.

Krediler vadelerine göre; kısa, orta ve uzun vadeli şeklinde sınıflandırılır.

Krediler tekdüzen hesap planına göre; standart nitelikli (ödemeleri zamanında yapılan ve borçlusunun kredi değerliliğinde zayıflama tespit edilmemiş olan ve olumsuzlık belirtisi bulunmayan iskonto ve iştira senetleri karşılığında kullandırılan krediler ile kısa-orta ve uzun vadeli krediler), yeniden yapılandırılan ve yeni bir itfa planına bağlanan, tazmin edilen gayri nakdi, kanun veya kararnameye dayanan ertelenmiş ve taksitlendirilmiş, tahsil imkanı sınırlı, tahsili şüpheli ile zarar niteliğindeki krediler olarak sınıflandırılabilirler.

Bankacılık Kanunu’nun 51. maddesine göre; kredi açma yetkisi yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu; kredi açma, onay verme ve diğer idari esaslara ilişkin politikaları oluşturmak, bunların uygulanmasını ve izlenmesini sağlamak ve gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Yönetim kurulu kredi açma yetkisini Kurul’ca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kredi komitesine veya genel müdürlüğe devredebilir. Genel müdürlük kendisine devredilen kredi açma yetkisini diğer birimleri, bölge müdürlükleri veya şubeleri
aracılığıyla da kullanabilir.

Bankacılık Kanunu’nun 54. maddesine göre; bankalarca, bir gerçek ya da tüzel kişiye veya bir risk grubuna kullandırılabilecek kredilerin toplamı özkaynakların yüzde yirmi beşini aşamaz.

Açık krediler; bir müşterinin kredi değerliliğine güvenerek ve herhangi bir maddi teminat alınmadan açılan kredilerdir. Esas olarak borçlu cari hesap biçiminde çalıştırılır.

Senet karşılığı krediler; vadesi gelmemiş bono (emre muharrer senet) ve poliçelerin banka tarafından teminat (rehin) alınması karşılığında açılan kredilerdir.

Avans şeklindeki krediyi, diğer borçlu cari hesap kredilerinden ayıran özellik; kredinin müşteriye bir defada ödenmesi ve vade dolduğunda kredinin bir defada tahsil edilmesidir.

İskonto ve iştira kredileri, bir alacak senedine sahip bir müşteriden, alacak senedinin satın alınması, hesaplanacak bir faiz ve masraf tutarının düşülmesinden sonra kalan bedelin müşteriye peşin ödenmesi ve vadede senedin toplam bedelinin tahsil edilmesiyle kapanan kredi türüdür.

Senet borçlusunun iskontoyu yapan şubenin bulunduğu yerden başka bir yerde bulunması durumunda senetlerin satın alınması işlemine, “iştira” denir.

• Kredi limiti ve faiz oranı,
• Teminat olarak alınacak emtiaya uygulanacak marj oranı,
• Teminat olarak gösterilen emtianın, banka depolarına konulacağı ya da müşterinin
deposunun banka tarafından kiralanacağı,
• Teminat olarak verilecek emtianın değerindeki düşme nedeniyle kullandırılan kre-
di tutarının karşılığın altına inmesi halinde farkın nakden ödeme ya da yeniden
emtia rehin edilmesi yoluyla giderileceği,
• Hesabın müşteri tarafından süresinde kapatılmaması halinde teminat olarak alı-
nan emtianın paraya çevrilerek tasfiye edileceği vb. hususlar.

Emtia karşılığı krediler; müşterinin elinde mevcut olup henüz paraya çeviremediği zirai, ticari veya sınai ilk madde ve malzeme ile mamullerin bankaca rehin alınması karşılığında açılan kredilerdir. Bu tür kredilerde, emtia maddi teminat olarak alınmaktadır. Genellikle
borçlu cari hesap biçiminde kullandırılan kredilerdir.

Ticari belgeler karşılığı krediler; malı temsil eden belgeler karşılığında kullandırılan kredilerdir. Bu şekilde açılan krediler boçlu cari hesap veya avans şeklinde kullandırılabilmektedir.

• Bu kredilerin açılmasında nakdi bir ödeme söz konusu değildir. Bankaca ödeme ancak kredi müşterisinin üçüncü kişilere karşı olan bir vecibesini (yükümlülüğünü) yerine getirmemesi halinde ortaya çıkar. Dolayısıyla gayri nakdi krediler nedeniyle yapılan ödemeler nakdi kredi olarak doğrudan “idari takipteki” kredi şeklinde doğar.
• Gayri nakdi krediler bilanço dışı yükümlülükler olarak Nazım Hesaplar’da izlenir.
• Gayri nakdi kredilerin açılması kararı da nakdi kredilerde olduğu gibi alınır. Kredi bir limit dahilinde kullandırılır ve müşterinin risk miktarına % 50 oranında eklenir.
• Gayri nakdi krediler de açık kredi olarak veya maddi teminat karşılığında açılır. Müşterinin özel durumlarda nakit karşılığı gayri nakdi kullanmak istemesi de mümkündür.
• Gayri nakdi kredilerde nakit ödeme olmadığına göre faiz alınmasının da söz konusu olmadığı açıktır. Gayri nakdi kredilerde müşteriden komisyon alınır. Faiz, ancak gayri nakdi kredi karşılığında ödeme yapılması durumunda ödeme tarihi ile bu tutarın müşteriden tahsil edildiği tarih arasındaki günler için söz konusu olur.
• Gayri nakdi kredi karşılığında yapılmak zorunda kalınan ödeme, müşterinin şube nezdindeki mevduat hesabından karşılanır. Mevduat hesabından alınmayan tutar nakdi krediye dönüşür ve “158-159 TAZMİN EDİLEN GAYRİ NAKDİ KREDİ BEDELLERİ” hesabına alınarak tahsili bu hesapta izlenir. Bu hesaba alınan tutar 90 gün içinde tahsil edilmezse “170 TASFİYE OLUNACAK ALACAKLAR/TAHSİL İMKANI SINIRLI KREDİLER VE DİĞER ALACAKLAR” hesabına aktarılarak bu hesapta izlenir.

• Tazmin dolayısıyla nakdi krediye dönüşen gayri nakdi kredilerden alınan faizler ise “548-549 TASFİYE OLUNACAK ALACAKLAR ile ZARAR NİTELİĞİNDEKİ KREDİLER VE DİĞER ALACAKLARDAN ALINAN FAİZLER” hesabına kaydedilir.

Bir işin yapılmasını, bir malın teslim edilmesini veya bir borcun ödenmesini taahhüt eden kişi veya kuruluşların, bu taahhütlerini belirlenen koşullara uygun olarak yerine getirmelerini veya borçlandıkları paraları vadelerinde ödemelerini sağlamak üzere banka tarafından karşı tarafa hitaben taahhütte bulunulması, garanti verilmesi şeklinde kullandırılan kredilerdir.

Teminat mektubunda üç taraf mevcuttur. Bunlar: Banka, Muhatap ve Lehdar’dır.
Banka (Garanti Veren): Teminat mektubunda güvence veren kurumdur. Banka, teminat mektubunu mevzuata uygun şekilde düzenler ve lehdarın taahhüdünü yerine getirmemesi halinde, işi yaptırana mektup bedelini ödemeyi garanti eder.
Muhatap (Garanti Alan): Garanti mektubunun verildiği resmi daire ve kurum veya gerçek ya da tüzel kişidir. Teminat mektubunu alan ve işin yapılmamasına karşın kendini güvenceye alandır.
Lehdar (Amir Borçlu): Yapacağı iş bankaca garanti edilen kredi müşterisidir. Taahhüt ettiği işi yapmaması durumunda lehdar, bankanın muhataba ödediği para ve bu paranı gecikme faizini bankaya ödemekle yükümlüdür.

Teminat mektupları, alınan teminatlar açısından; nakit karşılığı verilen, mevduat karşılığı verilen, menkul kıymet rehni karşılığı verilen, alacağın temliki karşılığı verilen, ipotek karşılığı verilen, kefalet karşılığı verilen teminat mektupları olarak sınıflandırılabilirler.

Bu sözleşme; kredi limiti, talep üzerine teminat mektubu tutarının lehdara ödeneceği, bankanın müşteriye ihbar etmesi üzerine ödenen tutarın müşteri tarafından bankaya ödeneceği ve eğer teminat karşılığında verilmişse, bu kıymetlerin bankaya rehin edilmesi gibi konuları içerir.