Meyvelerin yetişmesini etkileyen koşulları; iklim, toprak Giriş özellikleri, yeryüzü şekilleri, sulama, gübreleme, budama,
Dünyada yabani olarak yetişenlerin dışında kültüre alınan hastalıklarla savaş ve ilaçlama, teknolojik olanaklar, meyve türü sayısının 138 civarında olduğu, bunlardan pazarlanma koşulları, ülkelerin kredi ve teşvik politikaları yaklaşık 53 tanesinin orta kuşakta, soğuk ve sıcak ılıman vb. olarak sıralamak mümkündür. iklim bölgelerinde; 85 tanesinin de tropikal ve subtropikal iklim bölgelerinde yetişmektedir. Türkiye’de ise yabani ve Dünya’da ve Türkiye’de Meyve Üretimi ve Tüketimi
kültüre alınmış meyve türlerinin sayısı 150’nin 2010 ve 2012 yıllarında dünyada en çok yetiştirilen üzerindedir. meyveler; muz, elma, portakal, üzüm ve mangodur. Dünyada toplam 565 milyon dekar arazide 637 milyon ton Bitki bilimcilere göre dünyada meyvelerin ana vatanı olan yaş meyve üretimi yapılmıştır. başlıca beş bölge bulunmaktadır. Bunlar; Karadeniz ve Hazar Denizi arasında yer alan Kafkas Dağları, Hindistan Yaklaşık 102 milyon tonluk üretim miktarı ile muz, dünya ve Pakistan arasında yer alan Kaşmir Dağı etekleri, meyve üretiminin %16’sını oluşturarak ilk sırada yer Endonezya, Orta Amerika ve Çin’in değişik bölgeleridir. almaktadır. Muzu sırasıyla elma (76,3 milyon ton, %12), Meyvelerin yetiştirilmesinde en önemli faktör iklimdir. portakal (68,2 milyon ton%10,7), üzüm (67 milyon Bununla birlikte tarım sektöründeki gelişmelere paralel ton,%10,5), mango (42,1 milyon ton, %6,6) ve plantain olarak 1960 yılından itibaren günümüze kadar geçen (37,1 milyon ton, %5,8) izlemiştir. Ancak 2010 yılına göre sürede dünyada meyvelerin dikili alanlarında ve 2012 yılında mandarin (27 milyon ton, %4,3) üretiminde verimlerinde büyük bir artış yaşanmıştır. Çin dünya büyük bir artış olmuş ve meyve 7’inci sıraya yükselmiştir. meyve üretiminde lider konumundadır. Çin’in sahip Bunu armut (23,5 milyon ton, %3,7), ananas (23,3 milyon olduğu iklim farklılığının birçok meyve türünün ton, %3,7) ve şeftali (21 milyon ton, %3,3) takip etmiştir. yetiştirilmesine imkân tanıması ve ülkede gerçeklesen Türkiye’de 2000 yılı verilerine göre meyve üretiminden en ekonomik reform ile üreticilere üretim kararını almada yüksek payı üzümsü meyveler (%38,61) almış olup bu özgürlük sağlanması meyve üretiminin özellikle dağlık grupta yer alan önemli meyve çeşitlerini üzüm (%26,82) bölgelerde en popüler üretim dalı olması etkili olmuştur. ve incir oluşturmuştur (%1,79). Bu meyve grubunu
Meyvelerin kullanım alanlarının genişlemesi meyve yumuşak çekirdekliler (%21,62), sert (taş) çekirdekliler üretim ve tüketim miktarlarında da artışa yol açmıştır. (%17,56), turunçgiller (%16,56) ve sert kabuklular Gıda maddesinden ilaç ve boya malzemesine kadar birçok izlemiştir. alanda meyveler in kullanılabildiği görülmektedir. Dünya Meyve Ticareti
Meyveler Dünyada toplam yaş meyve ihracatı 2012 yılı itibarıyla Meyve Türleri ve Meyvelerin Yetişmesini Etkileyen 61,8 milyar dolar düzeyindedir. Önde gelen ihracatçı Koşullar ülkeler İspanya, ABD, Şili, Hollanda ve İtalya’dır. Türkiye 1,7 milyar dolarlık ihracat hacmiyle 2012 yılı Yenilen bitki, tohum içeriyor ve içerisinde üreme itibarıyla dünya yaş meyve ihracatından %2,7’lik pay amacıyla, döllenmiş hücreler (çekirdekler) varsa meyve almakta ve 12’inci sırada yer almaktadır. 2012 yılı kabul edilmektedir. Meyveler, gıda değerlerine ve itibarıyla dünyada ihracatı en çok yapılan yaş meyve beslenmedeki özelliklerine göre sulu taze meyveler, unlu muzdur, ikinci sırada ise üzüm yer almaktadır. Bu meyveler, kuru meyveler, yağlı meyveler olmak üzere sıralamayı sırasıyla elma, portakal mandalina, armut, çilek gruplara ayrılmaktadır. Sulu taze meyveler mineraller ve ve şeftali takip etmektedir. vitaminlerce zengin olup %80-90 su ihtiva etmektedirler. Unlu meyveler; muz, kestane gibi besin değerleri yüksek Meyvelerin Beslenmedeki Yeri, Önemi ve Kullanım meyvelerdir. Kuru meyveler; maden tuzlarından, özellikle Alanları potasyum, kalsiyum, magnezyum ve demir bakımından Meyveler, vitamin ve mineral depoları olduğu gibi zengindirler. Yağlı meyveler; fıstık, fındık, badem, ceviz, içerdikleri lif, madensel tuz, karbonhidrat, yağ ve zeytin gibi meyvelerdir. Bileşimlerinde %50-60 oranında proteinlerle de sağlıklı beslenmenin vazgeçilmez hazmı kolay yağ bulunmaktadır. Ayrıca bu meyveler ögelerindendir. Karbonhidratça zengin olan meyvelere; proteince çok zengin (%10-30) olup potasyum, kuru üzüm (%76), yağca zengin olan meyvelere; ceviz magnezyum, kireç, kükürt ve fosfor ihtiva etmektedirler. (%65-75), proteince zengin olan meyveler içinde ise Meyveler, değerlendirilme şekillerine göre; sofralık, badem (%21) örnek olarak verilebilir. Proteinler kurutmalık ve şıralık, yetiştirilen iklim koşuluna göre hücrelerin yapısını oluştururlar. Karbonhidratlar, vücut tropik iklim meyveleri, subtropikal iklim meyveleri ve sıcaklığını ve adale gücünü; yağlar ise vücudun enerji ılıman iklim meyveleri, farklı bir sınıflama olarak ise sert ihtiyacını sağlarlar. Meyveler günlük enerji ve protein (taş) çekirdekli meyveler, yumuşak çekirdekli meyveler, gereksinimine çok az katkıda bulunmasına karşılık sert kabuklu meyveler ve üzümsü meyveler olarak içerdikleri mineraller ve vitaminler ile hücreleri sınıflanmaktadırlar. oksidasyondan koruyan antioksidanlar bakımından
oldukça zengin bulunmaktadır. Kalp hastalıkları, kanser, diyabet ve obezite gibi kronik hastalıkların önüne
geçilebilmesi için günde en az 400 gram sebze ve meyve nedeniyle derin bünyeli, humusça zengin ve iyi drene tüketilmesi tavsiye edilmektedir. Kullanım alanlarına edilmiş topraklardan hoşlanmaktadır. Ananasın iyi bakıldığında ise meyve suyu üretiminden, reçel ve yetişmesi için toprakta pH’ın 5,5-6,0 ve organik madde marmelat yapımına, yağ üretiminden sirke, tatlı ve pasta miktarının ise %2 civarında olması gerekmektedir. yapımına kadar pek çok alanda kullanıldığı görülmektedir. Ananas, ticari bir meyve olarak tropikal ve subtropikal Meyveler, pastacılıkta ve diğer hamur islerinde çok bölgeler boyunca yayılım göstermektedir. Dünyanın miktarda kullanılmaktadır. Kimi meyvelerin kullanım önemli ananas yetiştiricisi ülkeleri Hawai Adaları, alanları oldukça geniştir. Örneğin ceviz çerez olarak pasta Filipinler, Malezya, Tayland, Brezilya, Gana, Kenya, ve bisküvi sanayinde, kimya ve kozmetik (parfüm) Meksika, Tayvan, Güney Afrika, Avustralya, Porto Riko sanayinde, reçel, helva yapımında, boya, tanen, plastik ve ve Hindistan’dır. En büyük ananas yetiştiricisi kauçuk endüstrisinde, yağ olarak, ilaç sanayinde, sucuk, Hindistan’dır. Ananas, yüksek besin değerine sahip, samsa, pestil yapımı gibi çok değişik şekillerde potasyum minerali ve C vitamini bakımından zengin bir kullanılmaktadır. tropik meyvedir. Bilinen en iyi manganez kaynağıdır. Meyvesi; direk yenilerek, suyu sıkılarak, çeşitli şekillerde Başlıca Meyve Türleri pişirilerek veya diğer gıdalara karıştırılarak
Başlıca meyve türleri; “Tropik Meyveler, Subtropik kullanılabilmektedir. Çeşitli tatlılara, pastalara, şerbetlere Meyveler, Yumuşak Çekirdekli Meyveler, Sert Çekirdekli konabildiği gibi bazı yemeklerin yanında çeşni olarak Meyveler ve Sert Kabuklu Meyveler” olarak farklı sunulabilmektedir. Bazı ülkelerde ise eti yumuşatmak baslıklar altında ele alınmıştır. amacıyla kullanılan ananas, sıcak yemeklere de tat Tropik Meyveler vermesi amacıyla konulmaktadır.
Muz, kivi, avokado, guava, papaya, karambola, mambo, Subtropik Meyveler mango ve pepino gibi çok sayıda tropik meyve türü Subtropikal iklim meyvelerinin basında turunçgiller bulunmaktadır. Tropik meyveleri, tropikal iklim kuşağında gelmektedir. Avokado, Trabzon hurması, yenidünya, incir, yetişmektedir. Tropik meyveleri tropikal iklim kuşağının keçiboynuzu, kivi gibi meyveler bu grupta yer almaktadır. dışında yetiştirmek için seralar, gibi özel koruma Portakal, mandalina, altıntop (greyfurt), turunç, limon ve tesislerine ihtiyaç duyulmaktadır. Tropikal İklim Kuşağı: ağaç kavunu (avokado) bitkilerinin genel adı Ekvator ile 10 derece kuzey ve güney enlemleri arasında turunçgillerdir. Ana vatanları Güneydoğu Asya ülkeleridir. kalan kuşaktır. Portakal: Portakal Akdeniz iklimi bitkisidir. Muz: Muz ağacı genellikle sıcak bölgelerde, ovalarda Turunçgillerde genelde minimum gelişme sıcaklığı veya yükseltisi az olan sahalarda yetiştirilmektedir. Tropik 12,8 °C’dir. Optimum sıcaklık isteği ise 26-28 °C’dir. bir iklim meyvesi olmasına karşın, bazı mikro klimalarda Genellikle kumlu, killi, serin topraklarda yetişmekte, bol subtropik iklim koşullarında da yetiştirilebilmektedir. Muz gübre ve iyi bakım istemektedir. Türkiye portakal bitkisi özellikle yaz mevsimi sıcak, kış mevsimi ılıman üretiminin %93’ü Akdeniz Bölgesi’nde Toros Dağları ile geçen yerlerde iyi yetişmektedir. Muz ağacının iyi deniz kıyısı arasındaki alüvyon ova ve deltalarda yetişmesi için yıllık yağış ortalamasının 1.500-2.000 mm gerçekleşmektedir. Portakalın üretiminde Akdeniz arasında olması gereklidir. Yeraltı su seviyesi yüksekte Havzası’nda İspanya, Cezayir, İtalya, Balkanlar, Türkiye olmamak koşuluyla muz ağacı genellikle derin, kireci az ve Mısır; Afrika’da Güney Afrika Cumhuriyeti; Asya’da olan gevsek yapıdaki topraklarda iyi yetiştirilmektedir. En Iran, Hindistan ve Çin dikkat çekmektedir. Portakal, iyi yetiştiği ve en yüksek verimin elde edildiği topraklar C vitamini açısından zengin, kalorisi düşük bir meyvedir. ise alüvyon topraklardır. Muz, Güneydoğu Asya kökenli C vitamini, insanın bağışıklık sisteminin güçlendirmekte, bir meyvedir. Ana vatanı, Güney Çin, Hindistan, bahar yorgunluğunu gidermektedir. Portakalda ayrıca B ve Hindistan ile Avustralya arasında kalan adalardır. Bugün A vitaminleri de bulunmaktadır. dünyanın en geniş muz üretim alanları özellikle Atlas Okyanusu’nun kuzeydoğu ve kuzeybatı kenarlarındaki Keçiboynuzu: Dünyanın en eski ağaçlarından biri olan ileri ve kalabalık sanayi toplumlarının ihtiyacını keçiboynuzu, baklagillerden bir ağacın ve meyvesinin karşılamak üzere Orta ve Güney Amerika’da, Afrika’nın adıdır. Akdeniz ikliminin etkili olduğu sahalarda gelişme batı kıyılarında ve kanarya adalarında yer almaktadır. göstermektedir. Sıcaklık isteği ortalama 24 °C olup Türkiye’de ise Anamur, Bozyazı, Alanya, Gazipaşa gibi özellikle 30-45 °C arasında iyi gelişmektedir. Ekonomik kuzey tarafı Toros Dağları ile çevrili mikro klima özelliği açıdan üretimin dünyadaki dağılışına bakıldığında en gösteren bazı yörelerde yetiştirilmektedir. Muz zengin büyük üretici ve aynı zamanda ihracatçı konumundaki miktarda kalori, protein, sodyum, potasyum, magnezyum, ülkenin İspanya olduğu görülür. Bunu Portekiz, İtalya, A, E, K ve C vitaminlerini içermektedir. Bazen çiğ olarak Fas, Avustralya ve Güney Afrika izlemektedir. Türkiye’de bazen de pişirilerek yararlanılabilmektedir. en geniş yayılma alanı Antalya-Silifke ve Antalya-Alanya arasındaki kuşaktır. Keçiboynuzu, A, D ve B vitaminleri Ananas: Ananas ilk defa Kristof Kolomb tarafından Orta ile demir, manganez, kalsiyum bakımından zengin bir ve Güney Amerika’da yetiştirilmiş ve daha sonra meyvedir. Günümüzde çerez olarak tüketiminin ardından Avrupa’ya tanıtılmıştır. Çok yıllık bir bitki olması en yaygın tüketim alanı kakao alternatifi olmasından
dolayı unlu mamuller, çikolatalı süt ve şekerleme yarım saat dayanabilmektedirler. Dünyada armut yapımıdır. üretiminde Rusya, Çin, ABD, İtalya ve İspanya gibi ülkeler ön sıralarda yer almaktadır. Türkiye’de özellikle İç Üzümsü Meyveler Anadolu ve Ege Bölgelerinde, Güney Marmara Üzümsü meyveler içinde üzüm, çilek, dut, karadut, bölümünde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Armut, taze, ahududu, böğürtlen, frenk üzümü, bektaşi üzümü, mersin, kuru ya da islenmiş olarak kullanılabilmektedir. Meyve gilaboru, kırmızıdal çileği gibi meyveler bulunmaktadır. suyu, reçel, marmelat, tatlı, pasta, sirke, pekmez, likör ve
Üzüm: Çok yıllık bahçe bitkileri arasında bulunan rakı yapımı gibi değişik kullanımları bulunmaktadır. Kuru asmanın ve bağcılık kültürünün ana vatanı Türkiye olup armut tatlı, puding ve çikolata içerisinde kullanılmakta, aynı zamanda Türkiye dünyada bağcılık açısından en atıştırmalık olarak tüketilebilmektedir.
elverişli kuşakta yer almaktadır. Türkiye’de 1200’ün Sert Çekirdekli Meyveler üzerinde üzüm çeşidi bulunmaktadır. Yıllık ortalama Şeftali, kayısı, erik, kiraz, vişne, karayemiş, kızılcık, iğde, sıcaklık 9-21 °C ve sıcak aylar ortalaması 17-20 °C yemişen, kuşburnu gibi meyveler sert çekirdekli meyveler olmalıdır. Asmanın kökleri derinlere gittiği için diğer grubunda bulunmaktadır. bitkilere oranla daha az yağış alan yerlerde de yetişebilmektedir. Üzüm ortalama 67 milyon ton üretim Şeftali: Gülgiller familyasından olan şeftalinin ana miktarı ile dünya yaş meyve üretiminin %10,5’ini vatanının Kuzey Çin olduğu düşünülmektedir. Ilıman oluşturmaktadır. Yetiştirilme alanı ve üretim miktarı iklim meyvesi olmasına karşın değişik iklim koşullarına bakımından dünyada ve Türkiye’de ilk sıralarda yer alan uyum sağlayabilmektedir. Özellikle 30o-45o kuzey-güney bir meyve olan üzüm, eski çağlardan bu yana gerek enlem derecelerindeki ılıman ve subtropik iklime sahip sofralık olarak gerekse pekmez, üzüm suyu, kuru üzüm, alanlara adapte olmuştur. Şeftali yetiştirilmesine en uygun şarap, sirke, bulama, sucuk, pestil, köfter vb. değişik topraklar alüvyal topraklar olup özellikle üst tabakası, şekillerde islenmek suretiyle her mevsim kullanılmaktadır. milli, çakıllı topraklarda üretimde iyi sonuçlar Üzüm içerdiği mineral maddeler ile kemiklerin ve dişlerin alınmaktadır. Dünya şeftali üretiminin %19.81’i Avrupa büyümesine yardımcı olan ve kana uygun pH kazandıran ülkelerinden, %11.78’i Amerika kıtasından bir besindir. karşılanmaktadır. Üretim bakımından Çin’i İtalya, İspanya, ABD, Yunanistan izlemektedir. Türk iye 545.903 Yumuşak Çekirdekli Meyveler tonluk üretimi ile dünya ülkeleri arasında 6. sırada yer Elma, armut, ayva, hünnap, alıç, kocayemiş, muşmula vb. almaktadır. Şeftali, potasyum deposudur. A, B ve C meyveler yumuşak çekirdekli meyveler grubunda yer vitaminleri ve mineraller bakımından da oldukça almaktadır. zengindir. Bol sulu ve tatlı olması nedeniyle önemli bir
Elma: Gülgiller familyasından olan elmanın dünyada gıda maddesidir. Tatlı, pasta, dondurma yapımında 6.500 çeşidi bulunmaktadır. Türkiye’de ise 460 çeşit elma kullanılan meyve, kısın reçel, marmelat, hoşaf, meyve yetiştirilmektedir. Soğuk ılıman iklim meyvesidir. Gövde suyu kurutulmuş meyve hâline getirerek farklı biçimlerde ve ana dalları -35 °C hatta -40 °C’ye, yaşlı dalları ise tüketilebilmektedir. Kurutulmuş şeftali tatlı, puding ve -20 °C’ye kadar dayanabilmektedir. Ana vatanının çikolata içerisinde kullanılmakta, ayrıca atıştırmalık olarak Anadolu ve Kuzey Kafkasya olduğu düşünülen elmanın yenmektedir.
yetişme alanı; Anadolu ve Kafkasya’da 900-1.200 Kayısı: Ana vatanının Çin ve Kuzey Afrika sahilleri metrelere kadar yükselmektedir. Elma soğuğa dayanıklı olduğu tahmin edilen kayısı, gülgiller familyasından bir olduğu için Türkiye’nin birçok yerinde yetiştirilmektedir. ağacın ve meyvesinin adıdır. Kayısı, kışları nispeten Karadeniz kıyılarının bazı yerleri dışında elma ağacı soğuk, yazları sıcak ve kurak yerlerde yetişmektedir. hemen her yerde yetiştirilmektedir. Elma vitamince zengin Meyvelerinin yüksek kaliteli olması için nispi nemin meyvelerdendir. A ve C vitaminleri oldukça fazla düşük olması gerekmektedir. En çok kumlu toprakları miktarda bulunur. Yumuşak çekirdekli meyve türlerinin en seven kayısının düz ya da eğimli açık alanlara dikilmesi, önemlisi olan elmanın yazlık, kışlık ve güzlük çeşitleri toprak derinliğinin 2 metreden ve taban suyu derinliğinin bulunmaktadır. Bilhassa kışlık çeşitlerin iyi saklanma 3 metreden az olmaması gerekmektedir. Volkanik şartları altında uzun süre dayanabilmesi, nakliyeye topraklarda ve humusça zengin topraklarda iyi sonuç elde elverişliliği, taze tüketim yanında kurutularak meyve suyu, edilmekte, sulama ile verim artırılabilmektedir. Dünya komposto, marmelat ve sirke şeklinde de kuru kayısı ihracatında Türkiye lider ülke konumundadır. değerlendirilebilmesi önemini daha da artırmaktadır. Anadolu’da geniş yayılma alanı bulmuş olan kayısı, hem
Armut: Ana yurdu Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya’dır. taze hem de kuru olarak tüketilen önemli meyve Anadolu’da Etiler zamanından beri yetiştirilmektedir. türlerinden birisidir. İç piyasada özellikle meyve suyu, Dünya’da 5.000’in üzerinde Türkiye’de 600’e yakın armut meyve konsantreleri, reçel-marmelat, jöle, dondurma, türü bulunmaktadır. Elmaya göre soğuklara dayanımı daha lokum, bisküvi dolgu maddesi, çiklet, pestil ve benzeri düşüktür. Ilıman iklim meyvesidir. Gövde ve yaşlı dallar ürünlerin yapımında kullanılmaktadır. Kayısı meyvesinin -25 °C ve -30 °C’ye kadar dayanabilmesine karşın açılmış yanı sıra çekirdeği de yağ, kozmetik ve ilaç sanayilerinde
çiçekler -2,2 °C, küçük meyveler ise -1,1 °C’ye ancak
ve pastacılık sektöründe (toz, kıyılmış ve dilimlenmiş bağışıklık ve vücuttan amonyağın atılması gibi birtakım olarak) değerlendirilmektedir. vücut fonksiyonlarında önemli rolü olan arjinin bakımından zengindir. Fındık, meyvesi, yağı, kabuğu, Sert Kabuklu Meyveler yaprağı ve kavşağı ile çok çeşitli alanlarda Sert kabuklu meyvelere; ceviz, badem, fındık, Antep kullanılabilmektedir. İç Fındık %80 oranında çikolata fıstığı, kestane, çam fıstığı örnek verilebilir. sanayinde (kıyılmış, dilinmiş, öğütülmüş olarak) bisküvi,
Ceviz: Cevizin ana vatanının, bazılarına göre İran’ın şekerleme, tatlı, pasta, dondurma yapımında Ghilan bölgesi, bazılarına göre ise Çin olduğu kullanılmaktadır. Bununla birlikte iç fındığın büyük bir düşünülmektedir. Bu görüşlere karşılık daha büyük bir bölümü çerez olarak tüketilmektedir. Fındıktan elde edilen çoğunluk ise cevizin ana vatanı olarak çok daha geniş bir ham yağ, rafine edilerek yemeklik yağ olarak kullanıldığı alanı göstermekte, Karpat Dağlarından Türk iye, Irak, gibi temizleyici, nemlendirici ve dağıtıcı olarak ya da gres Iran, Afganistan, Güney Rusya, Hindistan, Mançurya ve yağı üretiminde de kullanılmaktadır.
Kore’ye kadar uzanan geniş bir bölgenin doğal bitkisi olduğunu ifade etmektedir. Farklı iklim koşullarına adaptasyon yeteneği yüksek olan ceviz, özellikle ılıman iklim kuşağının karasal iklim özelliklerine sahip kesimlerinde yetiştirilmektedir.
Ceviz ağaçları -25 °C’ye kadar olan kıs soğuklarına dayanabilmektedir. Ancak dişi çiçekleri ilk sürgünlerin ucunda oluştuğu için ilkbahar geç donlarında ve bazı yörelerde sonbahar erken donlarında zarar görmektedir. Yakın bir geçmişe kadar ceviz yetiştiriciliğinde Türkiye söz sahibi olup bunu Yunanistan, İtalya, Fransa gibi ülkeler takip etmekteydi. Fakat ceviz yetiştiriciliğine 1867’de başlayan ABD, bütün bu ülkeleri geride bırakarak hem ceviz yetiştiriciliğinde hem de dış satımında en önemli ülke konumuna gelmiştir. Ceviz, hayvansal protein kaynağı yerine geçebilen ve yüksek oranda doymamış yağ asitler i içeren değerli bir besin kaynağıdır. Enerji kaynağı yüksek bir meyve türü olup 100 gr cevizden yaklaşık 700 kalori enerji sağlanmaktadır. Thiamin, vitamin B6, folacin içeren birçok vitamin ile demir, çinko, bakır, magnezyum, fosfor ve potasyum açısından oldukça zengindir. Gümüş içeren tek meyve türüdür. Geleneksel olarak ceviz daha çok kabuklu tercih edilmektedir. Ancak hazır besinlerin yaygınlaşması ile birlikte taleplerin iç cevize doğru kaymaya başladığı görülmektedir. Yurt içinde iç ceviz, yarım olarak daha çok aileler tarafından tercih edilmekte, küçük parçalar hâlinde ise pasta ve şekerleme endüstrisinde kullanılmaktadır.
Fındık: Fındık, yabani olarak yeryüzünde çok geniş bir alana yayılmıştır. Ancak kültür fındıkları 37-41° paralelleri arasında ve 750 metreyi aşmayan yüksekliğe kadar olan yerlerde yetişmektedir. Fındığın; yıllık yağış tutarlarının 700-800 mm ile 1.500 mm arasında olduğu, kıs sıcaklık ortalamalarının 0 °C ile 6-7 °C dolayında kaldığı, yaz sıcaklık ortalamalarının da 20-25 °C’yi pek aşmadığı bölgeler uygun doğal yetişme alanlarını oluşturmaktadır. Toprak özellikleri bakımından pek seçici olmamakla birlikte, kıraç, derin, humuslu ve zengin topraklarda iyi gelişme göstermektedir. Dünya fındık üretiminde %72’lik payla Türkiye birinci sırada yer almaktadır. Bunu; %9 pay ile İtalya, %3’er pay ile ABD, Azerbaycan ve Gürcistan, %2’lik pay ile İspanya karşılamaktadır. Fındık içerdiği E vitamini, bakır ve magnezyum mineralleri ve protein ile beslenmede önemli bir yere sahiptir. Hücre bölünmesi, yara iyileşmesi,