Blokzincir Uygulamaları

Eğitim ortamlarında blokzincir teknolojisinin en temel avantajlarından biri, verileri değiştirilemez ve izlenebilir bir şekilde saklama yeteneğidir. Bu özelliği sayesinde, öğrencilerin akademik başarıları, tamamladıkları dersler, sertifikaları ve öğrenme sonuçları blokzincire kaydedilebilir ve herhangi bir kurum veya birey tarafından doğrulanabilir hâle getirilebilir. Bu yetenek, geçerli olmayan diplomaların, doğru olmayan transkriptlerin ve veri manipülasyonunun önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Dahası, öğrenciler yaşam boyu
öğrenme süreçleri boyunca edindikleri öğrenme sonuçlarının dijital portföylerini oluşturabilir, bu portföyleri istedikleri kurumlarla paylaşabilir ve kendi eğitim süreçlerini kendi kontrolleri altında ikame ettirebilirler.

Blokzincir teknolojisi, mikrobelgeleme ve token tabanlı teşvik sistemleri aracılığıyla öğrenci motivasyonunu artırma konusunda önemli bir potansiyele sahiptir. Tamamlanan görevler veya edinilen yetkinlikler karşılığında dijital rozetler, puanlar veya tokenlar verilerek eğitim süreçleri daha kişiselleştirilmiş ve etkileşimli hâle getirilebilir. Bu tür sistemler, çevrim içi öğrenme platformlarında, oyun tabanlı öğrenme uygulamalarında ve yaşam boyu öğrenme bağlamlarında etkili bir şekilde uygulanabilir.

Merkeziyetsizlik (decentralization), karar alma süreçlerinin, veri kontrolünün ve sistem yönetiminin tek bir merkezden değil, dağıtılmış bir yapı üzerinden yürütülmesidir. Bu yapı, farklı kullanıcılar ya da katılımcılar arasında eşit ve güvenilir bir şekilde paylaşılır. Merkeziyetsizlik sayesinde hiçbir otorite ya da kurum tüm sistem üzerinde tek başına kontrol sahibi olamaz; yetki ve sorumluluk ağ üzerinden yayılmıştır.

Notlandırma süreçlerinin şeffaflığı sağlanır; örneğin bir öğrenciye verilen puanın ne zaman, kim tarafından girildiği izlenebilir.

İçerik üretimi (ödev, proje, akademik yazı) süreçlerinde orijinallik korunur; üretim süreci kayıt altına alınır.

Kurum içi süreçler (öğretim elemanlarının değerlendirme kriterleri, sertifika koşulları vs.) daha hesap verebilir hâle gelir.

Akıllı sözleşmelerin eğitim ortamlarına sunacağı faydalar şu şekilde ifade edilebilir:
• Bir öğrencinin belirli dersleri başarıyla tamamlaması durumunda otomatik diploma ya da sertifika verilmesi sağlanabilir.
• Devamsızlık, sınav başarısı, ödev teslimi gibi kriterler karşılandığında, sistem otomatik olarak ödül (rozet, kredi, belge) üretebilir.
• Burs, kayıt, sınav girişleri gibi süreçler koşullu olarak otomasyona bağlanabilir.

Akıllı sözleşmeler ile birlikte:
• İş yükü azalır, insan kaynaklı hatalar en az seviyeye iner.
• Eğitim yönetim sistemlerine güvenilir otomasyonlar sağlanır.
• Öğrenme süreçleri daha şeffaf, adil ve hızlandırılmış hâle gelir.

Veriler merkezi bir sunucuda değil, sistemde yer alan tüm katılımcılarda (düğümlerde) aynı anda tutulur. Böylece her bir düğüm güncel defter kopyasına erişebilmektedir.

Eğitim ortamlarındaki işlevi:
• Belgelere farklı paydaşların (öğrenci, öğretmen, işveren, üniversite) eş zamanlı erişimi mümkündür.
• Uluslararası tanınırlık için kurumlar arası belge transferine gerek kalmaz; belge global düzeyde geçerli olur.

Ağda yapılan işlemlerin kabul edilebilmesi için düğümler arasında uzlaşı gerekir. Çeşitli algoritmaların kullanıldığı bu sürecin eğitim ortamlarına katkısı şu şekilde özetlenebilir:

• Öğrencinin kimliğiyle ilişkili bir belgenin doğruluğu sistemin çoğunluğu tarafından onaylandığı için belgeler nesnel doğruluk taşır.
• Merkezî otoriteye duyulan güvenin yerine ağ güvenliği alınır.

blokzincirler, sadece davet edilen kullanıcıların erişebildiği ve işlem yapabildiği, merkezî bir otorite tarafından kontrol edilen sistemlerdir. IBM’in Hyperledger Fabric çözümü bu tür bir örnektir.

Bu tür blokzincir teknolojilerinin eğitim ortamlarında kullanım durumları şu şekillerde olabilmektedir:
• Bir üniversitenin kendi içinde tuttuğu dijital diploma ve not arşivleme sistemi
• Kurumsal eğitim süreçlerinde çalışan performans takibi
• Yükseköğretim kurumlarının iç değerlendirme süreçleri

Kapalı blokzincirlerin kullanımının getireceği avantajlar şunlardır:
• Veri mahremiyeti ve kontrolü sağlanır.
• İşlem hızı çok daha yüksektir.
• Mevzuat uyumluluğu daha kolaydır.

Sınırlılıkları ise şu şekildedir:
• Merkezî yönetişim, blokzincirin felsefesiyle çelişebilir.
• Kurumlar arası geçişlerde veri taşınabilirliği zayıf kalabilir.

Farkındalık ve Tanıma
• Dijital varlık türlerini bilme (e-portfolyo, e-sertifika, çoklu ortam üretimi, dijital rozet vb.)
• Dijital varlıkların değerini ve sahipliğini anlama
• Varlıkların kalıcı veya geçici yapısına yönelik bilinç geliştirme

Üretim ve Organizasyon
• Öğrenme süreçlerine ait dijital çıktılar oluşturma (video, sunum, infografik, proje)
• E-portfolyo veya dijital klasör içinde içerik düzenleme ve sınıflandırma
• Blokzincir, bulut depolama ya da e-öğrenme platformlarında içerik saklama

Paylaşım, Koruma ve Etik Kullanım
• Telif hakkı, intihal, lisans türleri (Creative Commons vb.) hakkında bilgi sahibi olunması
• Varlıkların güvenli ortamlarda paylaşılması ve izinsiz erişimlere karşı korunabilmesi
• Dijital kimlik bilgilerinin güvenli ve doğru biçimde yönetilmesi

Doğruluk; varlığın içerdiği bilgilerin kaynağı belirli, güvenilir ve teyit edilebilir olması
Sahiplik; Varlığın kime ait olduğunun açıkça belirlenmiş olması

Tanıma (Recognition); Öğrenme çıktılarını resmî bir şekilde tanımlanabilmesi ve belgelendirilerek kabul görülebilmesini sağlama

Geçiş (Mobility); Öğrencilerin farklı kurumlar veya ülkeler arasında yatay/dikey geçişini kolaylaştırma

İzleme (Tracking); Bireyin öğrenme sürecinin sistemli bir şekilde takibini sağlama

Karar Verme; İstihdam, burs verme, akademik kariyer yapma gibi süreçlerde doğru ve güvenilir bir şekilde bilgi sunma

Bu yaklaşımda öğrencilere verilen diploma, transkript, sertifika gibi belgeler, genellikle belirli bir programın tamamlanmasının ardından verilebilmektedir. Bu belgelendirme türünde öğrencinin sınavlarda almış olduğu notlar, ders geçme durumları veya mezun olma durumları gibi kriterlere dayalı kazanımları belgelendirilmekte ve sunulmaktadır.

Güçlü yönü: Belgenin standartlaştırılması edilmesi ve yaygın olarak tanınması/geçerli olmasıdır.
Sınırlılığı: Öğrenme süreci ve bireysel gelişim gibi unsurlar göz ardı edilebilmektedir.

Süreç Temelli Belgelendirmede, öğrencinin sadece öğrenme çıktıları değil, aynı zamanda öğrenim süresi boyunca katettiği gelişim, üretim, katılım ve etkileşim durumları da belgelendirilebilir. Bu türde bir belgelendirme yöntemi özellikle yapılandırmacı ve merkezde öğrencinin bulunduğu öğrenme süreçleri için uygundur.