Unix Sistem Yönetimi — Ünite 7 Soru-Cevap

Linux işletim sistemlerinde genel olarak kullanılan iki paket formatı RPM ve DEB paketleridir?

Red Hat, CentOS, SUSE, Amazon Linux ve çok sayıda başka dağıtım tarafından kullanılan Paket  RPM’dir. 

Sistemde “OpenSSH” yazılımının hangi versiyonu olduğu “rpm -q paket_adı” komutu ile anlaşılır. 

RedHat tabanlı sistemlerdeki rpm komutunun karşılığı Debian tabanlı sistemlerde dpkg’dir.  

RedHat işletim sistemi ücretsiz olarak kurulabilmesine rağmen RedHat Network ortamında abonelik oluşturulması gereğinin sebebi destek ve açık erişim ortamlarda bulunamayan yazılım ve özellikleri almaktır. 

Gelişmiş Paket Aracı (APT) en üst düzeyde bir paket yönetim sistemidir. Tek bir apt komutu ile işletim sistemi güncellenebileceği gibi RedHat tabanlı sistemlerde olduğu gibi yazılım paketlerinin otomatik güncellenmesi de yapılabilir. 

Standart bir yazılım deposu kopya sitesinden (mirror)Ubuntu kurulumu ve yazılım paketlerini yönetmek için APT kullanıyorsanız, yayında olan paketleri görmenin en kolay yolu https://packages.ubuntu. com adresini ziyaret etmektir. 

sudo apt install nginx komutu ile Nginx Web sunucusu yazılımı gerekli tüm bağımlılık paketleri kurularak Debian tabanlı sistemlere yüklenebilir. 

sudo apt update komutu ile varsayılan olarak Ubuntu dağıtımlarında /etc/apt/ dizini altındaki sources.list dosyasında listelenen yazılım depoları bağlantıları ile erişilebilen paket listeleri güncellenmektedir. 

/etc/apt/sources.list kaynak listesi ve /etc/apt/sources.list.d/ dizini içinde yer alan dosyalar işletim sistemi tarafından kullanılacak yazılım depoları ile ilgili ayarları içermektedir. 

/etc/apt/sources.list.d dizini, ayrı dosyalar hâlinde farklı yazılımlar için source.list girişleri eklenmesini sağlar. 

Bu dosya sayesinde yazılım yönetim paketi apt’ye yazılım paketlerinin nerelerden alınacağı bilgisi verilir. 

Yazılım deposu url adresi [http://tr.archive.ubuntu.com/ubuntu]’dur. 

Bir sonraki sürüm yayınlandığında kötü sürprizlerle ve bozuk sistemlerle karşılaşmamak için sources.list dosyasında a kararsız (unstable) değişkeni kullanılmamalıdır. 

sources.list dosyasında her satırdaki son 4 bileşenden birincisi olan main resmî olarak desteklenen yazılımları temsil etmektedir.

İkinci bileşen restricted, resmî olarak desteklenen fakat tamamen ücretsiz lisansa sahip olmayan yazılımları ifade etmektedir. 

Üçüncü bileşen universe resmî olarak desteklenmeyen fakat topluluk desteği ile sürdürülen yazılımları içermektedir. 

sources.list dosyasında her satırdaki son 4 bileşenden dördüncüsü olan multiverse resmî olarak desteklenmeyen ve kapalı kodlu ticari yazılımlara karşılık gelmektedir. 

sources.list dosyasında belirtilen yazılım deposu adreslerinde hizmet kesintisi yaşanması gibi nadir gelişen durumlarda yazılım yükleme ve güncelleme işlemleri geçici olarak URL adresi diğer yakın bir yazılım deposu adresine ayarlanarak gerçekleştirilebilir. 

Ubuntu yazılım depolarının tam adreslerine https://launchpad.net/ubuntu/+archivemirrors adresinden erişilebilir. 

Bu durumda yazılım deposunun bir kopyasının yerel bir sunucuda yapılandırılıp uygulama sunucularının bu yerel yazılım deposundan beslenmesi iyi bir uygulama örneği olacaktır. 

Debian tabanlı sistemlere apt-mirror paketi sudo apt install apt-mirror komutu ile yüklenebilir. 

lmsuser@ubuntu2204:~$ sudo apt update && sudo apt install apt-mirror komutundaki çift ampersand, birinci komutun (sudo apt update) başarılı bir şekilde çalışarak sonlandıktan sonra ikinci komutun (sudo apt install apt-mirror) çalıştırılacağı anlamına gelmektedir

Ubuntu 22.04’te sudo apt-mirror komutu cnf dizini ve altındaki dosyaları senkronize etmediğinden uygulama sunucularına yerel yazılım deposu tanımlanıp sudo apt update komutu çalıştırıldığında cnf dizininin bulunamadığı ile ilgili hata mesajı ile karşılaşılmaktadır. 

Zamanlanmış görev penceresi sudo crontab -e komutu ile açılır. 

Zamanlanmış görev argümanlarını oluşturan 5 adet asteriksten birincisi komutun çalıştırılacağı dakikayı, ikinci asteriks saati, üçüncü asteriks günü, dördüncü asteriks ayı ve son asteriks ise yılı temsil etmektedir. 

sudo apt update ya da sudo apt install paket_adı komutlarından biri çalıştırılarak komut satırı arayüzünden tanımlanmış yerel yazılım depo sunucusunun çalışıp çalışmadığı kontrol edilebilir 

sudo apt upgrade komutu yerel makinede önceden kurulmuş yazılım paketlerinin güncel versiyon[1]larını indirip kurmak için kullanılmaktadır. 

Bir bilgisayar üzerinde uygulama olarak da yer alabilen güvenlik duvarlarına Yazılım tabanlı güvenlik duvarı adı verilir.

Güvenlik duvarında yapılan değişikliğin etkin olabilmesi için sudo firewall-cmd --reload komutu kullanılmalıdır. 

ufw servisi tarafından izin verilmiş ve engellenmiş port ve ip bilgileri sudo ufw status komutu ile görüntülenebilir.

Linux işletim sisteminde yeni bir kullanıcı oluşturmanın en kolay yolu useradd komutunu kullanmaktır. 

Kullanıcı oluşturmadan önce işletim sistemindeki mevcut kullanıcıları ve id’lerini görmek için cat /etc/passwd komutu kullanılır. 

Kullanıcıları kaldırmak için userde1 komutu kullanılır. 

İşletim sistemindeki grup adları ve id’leri cat /etc/group komutuyla öğrenilebilir. 

Canvaslms grubuna üyeliği bulunmayan bir kullanıcı geçici olarak grup üyesi olmak için komut satırı arayüzünde newgrp canvaslms yazmalıdır. 

rsyslog hizmeti (rsyslogd arka plan programı), Linux sisteminde çalışan yazılımlardan günlük mesajlarını toplama ve bu mesajları yerel günlük dosyalarına, aygıtlara veya uzaktaki log kayıtlarının tutulduğu ana bilgisayarlara yönlendirme işlevini sağlar.

Üzerinde systemd çalıştıran Linux dağıtımları için log kayıtlarını görüntülemenin en hızlı ve en kolay yolu systemd log kayıtlarında mesajları yazdıran journalctl komutunu kullanmaktır. 

Debian tabanlı sistemlerde lograte yazılımın yüklemek için komut satırı arayüzünde sudo apt install logrotate yazıp enter tuşuna basmak yeterli olacaktır. 

Debian tabanlı sistemlerde lograte yazılımın yüklemek için komut satırı arayüzünde sudo apt install logrotate yazıp enter tuşuna basmak yeterli olacaktır. 

Komut satırı arayüzünde man logrotate komutu ile logrotate’in kullanımı ve seçenekleri ile ilgili ayrıntılı açıklamalara erişilebilir. 

Kurumsal kayıt tutma stratejisi ile ilgili bazı standartlar oluşturulabilmesi için yanıtlanması gereken sorular şu şekildedir:

• Kayıt dosyası tutma sürecine kaç sistem ve uygulama dahil edilecek?
• Kurumun veri merkezinde ne tür bir depolama altyapısı mevcuttur?
• Kayıt dosyaları ne kadar süreyle saklanmalıdır?
• Kayıt dosyaları bağlamında ne tür olaylar önemlidir? Hangi olayların kaydının tutulması önceliklidir?