BIL111U- TEMEL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ
Ünite 4: Kelime İşlemciler
Kelime İşlemciler: Arayüz ve Temel İşlevler
Kelime işlemciler, metin belgeleri oluşturup düzenlenmesine, kaydedilip yazdırılmasına olanak tanıyan elektronik cihazlar ya da yazılımlardır. Kelime işlemciler, başlangıçta daktilolardan elektrikli daktilolara ve sonrasında metin düzenleme yazılımlarına kadar hem donanımsal hem de yazılımsal bir geçmişe sahiptir. Kelime işlemcilerin temel amaçları, metin girme ve düzenleme, düzenli metinler için etkileşimli düzenleme araçları kullanmak, geleneksel tipografik kurallara göre dijital metni biçimlendirmek ve profesyonel olmayanlar tarafından kullanılabilen bilgisayar sistemleriyle yazı yazdırmaktır.
Arayüz Bileşenleri ve Kullanıcı Dostu Yapı
Kullanıcı dostu bir kelime işlemci arayüzünde, işlemler için kullanılan birçok öge yer alır. Bu ögeler, kullanıcının basit ve anlaşılır bir yolla metinler üzerinde çalışmasına olanak sağlamayı amaçlar. Arayüzde ön plana çıkan ögeler şunlardır:
• Şerit: Farklı işlevlere sahip sekmeleri içeren üst erişim yapısıdır.
• Sekme: Şerit bünyesinde yer alan ve farklı sabit veya açılır menüleri içeren ögelerden her biridir.
• Menü Grubu: Ortak bir özelliğe hizmet eden menü, buton gibi ögeleri içeren sekme alt ögesidir.
• Düğme: Basit, net ve anlaşılır bir simgeyle gerçekleştireceği işlemin ifade edildiği arayüz ögesidir.
• Durum Çubuğu: Belgenin ön plana çıkan özellikleri ile temel görünüm ayarlarını içeren sabit arayüz ögesidir.
• Araç Çubuğu: Kullanım amacına özgü menü ve butonları içerebilen belge üstü pencerelerdir.
Microsoft Word arayüzünde şerit ve sekmeler ile menü grupları-menü-düğme kullanımı ön plandadır. Word’ün Giriş sekmesindeki birçok menü grubunun ek pencereye sahip olması, birincil erişime sahip olunan özelliklerin ayrıntılarına bir adım sonra ulaşmayı mümkün kılar. Google Docs arayüzü ise daha çok menü ve alt menü temellidir. Google Docs'un güçlü yönleri arasında çevrim içi otomatik belge kaydetme güvencesi, gelişmiş paylaşım yolları ve anlık sesten metne dönüştürme özelliği bulunmaktadır.
Kelime İşlemcilerin Temel İşlevleri
Kelime işlemcilerin sahip olması gereken temel işlevler yedi ana başlık altında toplanır:
• Metin düzenleme ve oluşturma: Metinleri ekleme, silme, bulma ve değiştirme.
• Metin biçimlendirme: Metinlerin görsel yönlerine odaklanma, stil ve tema kazandırma.
• Sayfa düzenleme: Belge türlerine ve farklı belge bölümlerine özel ayarlar yapma.
• Yazım ve dil bilgisi denetimi: Yazım kuralları, istatistikleri ve çeviri hizmeti.
• Metinlerle bir arada kullanılabilen ögelerin düzenlenmesi: Tablo, resim, grafik, diyagram gibi görsellerle çalışma.
• Raporlama işlemleri ve iş birliği: Dipnot, içindekiler, kaynakça, belge üstü açıklama ve belge değişikliklerinin izlenmesi.
• Dosya yönetimi: Farklı dosya türleri ve baskı özelliklerini ayarlama, kaydetme.
Metin Düzenleme ve Biçimlendirme Özellikleri
Metinler, sözlü anlatımın yazılı anlatıma aktarıldığı görsel formlardır ve bu ögelerle çalışmak bir dizi tasarım kuralının uygulanmasını gerektirir. Metin düzenleme işlemleri, doğrudan metinlerle ilişkili uygulamalar ile metinlerin diğer görsellerin destekleyici ögeleri olarak kullanıldığı uygulamalar olarak ikiye ayrılır.
• Doğrudan Metinlerle İlişkili Uygulamalar: Üst bilgi-alt bilgi kullanımı, WordArt, Heceleme, Alıntılar ve Kaynakça ile Yazım ve Dilbilgisi özellikleri.
• Metinlerin Destekleyici Olduğu Uygulamalar: SmartArt, Metin Kutusu, Bağlantılar, Tablolar, Resim Yazıları.
Microsoft Word’ün Giriş sekmesinde yer alan Yazı Tipi ve Paragraf menü grupları ile yazı tipi ve boyutu ayarlama, vurgulama işlemleri, maddeleştirme, numaralandırma ve hizalama gibi işlemler gerçekleştirilir.
Gelişmiş Metin ve Paragraf Ayarları
Kelime işlemcilerde satır aralığı ve paragraf aralığı farklı kullanımlardır. Paragraf aralığı kalınlık olarak ve nk birimi ile, satır aralığı ise uzunluk bazında ele alınmaktadır. Görsel tasarım açısından hizalama ilkesine uygunluk için, metnin tamamı seçilip tek bir ayar yapılmak yerine, başlık ve paragraf geçişleri için paragraf aralığı ayarı, paragraflar için ise satır aralığı ayarı ayrı ayrı yapılabilir.
Aygıt Ekleme ve Sayfa Düzenlemeleri
Word’de Giriş sekmesini Ekle sekmesi izler ve bu sekme metinlerle doğrudan ilişkili özellikler ile görsel ağırlıklı kullanımları dengeli bir dağılımda sunar. Ekle sekmesinde yer alan Sayfalar menü grubu, Tablolar ve Çizimler menü grupları ile tablo, resim, şekil, SmartArt, grafik ve ekran görüntüsü eklenmesi sağlanır.
Üst bilgi ve alt bilgi özellikleri, belgelere tanımlayıcı resim, metin veya her ikisini de içerebilen bilgileri taşır. Farklı sayfalarda makale başlığı, yazar bilgileri, logo gibi farklı tanımlayıcı özellikler kullanılabilir.
Word’de yer alan Düzen sekmesi ise sayfa ayarlarını yönetir. Bu sekmede Kenar Boşlukları, Yönlendirme, Boyut ve Sütunlar menüleri yer alır. Ayrıca, belgeye birden fazla bölüm eklenmesini sağlayan Kesmeler menüsü ile belge, farklı numaralandırma türlerinin kullanılabileceği bölümlere ayrılabilir.
Klavye Kısayolları ve Yapay Zekâ Entegrasyonu
Kelime işlemcilerde işlevleri daha erişilebilir kılan ve ergonomi sağlayan klavye kısayolları mevcuttur.
Ayrıca, Microsoft Word’ün Giriş sekmesi altındaki Eklentiler menü grubunda, ChatGPT eklentisi yer almaktadır. Bu eklenti ile yazım özelliklerinin daha ileriye taşınması için yapay zekâdan yardım alınması, yazım ve dil bilgisi denetimi için Word ile sınırlı kalmayan bir yapay zekâ desteği gündeme gelmiştir.
Stiller ve Temalar: Modern Bir Tarza Kavuşan Belgeler
Kelime işlemcilerin önemli işlevlerinden biri, belgede gezinme özellikleri ve dış bağlantılara yönlendirmeler için metinlere stil kazandırmaktır. Stiller, belge içerisinde belirli bir alan veya metin için geçerli olmakta; tema ise belgenin bütünündeki görsel unsurların bütünlük ilkesi temel alınarak ortak bir çerçevede ele alınmasıyla ilişkilidir.
• Stillerin İşlevi: Başlık stili kazandırılmış bir metin, İçindekiler tablosunda veya Gezinti Bölmesinde otomatik olarak aktif olur.
• Temaların İşlevi: Temalar, kullanıcıya birden fazla özelliği paket hâlinde sunduğu için zaman kazandırır. Microsoft Word’de temaların ayarları Tasarım sekmesi üzerinden yapılır. Bu sekmede Renkler açılır menüsü üzerinden birbiriyle uyumlu renk paletlerinden seçim yapılabilir veya yeni tema renkleri oluşturulabilir.
Tasarım sekmesinde ayrıca, belge metninin arka planında ve tüm sayfalarda yer alan, yazara veya kuruma özel tanımlayıcı metin veya resimler olan Filigran özelliği bulunur.
Google Docs uygulamasında, stillerle çalışmak için araç çubuğunda yer alan Stiller menüsünden uygun stilin seçilmesi gerekir. Google Docs, ayrıca Microsoft
Word’den farklı olarak doğrudan bir denklem düzenleyicisine sahiptir.
Dipnot ve Kaynakça Gösterimleri
Dipnot ve kaynakça gösterimleri, kelime işlemcilerin akademik ve profesyonel belgeleri hazırlamada işlevselliğini artıran önemli özelliklerdir.
İçindekiler Tablosu ve Dipnot Ekleme
• İçindekiler Tablosu: Bir kelime işlemcide İçindekiler tablosu oluşturmak için, tabloya eklenecek herhangi bir başlığa öncelikle Giriş sekmesindeki Stiller menü grubundan bir başlık stili tanımlanması gerekir. Bu işlem, Başvurular sekmesi bünyesinde yer alan İçindekiler tablosu menü grubu üzerinden gerçekleştirilir.
• Dipnot: Dipnot, metnin akıcılığını bozmadan belirli bir metin için ek açıklamalar yapmak veya metin içi-dışı yönlendirme eklemek için sayfa çalışma alanının altında kullanılan numaralandırılmış yazım tarzıdır. Word’de bu işlem Başvurular sekmesi altında Dipnotlar menü grubundan erişilen Dipnot Ekle düğmesi ile yapılır; Google Docs’ta ise Ekle menüsündeki Dipnot alt menüsü kullanılır.
Atıf ve Kaynakça Oluşturma
Alıntı, bir konuya başka bir eserdeki içerikten bahsedilerek gerçekleşen değinme biçimlerinin her biridir. Atıf ve kaynakça hazırlama işlemleri, Başvurular sekmesinde yer alan Alıntılar ve Kaynakça menü grubu üzerinden gerçekleştirilir. Bu menü grubundan kaynakça gösterim stili de seçilebilmektedir.
Alıntı ve kaynakça ekleme süreci genellikle otomatikleştirilmiştir ve şu aşamalardan oluşur:
• Başvurular sekmesinden Alıntı Ekle ve Yeni Kaynak Ekle menüsü seçilir.
• Yeni kaynağın yayın türü ve ayrıntıları Word’e tanımlanır.
• Kaynağın eklendiği metin içinde biçiminde alıntı görüntülenir.
• Kaynakça menüsünden uygun kaynakça şablonu seçilir.
• Girilen kaynak gösterimi belge sonuna Kaynakça olarak eklenir.
Şablonlar ve Gelişmiş Özellikler Google Docs'un Gelişmiş Özellikleri
Şablon Kullanımı Google Docs, sesten metne dönüştürme, toplantı notları, e- posta taslağı gibi çevrim içi özelliklerin doğrudan işe Kelime işlemciler, metinlerin ve görsellerin daha kolay işe koşulabileceği menüler sunar. Ayrıca Apps Script proje koşulması için şablonlar sunar. Şablonlar, belgenin dosyası ekranını açan Apps Komut Dosyası menüsü gibi istikrarlı bir yapıda ilerlemesini sağlar ve görsel tasarım işlevsel uzantılar mevcuttur. kriterleri yerine getirilmiş hazır yapılar sunduğu için yazara yalnızca şablonun gerektirdiği bilgileri girme görevini Google Docs’un öne çıkan bir diğer gelişmiş özelliği, bırakır. Bu sayede yazar, biçimsel özelliklere harcayacağı gerçek zamanlı ortak çalışma olanağı sunmasıdır. Önerme zamanı içerikteki emeğe saklayarak üretkenliği artırır. modu seçildiğinde, belgeye yorum yapma, öneriler ekleme veya yapılan değişiklikleri süreç içerisinde incelemek Google Docs’ta şablonlar daha az sayıda bulunurken, mümkündür. Ayrıca Google Docs, E-imza özelliği ile Microsoft Word yazılımında şablonlara erişim Dosya evrakların başka bir uygulamaya geçmeden imzalanmasını sekmesi bünyesindeki Yeni menüsü üzerinden gerçekleşir. olanaklı kılmaktadır.
Gelişmiş İnceleme ve Güvenlik Özellikleri
Microsoft Word’de gelişmiş özellikler çoğunlukla Gözden Geçir ve Görünüm sekmelerinde yer alır.
Gözden Geçir Sekmesi:
• Yazım Denetleme Menü Grubu: Yazım ve Dilbilgisi, Eş Anlamlılar ve Sözcük Sayısı düğmeleri ile gramer konusunda yardım alınabilir ve belgedeki karakter, sözcük, satır, paragraf ve sayfa bilgileri takip edilebilir.
• Akıllı Arama: Seçilen metnin Google Bing üzerinden sözlükler aracılığıyla tanımı ve anlamı doğrudan araştırılabilir.
• Ortak Çalışma Özellikleri: Farklı yazarların birbirine geri bildirim vermesi için önemlidir. Değişiklikleri İzle menüsü aktif edildiğinde, belge üzerinde yapılan tüm düzenlemeler kayıt altında olup kırmızı renkte mesajlarla ekranda gösterilir. Değişiklikler menüsünden bu düzenlemeler Kabul veya Red edilebilir.
• Koru Menü Grubu: Belge güvenliği için çoklu yazarlardan bir veya birden fazlasının engellenmesi, düzenlemeyi kısıtlama, erişimi kısıtlama, parola ile şifreleme ve dijital imza ekleme işlemleri gerçekleştirilir.
Görünüm Sekmesi:
• Belgenin farklı görünümlerini seçmeye, cetvel ve gezinti bölmesi eklemeye yarayan menü grupları bulunur.
• Makrolar menü grubu: Sık kullanılan görevleri otomatik hâle getirmeye yarar.