Mobil Uygulama Geliştirme — Ünite 2 Soru-Cevap

Ergonomi, genel anlamı ile insanın yaptığı iş ile insan arasında işleyen yasaların anlaşılmaya çalışılması olarak tanımlanabilir.

Günlük hayatımızın her zaman içinde olan kullanılabilirlik çalışmalarının neden önemli olduğunu listeleyecek olursak:
• Kullanıcı memnuniyetinin arttırılmasının yanı sıra, ürüne ve organizasyona yönelik
olumlu algının oluşmasını sağlar
• Ürün geliştirme sürecindeki harcamaların azaltılmasını sağlar
• Daha eksiksiz bir ürünün geliştirilmesine olanak verir
• Ürüne yönelik olumsuz gelişmelerin oluşma riskini azaltır
• Geliştirme sürecinin ilk aşamalarında, kavramların, tasarımın, akış ve içeriğin geçerliliğinin test edilmesine olanak verir
• Uygulamadaki değişikliklerin ve problemlerin sayısının azaltılmasını sağlar.

Mobil uygulamalarda arayüz ile etkileşim dört ana bileşeni kapsar. Bu bileşenler (i) kullanıcı
(user), (ii) araç/arayüz (tool), (iii) görev (task) ve (iv) bağlam (context)’dır.

Kullanılabilirlik: Belirli bir kullanıcı grubunun, belirli görevleri, belirli bir
bağlamda etkili, verimli ve memnuniyet ile yerine getirmeleridir.

Kullanılabilirliğin araştırmacılar tarafından en sık referans verilen temel unsurları verimlilik, etkililik ve memnuniyet ölçüsü cinsinden ifade edilir. Bu üç temel unsuru tanımlama gerekirse etkililik, kullanıcıların uygulamayı kullanarak yapması beklenen işleri ne ölçüde başarabildiğini ifade eder. Bu anlamda etkililik, kullanıcının kendisine verilen görevi ne kadar doğru yaptığını ve/veya tamamlayabildiğini ölçer. Belirlenen işi yapmak için kullanılan zaman, çaba ve maliyet gibi unsurlar verimlilik ölçümü ile değerlendirilir. Mobil bir uygulama örneğinde verimlilik, kullanıcının belirlenen işi ne kadar sürede yaptığı ya da hangi adımları izlediği gibi ölçümler ile belirlenebilir. Memnuniyet ise kullanıcının bir uygulamayı kullanırken oluşan duygularını (beğendikleri, beğenmedikleri, tutumu, vb.) ifade eder. Memnuniyet, genellikle bu amaçla düzenlenen anketler veya sözlü geri bildirimlerin analizi ile belirlenir. Bir ürünün kullanılabilirliğini anlamak için, etkililik ve verimlilik verileri tek başına yeterli olamamakta, bunların yanı sıra, memnuniyet verileri ile de bir değerlendirmenin yapılması gerekmektedir.

UX - UI: Kullanıcı deneyimi (User eXperience - UX) bir kullanıcının bir ürün veya hizmetle ilgili deneyimini, kullanıcı arayüzü (User Interface - UI) ise insanlar ve cihazlar arasında etkileşimin gerçekleştiği yeri ifade eder.

Deneysel yaklaşım, gerçek kullanıcıları, gerçek bir arayüzü kullanırken, gerçek görevler ile, tercihen gerçek uygulama ortamında test etmeyi ve toplanan verileri analiz ederek tasarımı kullanılabilirlik açısından değerlendirmeyi amaçlar. 

a. Test Öncesi Belirlenmesi Gerekenler:
Kullanılabilirlik testleri için ihtiyaç duyulan ideal kişi sayısı konusunda en çok kabul
gören görüşlerden Nielsen’e göre, kullanılabilirlik testlerinde bir sistem ile ilgili temel
sorunları ortaya çıkartabilmek için gerekli kişi sayısı en az beş olmalıdır.

b. Kullanılabilirlik Çalışmaları Sürecinde İzlenmesi Gereken Adımlar
• Uygulamadan Beklenen Hedeflerin Belirlenmesi
• Hedef Kitlenin Siteden Beklentilerinin Analizi
• Kullanıcı Profillerinin Çıkarılması
• Test öncesi ve sonrası kullanılacak enstrümanlar neler olacak?
c. Testin Gerçekleştirilmesi
d. Veri analizi
e. Bulguların Raporlanması.

Sistem durumunun görünürlüğü

Sistem ile gerçek dünyanın eşleşmesi

Kullanıcı kontrolü ve özgürlük

Tutarlılık ve standartlar

Hataları önleme

Hatırlamak yerine tanıma (ya da bellek yükünün en aza indirilmesi)

Esneklik ve kullanım verimliliği

Estetik ve sade tasarım

Kullanıcılara hata ile karşılaşmaları durumunda hatayı teşhis etmeleri, onarmaları ve kurtulmaları olanağı tanınmalıdır.

Yardım ve dokümantasyon

Gerçekleştirme yöntemi ve uygulama alanı açısından model temelli kullanılabilirlik testleri,
sezgisel ve test yaklaşımına göre daha farklıdır. Bu yaklaşımda hedef, kullanıcıların biliş ve davranışların modellenmesidir. Modellenerek oluşturan bir uygulamada, davranışların modele uyup uymadığı ya da modelin nasıl daha da iyileştirilebileceği varolan model üzerinden değerlendirilebilir.

Bir arayüz tasarımının, kullanılabilirlik çalışmalarından başarı elde etmesi için önce güçlü
grafik arka plana sahip olması gerekir. [mizanpaj (denge, yakınlık, hizalama) hiyerarşi, beyaz alan, hareket, renk ve kontrast] arayüzün grafik tasarımı konusunda temel kavramlardır ve kullanılabilirlik uzmanlarının görsel tasarımcılar ile iletişim kuracak düzeyde de olsa bu konular hakkında fikirleri olmalıdır.

Responsive (duyarlı, uyumlu ve esnek anlamına gelse de metin içindeki anlatıma
“ekran uyumlu-mobil uyumlu” ifadesi daha yakındır) tasarım hem geleneksel masaüstü/dizüstü bilgisayarlarda hem de mobil cihazlarda hangi platformda çalıştığını gözetmeksizin kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayan web siteleri için kullanılmaktadır.

Arayüz tasarımının iyileştirilmesi için tasarımcıların veya yazılımcıların mobil uygulamalar ile ilgili geliştirme adımlarını platformlardan başlayıp arayüz bileşenlerine; kodlama aşamasından ileri düzey uygulama seçeneklerine kadar dikkatle incelemeleri gerekir.

Mobil Site:

• Tarayıcıda görüntülenebilir
• Internet bağlantısı gerektirir
• Kısıtlı kullanıcı deneyim
• Cihaz fonksiyonlarına sınırlı erişim
• Anında güncellenme
• Maliyet-uygun
• Navigasyon ile gezinme

Mobil Uygulama:
• Yükleme gerektirir
• Offline çalışabilir
• Zengin kullanıcı deneyimi
• Cihaz özelliklerine tam ulaşım (GPS, mikrofon, kamera, vb.)
• Güncelleme indir-yükle
• Maliyet-yüksek
• Kişiselleştirme

Nielsen Norman Group tarafından 2006 yılında göz izleme tekniğini kullanarak yapılan orjinal çalışma kullanıcıların web sayfalarını genellikle iki yatay ve bir dikey şeritten oluşan F harfi şeklinde okuduklarını göstermiştir. Bu çalışmayı takip eden yıllarda akıllı telefonlar ile birlikte dikey olarak kullanılmaya başlanan ekranlar için bu çalışmadan çıkarılacak ders, kullanıcıların ekranı piksel-uyumlu takip etmedikleri, aksine genel hatları izledikleridir.

Nielsen'in menü tasarımı görünürlük ilkesi için belirlediği kriterler:

• Büyük ekranlarda küçük menü veya simge kullanılmamalı
• Menüleri beklenen yerlerde olmalı
• Menü bağlantıları etkileşimli görünmeli
• Menüler yeterli görselliğe sahip olmalı
• Arkaplan ile kontrast oluşturan bağlantı renkleri kullanılmalı.

Nielsen'in menü tasarımı kolay kullanım ilkesi için belirlediği kriterler:

Menü bağlantılarını kolayca dokunabilmeli veya tıklanabilmeli
• Açılır menüler küçük veya büyük olmamalı
• Uzun sayfalar için ‘yapışkan’ menüler düşünülebilir
• Sık kullanılan komutlara kolay erişim için optimizasyon.

Eğer tasarımcı gezinmeyi değil de belirli bir içeriği kullanıcıların dikkatine sunmak için öncelendirmek istiyorsa responsive tasarımdan esinlenen öncelik+ yaklaşımını kullanabilir. En önemli gezinme öğeleri olarak değerlendirilenler ana sayfada önceliklendirir ve diğerleri “daha fazla” düğmesinin arkasına gizlenir. Bu model, yoğun ve çeşitli içeriğe sahip uygulamalar veya web siteleri (örneğin bir haber sitesi) için kullanışlı bir çözüm sunar.

Hamburger menüler uygulamalarda sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Yukarıda belirtildiği gibi
dokunmatik ekranlarda çok da verimli kullanılamayan kenar bölgeler için popüler bir tercihtir.
Hamburger menüler içeriği saklar ve gerektiğinde kullanıcı tarafından etkinleştirilebilir. Hamburger menülerin ekranda kapladığı yer ve konum açısından keşfedilmeleri problem olabilir. Fakat bu özellik anahtar olmayan ikincil navigasyon işlemleri için aynı zaman da avantaj sağlayabilir. Hamburger menü birçok seçeneği içinde gizlediği için kullanıcıya aynı zamanda temiz bir tasarım sunarken, belirli bir işleme ulaşmak için fazladan adım gerektirmektedir.

• Belirli bir hedefe yöneliktirler – uygulamayı bir amacı gerçekleştirmek için kullanırlar
• Uzun süre dikkatlerini toplayamazlar
• Yaparak öğrenirler
• Hatalar yaparlar
• Bir uygulamayı önceki deneyimlerine bağlı olarak kafalarında modellerler
• Zaman içinde değişirler
• Sosyaldirler
• Bireydirler.