Temel Bilgi Teknolojileri — Ünite 7 Soru-Cevap

Verilerin merkezî, tutarlı ve güvenli bir biçimde saklandığı, kullanıcıların bu verilere yetkileri doğrultusunda erişmesini, verileri sorgulamasını, güncellemesini ve yönetmesini sağlayan yazılımsal sistemlerdir.

Ham gerçekler, gözlemler ya da ölçümler biçiminde toplanan, anlamı doğrudan çıkarılamayan sembollerdir

Verilerin işlenmiş, analiz edilmiş ve anlamlandırılmış hâlidir

İlişkili verilerin sistemli biçimde depolandığı ve yönetildiği dijital ortamlardır.

Verilerin uygulama programlarına bağlı olarak düz veya sabit yapılı dosyalarda tutulduğu, her programın kendi verisini ayrı ayrı yönettiği geleneksel veri saklama yapısıdır.

Birden fazla kullanıcının aynı anda veriyle çakışmadan işlem yapabilmesini sağlayan veri tabanı mekanizmasıdır.

İlişkisel modelin temel özelliği, tüm verilerin satır ve sütunlardan oluşan tablolar içinde düzenli biçimde tutulmasıdır. Her tablo, belirli bir varlık türünü temsil ederken satırlar bu varlıkların örneklerini, sütunlar ise özelliklerini ifade eder. Bu yapı da veri tekrarını en aza indirerek hem bütünlüğü hem de tutarlılığı artırır. Örneğin bir üniversitede öğrenciler, dersler ve öğretim elemanları farklı tablolarda tutulabilir ancak bu tablolar arasındaki ilişkiler sayesinde, bir öğrencinin hangi dersleri aldığı veya bir öğretim elemanının hangi derslere girdiği kolayca belirlenebilir.

İlişkisel veri tabanı modeli, günümüzde birçok alanda veri yönetiminin temelini oluşturan bir yapı sunmaktadır. Öyle ki bu model, verilerin birbirleriyle mantıksal olarak bağlantılı tablolar hâlinde saklanmasına olanak tanır. Tabloların yapısı oldukça sade ve düzenlidir, her biri satırlardan ve sütunlardan oluşur. Satırlar (kayıtlar), belirli bir varlığın tekil bir örneğini temsil ederken sütunlar (nitelikler), o varlığa ait özellikleri tanımlar. Bu yapı sayesinde veriler hem düzenli şekilde depolanır hem de anlamlı bir şekilde ilişkilendirilerek bilgiye dönüştürülür

İlişkisel veri tabanı ortamında, iki varlık kümesi arasındaki bağlantıyı ifade eder. Bu bağlantılar, verilerin mantıksal olarak nasıl bir araya geldiğini tanımlar.

Tablolar arası ilişkiler, veri bütünlüğünü sağlamak ve veri tekrarını azaltmak için önemlidir. İlişkiler genel olarak üç temel kategoriye ayrılmaktadır: Bire bir (1:1), bire çok (1:N) ve çoktan çoğa (M:N).

Veritabanı tablolarındaki veri tekrarlarını azaltmak ve veri bütünlüğünü artırmak için gerçekleştirilen yapısal düzenleme sürecidir. Bu süreçte tablolar belirli kurallar doğrultusunda parçalara ayrılmaktadır

Bir veri tabanının fikir olarak ortaya çıkmasından, işletilmesine ve zaman içinde geliştirilmesine kadar geçen süreçlerin bütününü ifade etmektedir. Bu döngü, aynı zamanda veri tabanının bilgi sistemleri içerisindeki yolculuğunu da tanımlamaktadır.

Kurulan veri tabanı, örnek veri girişleriyle test edilir. Sistemin doğru çalışıp çalışmadığı, beklenmedik durumlara verdiği tepkiler kontrol edilir. Örneğin sınav notlarının yanlış hesaplanması gibi bir hata, bu aşamada fark edilmelidir

Bu aşamada seçilen veri tabanı yönetim sistemi (örneğin MySQL, Oracle) kurulur ve tablolar oluşturulur. Var olan veriler sisteme manuel olarak veya dönüşüm programlarıyla aktarılır. Örneğin, Excel’deki bir öğrenci listesi, veri tabanı tablosuna uygun hâle getirilerek aktarılabilir

Kavramsal modelin mantıksal modele dönüştürülmesi, verilerin artık ilişkisel tablolar biçiminde ifade edilmesi anlamına gelmektedir. Bu adımda, her varlık türü bir tabloya dönüştürülür, öznitelikler sütun hâlini alır ve ilişkiler yabancı anahtarlar aracılığıyla gösterilir.

Kavramsal modelin mantıksal modele dönüştürülmesi, verilerin artık ilişkisel tablolar biçiminde ifade edilmesi anlamına gelmektedir. Bu adımda, her varlık türü bir tabloya dönüştürülür, öznitelikler sütun hâlini alır ve ilişkiler yabancı anahtarlar aracılığıyla gösterilir. Bu süreçte kullanılan temel yöntemlerden biri normalizasyondur.

Bu dönüşümün genellikle aşağıdaki adımlarla ilerlemektedir: 

• Güçlü varlıkları tabloya çevirme
• Zayıf varlıkları bağlamıyla birlikte dönüştürme
• Süper tür/alt tür ilişkilerini yönetme
• İkili ve çoklu ilişkileri tabloya aktarma
• Bu süreç ise kavramsal modelde gösterilen yapının ilişkisel bir veritabanı sisteminde uygulanabilir hâle gelmesini sağlar. Örneğin, “Öğrenci” ve “Ders” tabloları arasındaki “Kayıt” ilişkisi, üçüncü bir tablo olan “DersKayıt” ile modellenir ve bu tabloda oğrenci no ile ders kodu alanları bileşik anahtar oluşturur.

Verilerin disk üzerindeki yerini referans alan yardımcı veri yapıları oluşturarak arama işlemlerini hızlandıran bir fiziksel tasarım tekniğidir.

Veri tabanında yer alacak varlıkları, öznitelikleri ve ilişkileri grafiksel olarak gösteren bir diyagramdır. Bu diyagramlar, veri tabanı sisteminin planlama aşamasında kullanılır.

İlişkili tablolardaki verileri birleştirerek tek bir sonuç kümesinde sunmak için kullanılan SQL işlemidir

SQL’de bir değerin olmadığını ifade eder. “Sıfır” ya da “boşluk” değildir, bilinmeyen veya tanımsız anlamına gelir.