Kaynak Sağlama İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi

Günümüzde bankaların faaliyet alanı çok çeşitlenmiş olsa da esas olarak bankalar para ticareti yapan ve bu ticaretten kazanç elde etmeye çalışan işletmelerdir. Bu amaçla, bankalar değişik kaynaklardan sağladıkları fonları, ihtiyaç duyanlara kredi ya da başka yollarla aktararak onları finanse ederler. Bu işten faiz ya da başka adlarla aldıkları paylar, bankaların kazançlarının temel kaynağını oluşturur.

Bankaların gerçek veya tüzel kişilerden belirli bir faiz karşılığında bir hesap açmak suretiyle topladıkları Türk parası veya yabancı paralara mevduat denir.

Mevduat sahiplerinin kimliklerine göre mevduat türleri şunlardır:
• Tasarruf Mevduatı
• Resmi Kuruluşlar Mevduatı
• Ticari Kuruluşlar Mevduatı
• Bankalararası Mevduat
• Diğer Kuruluşlar Mevduatı

Verilen faizin niteliğine göre mevduat türleri şunlardır:
• Değişken Faizli Mevduatlar
• Sabit Faizli Mevduatlar

Bankaların diğer bir kaynak sağlama yolu, özkaynaklara başvurarak fon sağlamaktır. Sermaye artışı, kar ya da yedeklerin sermayeye ilave edilmesi bu işlemlerin örneklerindendir.

Vadelerine göre mevduat hesapları şunlardır:
• Vadesiz Mevduat
• Vadeli Mevduat
• İhbarlı Mevduat

Açılan mevduat hesaplarını vadeli ya da vadesiz olabilmelerine göre, mevduat sahiplerinin kimliğine göre, mevduatın para birimine göre, mevduat sahibinin yerleşim yerine göre, verilecek faizin niteliğine göre ve faiz ödeme dönemlerine göre sınıflandırmak mümkündür.

Gerçek kişiler tarafından bu isim altında açtırılan ve ticari işlemlere konu olmayan mevduatlar, “Tasarruf Mevduatı”dır. Vadeli yada vadesiz olarak açılabilirler.

Tasarruf mevduatına ilişkin belli başlı temel işlemler aşağıdakilerden oluşabilir:
• Hesap açılması ve hesaba para kabul edilmesi
• Hesaptan para ödenmesi
• Başka bir şube tarafından para kabul edilmesi
• Başka bir şube tarafından para ödenmesi
• Hesaba faiz tahakkuk ettirilmesi
• Tahakkuk eden faizden gelir vergisi kesilmesi
• Hesabın kapatılması

Bir müşteri, bankanın aynı şehirde ya da başka bir şehirdeki şubesinden
hesabına para yatırabilir ya da para çekebilir. Bu durumda işlem, müşterinin hesabının bulunduğu şubedeki hesabına para yatırmasından farklı olacaktır. Çünkü müşterinin muhatap olduğu şubede hesabı yoktur. Bu nedenle söz konusu şube aracı konumundadır ve müşterinin talebini hesabın bulunduğu diğer şube adına yerine getirir. Bu nedenle şubeler
arasında bir borç-alacak ilişkisi oluşur. Dolayısıyla parayı tahsil eden ya da ödeyen şube, müşterinin hesabının bulunduğu şubeye durumu ayrıca bildirmek ve bunu kayıtlarında göstermek zorundadır. Aynı durum hesabın bulunduğu şube açısından da geçerlidir.

Mevduat hesapları için verilecek faizin hesaplanmasında aşağıdaki formül uygulanır:

F=(A*n*t )/(365*100)

Bu formülde;
F : Faiz tutarı
A : Anapara tutarı (yatırılan para tutarı)
n : Vade (valör tarihinden vade sonuna kadar geçen gün sayısı)
t : Uygulanacak faiz oranını ifade etmektedir.

Bankalar gerçek kişiler dışında, değişik kanallardan mevduat toplayabilirler. Bu mevduat türleri aşağıdaki ana başlıklar altında ele alınmaktadır.
• Resmi kuruluşlar mevduatı
• Ticari kuruluşlar mevduatı
• Diğer kuruluşlar mevduatı
• Bankalararası mevduat

Bankaların bir başka kaynak sağlama aracı Merkez Bankası işlemleridir. Buradan sağlanan kaynaklar bildiğimiz klasik anlamdaki kaynaklardan farklıdır. Esas itibarıyla bu kaynaklar Merkez Bankasından kredi kullanma şeklinde gerçekleşmektedir. Ancak bu kredilerde bildiğimiz klasik anlamdaki krediler değildir. Bu krediler genellikle iki yolla gerçekleşmektedir.
1. Müşteri senetlerinin reeskonta verilmesi
2. Avans kredi kullanılması

Bankalar müşterilerden topladıkları senetleri Merkez Bankasına iskonto ettirerek, yani reeskonta tabi tutarak, senet karşılığı kredi kullanmakta, senedi vadesinden hemen önce geri alarak Merkez Bankasına senet bedelini ödemektedir. Bu işlemin karşılığında Merkez Bankasına belirli bir oranda faiz ödenmektedir. Bu faiz oranı, diğer bankaların uyguladığı
oranlardan nispeten daha düşük olduğu için, bankalar bu tür senetleri Merkez Bankasına iskonto ettirmekyi tercih etmektedirler.

Senetlerin reeskonta verilebilmesi, banka genel müdürlüklerinin özel iznine tabidir.

Bankalar topladıkları mevduatın belirli bir kısmını Merkez Bankası Kanunu’na göre “mevduat munzam karşılığı” olarak, Merkez Bankası’na yatırmak zorundadır. Bu işlemlerin takibini banka genel müdürlüğü yapar.

Bankalar, mevduat dışında kurdukları fonlardan, menkul ya da gayrimenkul yatırım ortaklıklarından, repo ve ters repo işlemlerinden,
para ya da sermaye piyasasına menkul kıymet ihracı, varlığa dayalı menkul kıymet ihracı, ulusal ya da uluslararası piyasalardan borçlanmak suretiyle kredi sağlanması, devletin sağladığı teşvikler, destekler, yardımlar, sermaye artışı, halka arz, iş ortaklığı ya da konsorsiyum gibi yollarla fon sağlayabilmektedirler.