Sebzelerin, vitamin içerikleri bakımından zengin olması, Giriş madensel maddeler yönünden vücudun gereksinimini
Günümüz dünyasında eskiye oranla çok daha fazla sayıda karşılaması, kalorisi az olduğunda kilo aldırmaması, iştah insan daha önce hiçbir zaman olmadığı kadar çok miktarda açıcı olmaları, sindirimi kolaylaştırmaları ve tedavi edici ve çeşitli yiyeceğe erişim imkanına sahipti. Bununla fonksiyonları sebebiyle insan sağlığı ve beslenmesi birlikte yine çok fazla sayıda insan ya açtır ya aşırı yönünden önemi büyüktür. Sağlıklı beslenmede beslenmektedir. Sağlıklı beslenme için vücudun karbonhidratların, proteinlerin, yağların, liflerin, mikro karbonhidrat, protein ve yağa ihtiyacı vardır. Bunlar besinlerin dengeli olarak alınması önemlidir. vücudun enerji veya kalori kaynağıdır. Demir, kalsiyum gibi mineraller ile A, B, C, D ve E vitaminleri ise vücuda Sebzeler, insanların beslenmesinde doğrudan enerji vermez ama beslenme açısından aynı derecede kullanıldıkları gibi; taze, konserve, sebze suyu, toz, önemlidir. Mineraller ve vitaminler bakımından zengin, kurutma, turşu, reçel, marmelat ve dondurulmuş olarak gıda yağ oranı düşük olan sebzeler, insan sağlığı ve beslenmesi endüstrisinde çok çeşitli şekillerde kullanılmaktadır. bakımından büyük önem taşır. Sağlıklı ve uzun bir ömür Ülkemizde gıda sanayi, hayvansal kökenli gıdalar hariç, sürebilmek için beslenmemizde meyve ve sebzelere daha ihtiyacı önemli ölçüde karşılamaktadır.
fazla yer ayırmamız gerekir. Meyve be sebze işleme sanayinin bazı önemli zorlukları
vardır. Bu zorlukların başında bu tip ürünlerin kolay Sebzelerin Tanımı ve Beslenme Sorunu bozulabilir olması, mevsimsellik ve iklim koşullarına bağlı Kök, gövde, sürgün yaprak, çiçek, meyve ve tohumlarından olarak miktar ve kalitede yaşanan değişiklikler gıda olarak faydalanılan bitkilere sebze denir. gelmektedir. Sebzelerin kolayca bozulabilmesi, onları daha Beslenmemizde yerel olarak ve mevsiminde üretilmiş dayanıklı hale getirebilmek için konserve sanayinin güvenilir gıdalara özellikle sebzelere daha fazla yer gelişmesine sebep olmuştur. ayırmak gerekmektedir. Dünyada bu konuda atılmış önemli adımlardan biri, 1986 yılında İtalya’da Carlo Petrini Sebzeler gıda sanayinin yanı sıra ilaç ve kozmetik tarafından başlatılan uluslararası “slow food” hareketidir. sanayisinde de kullanılmaktadır. Özellikle kırsal kesimde Türkçeye yavaş yemek olarak çevirebileceğimiz bu yaşayan insanlar çeşitli bitkileri ve bu arada sebzeleri hareketin temel amacı “fast food”a karşı yerel mutfakların birçok hastalığa karşı geleneksel yöntemlerle şifa verici zenginliğini ve önemini vurgulamaktır. Bu sayede yerel olarak da kullanmaktadır.
üretim ile tüketim desteklenmiş olacak ve daha sağlıklı Sebzeler değişik iklim koşulları altında yetiştirilebilen beslenme ortaya çıkacaktır. bitkilerdir. Sebzelerin yetiştirilmesinde iklim koşullarının
Günümüzde dünya nüfusunun 8 milyara dayanmakta yanı sıra toprak, sulama, gübreleme, kaliteli tohum, olduğu hesaba katılırsa gıda ve beslenme sorunu üzerine makineleşme, pazarlama, tarımsal kuruluşlar ve uygulanan eleştirel bir yaklaşımın gerekliliği kendiliğinden ortaya tarım politikaları gibi faktörler de önemlidir.
çıkacaktır. Artan nüfusun ihtiyacını karşılamak için üretilen Sebzeler çok çeşitli toprak tipleri üzerinde yetiştirilebilir. tarımsal ürünlerde kullanılan zirai ilaçlar ve hayvansal Ancak toprağın bünyesi ya da başka bir ifade ile killi veya ürünlerde kullanılan antibiyotikler ciddi sağlık sorunlarına kumlu olması verimliliği önemli ölçüde etkiler. Sebze sebep olabilmektedir. Bu durumun önüne geçebilmek için yetiştirmek için en ideal topraklar; bahçe toprağı da denilen, çiftçileri iyi tarım uygulamaları yapmaları bakımından su tutma kapasitesi kumlu topraklara göre daha yüksek olan teşvik etmek gerekmektedir. İyi tarım uygulamalarına kumlu-tınlı (balçık) topraklar, tınlı topraklar ve milli-tınlı örmek olarak organik tarım verilebilir. İyi Tarım topraklardır. Uygulamaları: Tarımsal üretim sistemini sosyal açıdan yaşanabilir, ekonomik açıdan kârlı ve verimli, insan Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) 2012 sağlığını koruyan, hayvan sağlığı ve refahı ile çevreye verilerine göre, dünyada 572 milyon dekar yaş sebze önem veren bir hâle getirmek için uygulanması gereken üretimi yapılmıştır. Bu alanda üretilen toplam yaş sebze işlemleri ifade eder. miktarı 1.1 milyar tondur. Sebzeler içinde en fazla üretim yaklaşık 162 milyon ton ile domatese aittir. Domates Beslenme; sağlığı korumak, geliştirmek ve yaşam kalitesini üretiminden sonra en fazla üretimi yapılan sebzeler; karpuz, yükseltmek için vücudun gereksinimi olan besin öğelerini kuru soğan, lahana, hıyar, patlıcan, havuç, biber, marul ve yeterli miktarlarda ve uygun zamanlarda almasıdır. İyi bir sarımsaktır. beslenme, hastalıklara karşı bizi korumaktadır. Yetersiz ve dengesiz beslenme ise önemli sağlık sorunlarına yol 2012 yılı FAO verilerine göre dünyada en fazla yaş sebze açmaktadır. Besin öğeleri vücudun gereksinmesi düzeyinde üreten ülkeler sırasıyla; Çin Halk Cumhuriyeti, Hindistan, alınmadığında yetersiz beslenme oluşur. Gereğinden fazla ABD, Türkiye, İran, Mısır, Rusya Federasyonu, Meksika, besin tüketilirse çok alınan bazı öğeler vücutta yağ olarak İspanya ve İtalya’dır. Bu ülkeler dünya yaş sebze depolandığı için sağlık için zararlı olur. Bu duruma da üretiminin yaklaşık %77’sini karşılamaktadır.
dengesiz beslenme denir. Yetersiz ve dengesiz beslenmenin Yaş sebzenin kolay bozulabilir olması ve insan sağlığını ikisi birden de kötü beslenmeyi meydana getirir. etkilemesi; depolama, ambalajlama ve nakliyesinde diğer
sektörlere göre daha fazla özen gösterilmesine neden
olmaktadır. 2012 verilerine göre dünyada en fazla ihracatı Yaklaşık12 milyon tonluk üretimi ile domates ülkemizde yapılan ilk beş ürün; domates, biber, soğan, patates ve en çok yetiştirilen sebzedir. Domatesi, 3,9 milyon tonluk hıyardır. Dünya yaş sebze üretiminde ilk ona girmeyen bazı üretimi ile karpuz ve 2,2 milyon ton ile biber ve 1,9 milyon ülkelerin ihracatta ilk sıralarda yer aldıkları görülmektedir. tonluk üretimi ile kuru soğan izlemektedir. Türkiye’nin en Bu ülkelerden en önemlisi Hollanda’dır. Fransa, Belçika, fazla ihraç ettiği yaş sebze 391 milyon ABD doları ile Kanada ve Fas da yaş sebze ihracatında önde gelen ülkeler domates olmuştur. Domatesi biber ve hıyar ihracatı arasındadır. izlemiştir.
Türkiye kuzey yarım kürede 36-42 Kuzey paralelleri, 26- TÜİK verilerine göre; Türkiye’de son yirmi yılda örtülü 45 Doğu meridyenleri arasında, ılıman iklim kuşağı sebze üretimi yaklaşık üç kat artmıştır. Örtü altı üretim veya üzerinde yer alan bir ülkedir. Alp-Himalaya kıvrım dağ diğer adıyla seracılık; iklim faktörlerinin etkisinin kuşağı içerisinde bulunan Türkiye’nin ortalama yükseltisi azaltılarak özel çevre koşullarının yaratılmasıyla yapılan 1141 m’dir. Kıyı şeridinde yer alan en önemli tarım alanları sebze, meyve ve süs bitkileri yetiştiriciliğine verilen addır. akarsuların getirdikleri alüvyonlarla oluşan Çukurova, İklim faktörlerinin etkisini azaltmak için genellikle cam, Silifke, Bafra ve Çarşamba Ovalarıdır. Ege Bölgesi’nde ise plastik ve naylonlardan yararlanılır. Bu yapılara da sera dağ sıralarının denize dik olarak uzanması ve bu dağ sıraları denir. 1995 yılında 2,3 milyon ton olan örtü altı sebze arasında Büyük Menderes, Küçük Menderes, Gediz ve üretimi, 2014 yılında 6,2 milyon tona çıkmıştır. Biber, Bakırçay ovaları gibi tektonik depresyonların iç kesimlere domates, fasulye, hıyar, karpuz, kavun, marul, patlıcan, kadar sokulması, tarıma elverişli olan ovaların geniş yer roka ve taze soğan en fazla artış görülen sebzelerdir. tutmasına sebep olur. Türkiye’nin batı ve güney kıyıları Türkiye önemli bir sebze üreticisi ülke olmasına karşın Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Ancak iç kesimlere üretilen sebzelerin ne kadarının yurt içinde tüketildiği, kişi doğru girildikçe denizel etkilerin azalarak karasallığın başına tüketimi ve yeterlilik durumları ile ilgili istatistikler artması, yükselti ve bakı gibi faktörlerin etkisiyle Akdeniz yetersizdir. Mevcut istatistiklerden Türkiye’de sebze iklimi değişikliğe uğrayarak karasal iklimin etkileri tüketiminin kendine yeterli olduğu görülmektedir. belirginleşir. Doğu Karadeniz kıyılarında ise lokal şartlara bağlı olarak Akdeniz ikliminin etkileri iyice kaybolur ve Başlıca Sebze Türleri yıllık sıcaklık farkının az olduğu, her mevsim yağış Sebzeleri botanik özelliklerine, iklim isteklerine ve yenilen görülebilen Karadeniz iklim tipi ortaya çıkar. İklim ve kısımlarına göre değişik şekillerde sınıflandırmak topoğrafya koşullarındaki bu değişkenlik toprak oluşum mümkündür. Buna göre sebzeleri; koşullarını etkileyerek farklı toprak tiplerinin oluşmasına sebep olmaktadır. • meyvesi yenen sebzeler, • yaprağı ve sürgünleri yenen sebzeler ve Türkiye’de topografya, iklim ve toprak koşullarındaki bu çeşitlilik tarım ürünlerine de yansımıştır. Türkiye’de • yumru ve kökleri yenen sebzeler
yetiştirilen tarım ürünleri büyük bir çeşitlilik gösterir. Bu olmak üzere üçe ayırmak mümkündür. durum Türkiye’de farklı tarım bölgelerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Meyvesi yenen sebzeler; domates, hıyar, acur, biber, bamya, patlıcan, kabak, kavun, karpuz olarak karşımıza Ülkemizde sebze yetiştiriciliği en fazla Akdeniz çıkmaktadır. Bölgesi’nde gelişmiştir. Bu bölgeyi Ege ve Marmara Bölgeleri takip etmektedir. Yaz mevsiminin kısa sürdüğü Yaprağı ve sürgünleri yenen sebzeler; lahana, marul, Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise sebze üretimi çok azdır. enginar, ıspanak, pazı, semizotu, maydanoz, roka, tere, Sebzeler bol su isteyen bitkiler olduğundan sulama nane, dereotu, karnabahar, kuşkonmaz ve brokolidir.
imkanlarının yetersiz kaldığı İç Anadolu Bölgesi’nde sebze Yumru kök ve sebzeler kısmını ise; soğan, sarımsak, pırasa, tarımı gelişmemiştir. Akdeniz ikliminin etkilerinden dolayı havuç, turp, şalgam, kırmızı pancar, kök kereviz, patates ve kışların ılık geçtiği ve güneşlenmenin fazla olduğu Akdeniz yer elması oluşturmaktadır. ve Ege Bölgelerinde ise seracılık çok gelişmiştir. Bu sayede sebze üretimi bütün yıl yapılabilmektedir. Dünya domates üretiminde ilk beş sırada Çin, Hindistan, ABD, Türkiye ve Mısır yer almaktadır. Antalya, Mersin, Türkiye dünyanın önemli sebze üreticisi ülkelerinden Muğla, Aydın, İzmir, Manisa, Bursa, Çanakkale, Balıkesir, birisidir. Üretilen sebzelerin bir kısmı yurt içinde Amasya, Tokat, Samsun, Şanlıurfa önemli domates tüketilmekte bir kısmı da ihraç edilmektedir. Türkiye yetiştirilen illerimizdir. İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 2014 yılında ülkemizde 27,5 milyon ton sebze (baklagil sebzeleri hariç) Ülkemizde adı salatalık olarak da bilinen hıyarın, ana yurdu üretilmiştir. TÜİK’in 2014 yılı verilerine göre Türkiye’de Hindistan’dır. Hıyar kabakgiller familyası içerisinde yer ekili dikili alanların toplamı 239.440.000 dekardır. Bu almakta ve kornişon, çıtır, çengelköy ve langa gibi birçok alanın 8.040.000 dekarı sebze üretimine ayrılmıştır. Bu türü bulunmaktadır. Dünya hıyar üretiminde ilk beş sırada rakamlara göre Türkiye tarım arazisinin yaklaşık %3,4’ü Çin, Türkiye, İran, İspanya ve ABD yer alır. Ülkemizde en sebze bahçelerine ayrılmıştır. çok Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde yetiştirilir.
Ana yurdu Asya kıtası olan acur kabakgiller familyasından Ana yurdu eski dünya kıtaları olan marul, papatyagiller bir bitkisidir. Bitkinin meyveleri hıyara benzer. Acur familyasından bir bitkidir. Kıvırcık ve marul yakın Türkiye’de en çok Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu akrabadır. Marulların göbekli, göbeksiz, kıvırcık, aysberg Bölgelerinde yetiştirilmektedir. gibi çeşitli türleri vardır. Dünyanın çeşitli bölgelerinde ve yılın her mevsiminde yetiştirilir. Dünya marul üretiminde Ana yurdu Amerika kıtası olan biber, patlıcangiller ilk beş sırada, Çin, ABD, Hindistan, İspanya ve İtalya gelir. familyasına ait bir bitkidir. Sıcak ve ılık iklim sebzesidir. Ülkemizde ise Adana, Antalya, Bursa, Ankara, Çanakkale, Biberde dünya üretiminde ilk beş sırayı, Çin, Meksika, İzmir ve Aydın öne çıkan illerimizdir. Türkiye, Endonezya ve ABD alır. Ülkemizde Antalya, Mersin, Adana, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Gaziantep, Ana yurdu Akdeniz çevresi olan enginar papatyagiller Samsun, Tokat, İzmir, Manisa, Balıkesir, Bursa ve familyasından bir bitkidir. Enginar ılıman iklimlerde iyi Çanakkale’de yetiştirilir. yetişir. Humusça zengin, derin ve tınlı topraklarda iyi yetişir. Enginar bitkinin olgunlaşmamış çiçeklerinin etli Ana yurdu Afrika kıtası olan bamya ebegümecigiller bölümlerinin sebze olarak yenen kısımlarına verilen addır. familyasındandır. Bamya sıcak iklim bitkisidir. Dünyada Enginar üretiminde dünyada ilk beş sırada İtalya, Mısır, bamya üretiminde ilk beş sırayı Hindistan, Nijerya, Sudan, İspanya, Peru ve Arjantin yer alır. Ülkemizde ise en çok Irak ve Fildişi Sahili alır. Ülkemizde, Balıkesir, Samsun ve İzmir, Aydın, Muğla, Bursa, Çanakkale, Kocaeli, Bilecik, Amasya öne çıkan illerdir. Eskişehir, Ankara, Antalya, Adana ve Samsun illerinde Ana yurdu Asya’nın doğu ve güneyi olan patlıcan bitkisi yetiştirilir. patlıcangiller familyasındandır. Patlıcan sıcak iklim Ana yurdu Asya kıtası olan ıspanak, ıspanakgiller sebzesidir. Yetişme döneminde bol su ister. Yeteri kadar ve familyasından bir bitkidir. Kış bitkisi olan ıspanak serin düzenli olarak sulanmadığı zaman tadı acı olur. Dünya iklimli yerlerde, kireççe zengin, derin ve gevşek patlıcan üretiminde ilk beş sırada Çin, Hindistan, İran, topraklarda iyi yetişir. Ispanak üretiminde dünyada ilk beş Mısır ve Türkiye yer alır. Antalya, Hatay, Mersin, Bursa, sırayı Çin, ABD, Japonya, Türkiye ve Endonezya alır. Çanakkale, Kocaeli, Manisa, Aydın, Samsun, Tokat, Ülkemizde en çok İzmir, Manisa, Muğla, Aydın, Bursa, Şanlıurfa, Gaziantep, Diyarbakır, Konya, Kayseri, Bilecik, Çanakkale, Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, Sakarya, Nevşehir, Kırşehir ve Malatya öne çıkan illerdir. Kocaeli, Samsun, Amasya, Tokat, Karabük, Bartın, Ana yurdu Amerika ve Asya kıtası olan kabak, kabakgiller Ankara, Afyon, Antalya, Hatay ve Mersin illerinde familyasından bir bitkidir. Kabak sıcak ve ılık iklim yetiştirilir. bitkisidir. Soğuklardan çabuk etkilenir. Değişik toprak Ana yurdu Akdeniz ülkeleri ve Orta Doğu olan pazı tiplerinde yetiştirilebilir. Dünya kabak üretiminde ilk beş ıspanakgiller familyasındandır. Bir pancar türü olan pazının sırada Çin, Hindistan, Rusya, İran ve ABD yer almaktadır. kökleri değil yaprakları sebze olarak değerlendirilir. Uzun Ülkemizde ise Antalya, Mersin, Adana, Hatay, İzmir, saplı ve iri yaprakları olan pazının yapraklarının rengi, açık Manisa, Bursa, Bilecik, Kocaeli, Ankara, Eskişehir, Bolu, yeşilden koyu yeşile doğru değişir. Ilıman iklim bitkisi olan Samsun, Tokat ve Amasya öne çıkan illerdir. pazı humus bakımından zengin killi-kumlu ve kireçli Ana yurdu Afrika kıtası olan Karpuz, kabakgiller toprakları sever. Pazının yemeği ve sarması yapılır. Pazının familyasındandır. Sıcak ve ılıman iklim bitkisi olan karpuz sapları ise turşularda değerlendirilir. Pazı ülkemizde en çok soğuklardan çabuk etkilenir. Karpuz, akarsu kenarlarındaki Hatay, Trabzon, Kahramanmaraş, Mersin, Samsun, milli topraklar ile su tutma kabiliyeti yüksek, derin, Sakarya, İzmir ve Aydın’da yetiştirilir. geçirgen ve kumlu tınlı topraklarda iyi yetişir. Dünya Ana yurdu Asya kıtası olan semizotu semizotugiller karpuz üretiminde ilk beş sırada Çin, İran, Türkiye, familyasındandır. Semizotu ılıman iklim koşullarının Brezilya ve Mısır yer alır. Ülkemizde Adana, Antalya, egemen olduğu bölgelerde iyi yetişir. Toprak bakımından İzmir ve Diyarbakır öne çıkan şehirlerdendir. fazla seçici olmamakla birlikte organik madde miktarı Ana yurdu Asya kıtası olan kavun kabakgiller bakımından zengin kumlu ve kumlu-tınlı toprakları sever. familyasından bir bitkidir. Kavun sıcak ve ılıman Semizotu, Brokoli ve nane ülkemizde en çok Ege, Akdeniz iklimlerde daha iyi yetişir. Kavun, humus ve besin ve Marmara Bölgeleri’nde yetiştirilir. maddeleri yönünden zengin, derin, geçirgen ve kumlu tınlı Ana yurdu Akdeniz Bölgesi olan maydanoz, toprakları sever. Kavunda ülkemizde öne çıkan şehirler maydanozgiller familyasındandır. Yaprak ve kök Ankara, Adana, Antalya, Manisa ve Denizli’dir. maydanoz olmak üzere iki çeşidi bulunur. Maydanoz Ana yurdu Avrupa kıtası olan Lahana turpgiller ılıman iklim bitkisidir. Maydanoz en çok Hatay, Antalya ve familyasındandır. Baş (beyaz), kırmızı, Brüksel, kara Mersin’de yetiştirilir. lahana gibi türleri bulunur. Lahana kış sebzesi olduğundan Roka üretiminde Akdeniz Bölgesi ilk sırada yer alır. Dünya en iyi serin ve nemli yerlerde yetişir. Dünya lahana karnabahar üretimine ilk beş sırada Çin, Hindistan, İspanya, üretiminde ilk beş sırada Çin, Hindistan, Rusya, Güney Meksika ve İtalya yer alır. Ülkemizde Ege, Akdeniz ve Kore ve Japonya yer almaktadır. Türkiye’de öne çıkan Marmara Bölgelerinde yetiştirilir. şehirler ise Samsun ve Niğde’dir.
Ana yurdu Kuzey Afrika olan tere, turpgiller familyasından kesme kereviz başlıca türleridir. Kereviz serin mevsim bir bitkidir. Terenin yaprakları yemek ve salatalarda sebzeleri arasında yer alır. Soğuğa karşı oldukça dayanıklı kullanılır. Özellikle et yemeklerine lezzet verir. olan kereviz, sıcak ve kurak koşullara dayanamaz. Yapraklarının yakıcı lezzeti, bileşimindeki kükürtlü bir Ana yurdu Güney Amerika olan patates patlıcangiller uçucu yağdan kaynaklanmaktadır. familyasındandır. Tahıllarla birlikte dünyadaki önemli Ana yurdu Asya ve Avrupa kıtası olan nane ballıbabagiller besin kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Patates familyasından bir bitkidir. Ilıman ve nemli iklimlerde iyi ülkemizde en çok İç Anadolu ve Ege Bölgesinde yetiştirilir. yetişir. Bahçe toprağı da denen tınlı toprakları sever. Ana yurdu Kuzey Avrupa ve Akdeniz kıyıları olan pancar Ülkemizin hemen her yerinde yetişmesine rağmen, ticari ıspanakgiller familyasındandır. Pancarlar serin iklim olarak Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde yetiştirilir. bitkisidir. Kırmızı pancar, şeker pancarı, hayvan pancarı ve Ana yurdu Akdeniz Havzası olan karnabahar turpgiller pazı başlıca pancar türleridir. Kırmızı pancar Ege, Marmara familyasındandır. Hemen her iklim ve toprak koşulunda ve Akdeniz bölgelerinde ön plana çıkar. yetişebilen karnabahar ülkemizde kış sebzesi olarak bilinir. Ana yurdu Kuzey Amerika olan yer elması papatyagiller Soğuğa karşı lahana kadar dayanıklı değildir. familyasındandır. Soğuğa karşı dayanıklıdır. Toprak Ana yurdu eski dünya karaları olan kuşkonmaz bakımından fazla seçici değildir. Ancak humusça zengin, zambakgiller familyasındandır. Kuşkonmaz özellikle derin, geçirgen, tınlı ve milli toprakları sever. Yer almasının Balıkesir’de üretilir. Dünyada ise en çok ABD’de ve ana yurdu Kuzey Amerika’dır. Ülkemizde Ankara, Akdeniz ülkelerinde üretilir. Nevşehir, Kırşehir, Aksaray, Burdur ve Uşak illeri yetiştiricilikte ön plana çıkar. Ana yurdu Orta Doğu ve Hindistan olan soğan, zambakgiller familyasından olup sarımsak ile yakın akrabadır. Kışlık ve yazlık çeşitleri bulunur. Soğan serin iklim sebzesi olmakla birlikte değişik iklimlerde yetiştirilmektedir. Soğan üretiminde dünyada ilk beş sırada Çin, Hindistan, ABD, İran ve Rusya Federasyonu yer alır. Türkiye’de en çok Orta Karadeniz ve İç Anadolu’da yetiştirilir.
Ana yurdu Asya kıtası ve Güney Avrupa olan sarımsak, zambakgiller familyasındandır. Sarımsak ılık iklim bitkisidir. Fazla soğuk ve nemli bölgeleri sevmez. Sarımsak üretiminde dünyada ilk beş sırayı Çin, Hindistan, Mısır, Rusya Federasyonu ve Bangladeş alır. Ülkemizde en çok Orta ve Batı Karadeniz Bölümünde yetiştirilir.
Ana yurdu Akdeniz Havzası ve Orta Doğu bölgesi olan pırasa zambakgiller familyasından bir bitkidir. Pırasa genellikle kış sebzesi olarak tüketilir. Soğan ve sarımsakla akraba olan pırasanın kokusu soğanı andırır ve soğuğa karşı dayanıklıdır. Serin iklimi olan yerleri sever. Nemli, humuslu ve tınlı topraklarda iyi yetişir. Pırasada dünyada ilk beş sırayı Endonezya, Türkiye, Belçika, Fransa ve Çin alır. Ülkemizde Samsun, Ankara, Konya, Karaman, Samsun, Burdur ve Antalya en çok sarımsak yetiştirilen illerden bazılarıdır.
Ana yurdu Afganistan olan havuç maydanozgiller familyasındandır. Havucun kökleri sebze olarak değerlendirilir. Havuçta dünyada ilk beş sırayı Çin, Özbekistan, Rusya Federasyonu, ABD ve Ukrayna alır. Türkiye’de en çok İç Anadolu Bölgesinde yetiştirilir.
Ana yurdu Asya ve Avrupa kıtası olan turp, turpgiller familyasındandır. Turp ılık ve serin iklim sebzesidir. Turp besin maddeleri yönünden zengin, derin ve geçirgen topraklarda iyi yetişir.
Ana yurdu Orta Doğu bölgesi ve Akdeniz dünyası olan kereviz maydanozgiller familyasındandır. Kök, yaprak ve