BİL211U-UNIX SİSTEM YÖNETİMİ
Ünite 2: Sanallaştırma Yazılımı Kurulumu
Giriş
İşletim sistemlerinin çalıştırılması için hemen hemen hepimizin kullandığı bilgisayarlara ihtiyaç vardır. Linux işletim sistemleri de Windows ya da MacOS işletim sistemi gibi bir bilgisayara kurulup çalıştırılabilir. İşletim sistemlerinin kurulumlarının yapılacağı bilgisayarlar taşınabilir ya da masaüstü cihazlar olabileceği gibi sistem odalarında belirli fiziki şartlarda çalıştırılan sunucu bilgisayarlar da olabilmektedir. Fiziksel makinelere alternatif olarak işletim sistemleri fiziksel makineler içinde çalışabilen sanal makinelere de kurulabilmektedir. Fiziksel makine içinde sanal makine kurulumu daha çok işletim sistemlerinin ve yazılımların test edilebildiği ortamlar olmaları açısından bir avantaj sağlamaktadır. Örneğin, bir işletim sistemini ve bu işletim sisteminde çalıştırılacak yazılımı test etmek için fiziksel bir bilgisayar bulmak her zaman mümkün olmayabilir. Bunun yerine bu işlem sahip olduğunuz bir bilgisayarda sanal bir ortam oluşturarak oluşturulan bu ortama test edilecek işletim sisteminin ve yazılımların yüklenmesi yöntemiyle gerçekleştirilebilir. Sanallaştırma ortam yazılımları olarak adlandırılan bu yazılımlar fiziksel bir makineye kurularak fiziksel makine içinde bir veya daha fazla sanal makine çalıştırma imkânı sunmaktadır. Hatta büyük veri merkezlerinde de bazı istisnalar dışında sunucuların bu sanallaştırma yazılımları (Örneğin VmWare ESXi ve KVM-Kernel-based Virtual Machine) ile kurulumu gerçekleştirilmektedir. Piyasada kişisel kullanıma yönelik yaygın olarak Vmware ve Oracle tarafından desteklenen VirtualBox sanallaştırma yazılımları kullanılmaktadır. Vmware yazılımı lisanslı bir yazılımdır. VirtualBox ise açık kaynak lisanslı olup ücretsiz olarak kullanılabilmektedir.
Sanallaştırma Yazılımının Kurulumu
Sanallaştırma yazılımlarından VirtualBox, Oracle firması tarafından ücretsiz olarak sunulan platformlar arası bir sanallaştırma yazılımıdır. VirtualBox sayesinde kullanıcılar kullandıkları bilgisayarlarda bir sabit sürücüyü bölmeye veya çift önyükleme modunda başka bir işletim sistemini çalıştırmaya gerek kalmadan başka bir ana işletim sistemi üzerinde bir konuk işletim sistemini çalıştırabilmektedir. VirtualBox bilgisayarınızda sanal bir sabit sürücü oluşturarak üzerine bir misafir işletim sistemi (Guest operating system) diyebileceğimiz başka bir işletim sistemi kurar. Sanal işletim sistemi, bilgisayarın sabit sürücüsünde barındırılan bir dosyadır ve konuk işletim sistemi için (Host operating system) gerçek bir sabit disk işlevi görür. VirtualBox, sanal makineleri fiziksel donanıma benzer bir ortam üzerinde çalıştırdığından, bir sanal makinenin içine kurulmuş bir işletim sistemi ve uygulamalar, normal bir fiziksel makinede çalıştıklarını “düşünürler” (Bose, 2022). Sanal makineler, ana bilgisayar işletim sisteminden olduğu kadar birbirlerinden de ayrı ortamlarda kurulu olduklarından yazılım testleri ana bilgisayar işletim sistemine veya diğer sanal makinelere zarar verme korkusu olmadan izole sanal makinelerde çalıştırılabilirler. Çok sayıda işletim sisteminin
sanallaştırılarak kurulumu Oracle VirtualBox tarafından desteklenmektedir.
Yazılımın İndirilmesi
VirtualBox yazılımının resmî web sayfası https://www.virtualbox.org/wiki/Downloads ziyaret edilerek yazılımın kurulacağı işletim sistemine uygun paket indirilerek kurulum gerçekleştirilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken bir konu yazılım ana paketi (platform package) ve eklenti paketi (extension pack) olmak üzere 2 bileşenden oluşmaktadır. Ana pakette VirtualBox yazılımının ana bileşenleri yüklenirken eklenti paketi sayesinde Intel kartları için NVMe ve PXE önyükleme desteği, USB 2.0 ve USB 3.0 cihaz desteği, VirtualBox Uzak Masaüstü, disk şifreleme gibi özellikler etkinleştirilmektedir. VirtualBox yazılımı geliştirilen ve güncellenen versiyonlara sahip olduğu için burada değinilmesi gereken önemli bir nokta ana paket yazılımının versiyonu ile eklenti paket versiyonunun aynı olmasıdır. Micrososft Windows veya MacOS gibi işletim sistemleri grafik arayüze sahip oldukları için VirtualBox yazılımı bu işletim sistemlerine indirilen yazılım paketinin üzerine çift tıklanarak kurulabilir. Linux işletim sistemlerinin masaüstü (desktop) versiyonlarında ise kurulum işlemi Linux işletim sistemindeki grafik arayüz paket yöneticisi ya da komut satırı arayüzü (command line interface-CLI) ile gerçekleştirilebilir.
VirtualBox’ın sağladığı kolaylıklardan bazıları şunlardır (Coter & Hayler, 2021):
• Birden çok işletim sistemi aynı anda çalıştırılabilir. Bu sayede ana makineyi yeniden başlatmaya gerek kalmadan Windows işletim sisteminde Linux ya da Linux işletim sisteminde Windows çalıştırılarak bir işletim sistemi için yazılmış yazılım başka işletim sisteminde çalıştırılabilir. • Yazılım dağıtıcıları, tüm yazılım yapılandırmalarını önceden yapılandırılarak tek bir paket hâlinde göndermek için sanal makineleri kullanabilir. VirtualBox, birden çok işletim sistemi ve uygulama içeren karmaşık bir mimariyi bir cihazda paketlenmesine olanak tanır. • VirtualBox, uygulama oluşturan ve test eden geliştiriciler için önemli bir araçtır. Kurulduktan sonra, sanal bir makine isteğe göre dondurulabilir, uyandırılabilir, kopyalanabilir, yedeklenebilir ve bir cihaz olarak ana bilgisayarlar arasında taşınabilir. • VirtualBox, her biri özel bir işletim sistemine sahip ve zaman zaman kullanılan daha fazla fiziksel bilgisayar çalıştırmak yerine, birden çok sanal makinenin tek bir masaüstü veya dizüstü bilgisayarda birleştirilmesine olanak tanır.
Virtualbox Sanallaştırma Yazılımı Genel Ayarları
Herhangi bir sanal makine oluşturmadan önce VirtualBox yazılımının karşımıza çıkardığı ayarlar oldukça basit ve
anlaşılırdır. İşletim sistemlerine VirtualBox yazılımının kurulumu sonrasında program çalıştırıldığında aşağıdaki görseldeki gibi bir ekran karşımıza çıkacaktır (S. 25; Şekil 2.1). Bu ekran sanal makine işlemlerinin gerçekleştirileceği VirtualBox Yöneticisi’dir.
VirtualBox Yöneticisinde soldaki dikey gezinme menüsünde ileride oluşturulacak sanal makineler listelenecektir. Dikey gezinme menüsünün en üstünde VirtualBox yazılımı ile ilgili genel ayarların yapıldığı Ayarlar menüsü bulunmaktadır. Sağdaki üst menüde ise yazılım hakkında kısa bir bilginin verildiği VirtualBox’a Hoş Geldiniz başlıklı paragrafın üstünde VirtualBox Yöneticisi Üst Menüsü bulunmaktadır.
Araçlar Menü Öğeleri
Araçlar menüsünde Hoş Geldiniz, Ortam, Ağ ve Bulut menülerinden oluşan yazılım içindeki ayarların yapıldığı genel araçlar yer almaktadır.
Sanal Makine Oluşturma Ayarları
VirtualBox Yöneticisi ekranında Yeni butonuna tıklandığında yeni bir sanal makine (Virtual Machine-VM) kurmak için size yol gösterecek bir sihirbaz belirecektir (S. 30; Şekil 2.4).
İlerleyen pencerelerde, kurulum sihirbazında bir sanal makine (virtual machine) oluşturmak için gereken bilgiler istenecektir. Sanal makinenin adı VirtualBox Yöneticisi penceresinde makine listesinde gösterilirken aynı zamanda sanal makinenin bilgisayarınızda tutulan dosyaları için de klasör adı olarak kullanılır. Birden fazla işletim sistemi kurulacağından sanal makinelere üzerinde çalışan sistemi ve versiyon bilgilerini de içeren bir isim verilmesi önerilmektedir. Şekil 2.4’te Linux dağıtımlarından Ubuntu işletim sisteminin 22.04 versiyonunun kurulumu yapılacağından makine adı Ubuntu 22.04 olarak belirtilmiştir. Makine Klasörü, sanal makinelerin ana bilgisayarda depolandığı konumdur. Burada aksi belirtilmedikçe yazılım ile gelen varsayılan klasör konum gösterilir. Sanal makinelere ait dosyaların bilgisayarda başka bir sürücüye (Örneğin, D sürücüsü ya da harici taşınabilir disk gibi) kaydedilmesi isteniyorsa makine klasörü karşısındaki yol (path) değiştirilmelidir.
İşletim Sistemi Türü için kurulmak istenen işletim sistemini seçilmelidir. Makine adı kısmında girilen kelime işletim sistemi türünde var ise bu kısım otomatik olarak doldurulmaktadır. Örneğin; makine adı kısmına Ubuntu, Debian, Arch, Fedora ve RedHat kelimeleri yazılır yazılmaz işletim sistemi türü otomatik olarak doldurulmaktadır. Pardus, Kali, Alma ve Rocky Linux gibi listede yer almayan bir işletim sistemi yüklenmek isteniyorsa açılır menüden Diğer seçilebilir. Seçime bağlı olarak VirtualBox, kurulum yapılacak makinenin işletim sisteminin gerektirebileceği belirli sanal makine ayarlarını etkinleştirir veya devre dışı bırakır. Bu özellikle 64-bit makineler için önemli olduğundan her zaman doğru değere ayarlanması önerilir. Sonraki sayfada sanal makine her başlatıldığında VirtualBox’ın ayırması gereken belleğin
(RAM) seçimi yapılacaktır. Burada verilen bellek miktarı, sanal makinenin üzerinde kurulacağı ana makineden alınacak ve bu boyutu sanal bilgisayarın yüklü RAM’i olarak kurulumu yapılacak işletim sisteminde kullanılacaktır. Sanal makine kurulumunda bellek ayarı dikkatle seçilmelidir. Sanal makineye ana makineden ayrılan bellek, sanal makine çalışırken ana işletim sistemi tarafından kullanılamayacaktır; bu nedenle ayrılabilecek bellek miktarından fazlası belirtilmemelidir. Örneğin, ana makinede 4 GB bellek varsa ve belirli bir sanal makine için bellek miktarı olarak 2048 MB girilirse, sanal makine çalışırken ana bilgisayardaki diğer tüm yazılımlar için yalnızca 2 GB kalır. Aynı anda iki sanal makine çalıştırıldığında ikinci sanal makine için daha fazla bellek ayrılacak ve bu bellek kullanılabilir durumda değilse ikinci sanal makine başlatılamayacaktır. Öte yandan, kurulumu yapılacak işletim sistemi ve uygulamaların düzgün çalışması için ihtiyaç duyulacak kadar bellek belirtmelidir. Kurulumu yapılacak işletim sistemini yüklemek ve başlatmak için en az 1 veya 2 GB RAM gerektirebilir. Sanal makineyi en iyi performansta çalıştırmak için bundan daha fazla bellek gerekebilir. Yeni sanal makinenin kurulumu aşamasında bellek miktarının ayarlandığı pencere (S.31’de yer alan) Şekil 2.5’teki gibidir. Görselde ana makinenin toplam bellek miktarının 16 GB olduğu görülmekle birlikte yeni sanal makine için 4GB bellek ayrılması planlanmıştır.
Her zaman ana işletim sisteminin yeterli belleğe sahip olduğundan emin olunmalıdır. Yetersiz bellek kalması durumunda, ana makine ihtiyacı olan belleği sabit diskteki takas alanından (swap) karşılayacağından ana makinedeki işletim sistemi yavaşlayıp durma noktasına gelebilir. Diğer ayarlarda olduğu gibi, bu ayar sanal makineyi oluşturduktan sonra değiştirebilir. Fakat bellek miktarını değiştirmek için sanal makineyi kapatmak gerekmektedir.
Sonraki adımda sanal makine için bir Sanal Sabit Disk belirtilmelidir. VirtualBox’ın bir sanal makineye sanal sabit disk alanı sağlayabileceği birçok yöntem olmakla birlikte en yaygın yöntem ana makinenin diskinde VirtualBox’ın büyük bir disk kalıbı (image) dosyası oluşturmasıdır. Oluşturulan bu disk kalıbının içeriği VirtualBox tarafından sanal makinenin kullanımı için bütün bir diskmiş gibi sunulmaktadır. Bu disk kalıbı dosyası yeni kurulan işletim sistemini temsil eder ve başka bilgisayarlara aktarılarak diğer VirtualBox kurulumları ile kullanılabilir. Disk boyutu ayarlama aşamasında ilk olarak sanal sabit disk oluşturma ekranı karşımıza çıkmaktadır (S. 32; Şekil 2.6). Bu adımda bir disk ekleme ya da daha önceden oluşturulmuş *.vmdk, *.vdi, *.vhd, *.hdd, *.qed, *.qcow, *.qcow2 ve *.vhdx uzantılı başka bir sanal makine diski içeri aktarılmayacaksa varsayılan olarak gelen “Şimdi sanal bir sabit disk oluştur” seçilip Oluştur butonuna tıklanır. Bir sonraki adımda yeni sanal makinede kullanılacak sabit diskin dosya türü belirlenecektir (S. 32;Şekil 2.7).
Yeni sanal makine VmWare Fusion gibi diğer sanallaştırma yazılımları tarafından kullanılmayıp yalnızca VirtualBox yazılımı ile kullanılacaksa VDI (VirtualBox Disk Kalıbı)
ayar değiştirilmeden kullanılabilir. İlerleyen adımda yeni sanal makinenin sabit disk dosyasının kullanıma göre büyüyüp büyümeyeceği (Değişken olarak ayrılan) veya sabit bir boyutta maksimum boyutta mı (Sabitlenmiş boyut) kullanılacağı belirlenmelidir. (S. 33; Şekil 2.8).
Değişken olarak ayrılan disk dosyası ana makinenin diskinden bir sonraki adımda belirlenecek maksimum boyuta kadar boş yeri ihtiyaç oldukça kullanır ancak diskten veri silinmesi ya da işletim sisteminden program kaldırılması durumlarında olduğu gibi, boş disk ihtiyacının azalması durumunda ana makinenin diskinde kullanılan yer azaltılmaz. Sabitlenmiş boyut seçeneğinde ise sanal sabit disk alanının yalnızca bir kısmı fiilen kullanımda olsa bile, belirtilen boyut ana makinenin diskinde daha en başta sanal makinenin kullanımı için ayrılır. Bu seçenekte diske ihtiyaç olmasa bile belirlenen disk boyutu ana makineden rezerve edildiğinden ana makine diskinde daha fazla yer kaplarken, ihtiyaç duyulması durumunda büyüme yapmayacağından daha az ek yüke neden olur ve bu nedenle dinamik olarak ayrılmış bir dosyadan biraz daha hızlıdır. Bu kurulumda Değişken olarak ayrılan seçeneği ile ilerlenecektir. Sonraki adımda sanal disk dosyasının adı ve dosyanın kayıt yeri ile ana makineden bu yeni oluşturulacak sanal makineye ayrılacak disk boyutu belirlenecektir (S. 33; Şekil 2.9). Buradaki sanal disk dosyası sanal makina adı ile karıştırılmamalıdır. Dosyanın kaydedileceği yer sanallaştırma yazılımı VirtualBox’ta ilgili sanal makineyi çalıştırma isteği geldiğinde yazılımın sanal makine disk dosyasını aradığı konumdur. Bu konum varsayılan olarak ana makinenin işletim sisteminde VirtualBox yazılımının kurulu olduğu yer olmakla birlikte istenirse ana bilgisayarda ayrı bir disk ya da harici bir disk olarak ayarlanabilir.
Oluştur butonuna tıklandıktan sonra belirlediğimiz ayarlara göre sanal makinemiz işletim sistemi kurulumuna hazır olarak VirtualBox programında soldaki dikey sanal makine listesinde oluşacaktır.
Sanal Makineyi Oluşturduktan Sonraki Ayarlar
Sanal makine oluşturulduktan sonra VirtualBox yazılımında orta üst bölümde Ayarlar butonuna tıklanarak sanal makine ile ilgili diğer ayarlar yapılabilir (S. 34; Şekil 2.10). Ayarlar butonuna tıkladıktan sonra üst menüde Genel, Sistem, Ekran, Depolama, Ses, Ağ, Bağlantı Noktaları, Paylaşılan Klasörler ve Kullanıcı Arayüzü menü öğeleri yer alacaktır (S. 35; Şekil 2.11).
Sanal Makine Yöneticisi Üst Menü Öğeleri
Sanal Makine yöneticisi üst menüsünde Tercihler, İçe Aktar, Dışa Aktar, Yeni ve Ekle butonlarından oluşan üst menü öğeleri bulunmaktadır (S. 46; Şekil 2.26).