ARA2002- ARAPÇA IV
Ünite 6: Gayrulmunsarif
Gayrulmunsarif İsim ve Özellikleri
اﻟﺼﱠﺮفﻣﻦاﻟﻤﻤﻨﻮع
Gayrulmunsarif terimi Arapçada, fiil ve harfler/edatlar için kullanılan bir terim olmayıp, sadece isimler için geçerlidir. Bu tür isimler, diğer isimler gibi merfû durumda damme, mansûb durumda fetha alırken, mecrûr durumlarda ise diğer isimlerden farklı olarak kesra yerine fetha ile harekelenirler. Ayrıca belirsiz olarak
kullanıldıklarında, yani başlarında (اﻟـ) takısı bulunmadığında, belirsizlik alameti olan tenvini de kabul etmezler, sadece tek hareke ile harekelenirler. Örnekler:
(Kardeşin senden . ﻣِﻨْﻚَ أَطْﻮَل ُ أَﺧُﻮكَ daha uzundur.)
(Onun .أَﻧَﺎ ﻛَﺘَﺒْﺘُﮭَﺎ ﻣِﻤﱠﺎأَطْﻮَل َ ًرِﺳَﺎﻟَﺔ ﻛَﺘَﺐ َ
yazdığından daha uzun bir mektup yazdım.)
(Ben yaşça senden .ً ﻋُﻤْﺮا ُﻣِﻨْﮫ أَﺻْﻐَﺮ ُ أَﻧَﺎ
daha küçüğüm.)
(Ömer genç bir . ﺷَﺎبﱞ ﻣُﮭَﻨْﺪِس ٌ ﻋُﻤَﺮُ mühendistir.)
(Zeynep öğretmendir.) .ٌ ﻣُﻌَﻠﱢﻤَﺔ ﺐ َُزَﯾْﻨ
*****
(Onun her . ﺑَﻠَﺪٍ ﻛُﻞﱢ ﻣِﻦ ْأَﺻْﺪِﻗَﺎء ُ ُﻟَﮫ
ülkeden arkadaşı var.)
(Sınırlı sayıda . ﻣَﻌْﺪُودِﯾﻦَ أَﺻْﺪِﻗَﺎء َ ﱠإِﻻ أَﻣْﻠِﻚ ُ َﻻ
arkadaşım sahibim.)
(Her . ﻣُﺨْﻠِﺼِﯿﻦَ أَﺻْﺪِﻗَﺎء َ إِﻟَﻰ ﯾَﺤْﺘَﺎج ُ إِﻧْﺴَﺎن ٍ ﻛُﻞﱡ insanın vefalı dostlara ihtiyacı vardır.)
Kur’ân-ı Kerîm’den örnek âyetler:
ﻣَﻌَﺎﯾِﺶ َ ﻓﯿﮭﺎ ﻟَﻜُﻢ ْ وَﺟَﻌَﻠْﻨَﺎ اﻷَرْض ﻓﻲ ﻣَﻜﱠﻨﱠﺎﻛُﻢ ْ وﻟَﻘَﺪ ْ﴿ ِ ﴾. ﺗَﺸْﻜُﺮُونَ ﻣَﺎ ًﻗَﻠِﯿﻼ
(Doğrusu, biz sizi yeryüzüne yerleştirdik ve orada size geçim kaynakları verdik. Ne kadar da az şükrediyorsunuz! A’râf Sûresi, 10)
ﻟَﮭُﺪﱢﻣَﺖْ ﺑِﺒَﻌْﺾ ﺑَﻌْﻀَﮭُﻢ ْ اﻟﻨﱠﺎس َ ِﷲﱠ دَﻓْﻊ ُ ﴿وَﻟَﻮْﻻ َ ٍ اﺳْﻢ ُ ﻓِﯿﮭَﺎ ﯾُﺬْﻛَﺮ ُ وَﻣَﺴَﺎﺟِﺪ ُ وَﺻَﻠَﻮَات ٌ وَﺑِﯿَﻊ ٌ ﺻَﻮَاﻣِﻊ ُ
ﻛَﺜِﯿﺮًا﴾ ِﷲﱠ (Eğer Allah, bir kısım insanları diğer bir
kısmı ile defedip önlemeseydi, içlerinde Allah’ın adının
bol bol anıldığı manastırlar, kiliseler, havralar ve mescidler mutlak surette yıkılıp giderdi. Hacc Sûresi, 40)
َﻣِﻠﱠﺔ ﺑَﻞ ْ ﻗُﻞ ْ ﺘَﺪُواﺗَﮭْ ﻧَﺼَﺎرَى ٰ أَو ْ ھُﻮدًا ﻛُﻮﻧُﻮا ﴿وَﻗَﺎﻟُﻮا
﴾.اﻟْﻤُﺸْﺮِﻛِﯿﻦ َ ﻣِﻦ َ ﻛَﺎن َ وَﻣَﺎ ﺣَﻨِﯿﻔًﺎ إِﺑْﺮَاھِﯿﻢ َ
(Yahudi ya da Hıristiyan olun ki doğru yolu bulasınız dediler. De ki: Hayır! Biz, Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi. Bakara Sûresi, 135)
Ancak, gayrulmunsarif isim muzâf durumundaysa ya da harf-i tarif ile belirliyse kesra ile harekelenir. Örnekler:
.أُورﺑﺎ ﻣُﺪُن ِ أَﻛْﺒَﺮ ِ ﻣِﻦْ إِﺳﻄﻨﺒﻮل ُ
(İstanbul Avrupa’nın en büyük şehirlerindendir.)
. اﻟﺒَﻠَﺪِ ﻣَﻄَﺎﺑِﻊِ أَﺣْﺪَث ِ ﻓﻲ اﻟﻜُﺘُﺐ ُ ھﺬه ﺗُﻄْﺒَﻊ ُ (Bu kitaplar, ülkenin en modern matbaalarında basılmaktadır.)
. اﻟﺘﱠﺎرِﯾﺨِﯿﱠﺔِ اﻟْﻤَﺴَﺎﺟِﺪ ِ ﺑِﺘَﺮْﻣِﯿﻢِ اﻟﺜﱠﻘَﺎﻓَﺔ ِ ُوِزَارَة ﻗَﺎﻣَﺖ ْ
(Kültür Bakanlığı, tarihi camileri restore etti.)
. اﻟْﻌَﺮَﺑِﯿﱠﺔِ اﻟْﻘَﺒَﺎﺋِﻞِ أَﻗْﺪَم ِ ﻣِﻦْ ُﻗُﻀَﺎﻋَﺔ
(Kudâ’a, en eski Arap kabilelerindendir.)
Bir ismin gayrulmunsarif olabilmesi için bazı kurallar / ölçütler vardır. Bir başka ifadeyle “Hangi isimler gayrulmunsariftir?” sorusuna yanıt olabilecek birtakım hususlar vardır. “Hangi isimler gayrulmunsariftir?” sorusunun yanıtını maddeler halinde aşağıda sıralayalım:
1. Arapçada kullanılmakla birlikte Arapça kökenli
olmayan özel isimler (yer adı, ülke adı, kişi adı
vs.):
، ﯾَﻌْﻘُﻮب ُ ، إِﺳْﻤَﺎﻋِﯿﻞ ُ ، إِﺳْﺤَﺎق ُ ، إِﺑْﺮَاھِﯿﻢ ُ
ُﻣَﻜﱠﺔ ، دِﻣَﺸْﻖ ُ ، ﺑَﻐْﺪَاد ُ ، ﺑَﯿْﺮُوت ُ
2. Sonunda dişil te’si (tâu’t- te’nîs) bulunan Arapça
erkek adları:
ُﻣُﻌﺎوِﯾَﺔ ، ُطَﻠْﺤَﺔ ، ُﺣَﻤْﺰَة
3. Kadın adları:
، ُﻋَﺎﺋِﺸَﺔ ، زَﯾْﻨَﺐ ُ ، أَﺳْﻤَﺎء ُ ، ﻣَﺮْﯾَﻢ ُ ، ﺳُﻌَﺎد ُ
ُﻓَﺎطِﻤَﺔ
4. Bileşik (el-murekkebu’l-mezcî) özel kişi ya da yer
adları:
ﻣَﻌْﺪِﯾﻜَﺮِبُ ، ﺑَﻌَﻠْﺒَﻚﱡ ، ﺣَﻀْﺮَﻣَﻮْت ُ
5. Sonunda elif ve nûn (آن) bulunan özel adlar:
ﻋِﻤْﺮَانُ ، ﻣَﺮْوَان ُ ، ﻋَﻔﱠﺎن ُ ، ﻋَﺪْﻧَﺎن ُ ، ﻋُﺜْﻤَﺎن ُ ﻓَﻌْﻠَﻰ / ﻓَﻌْﻼَن ُ : Sırasıyla, eril ve dişil olan sıfat ya
6. Fiil kalıbında/formunda olan özel adlar:
، ﯾَﺸْﻜُﺮ ُ ﯾَﻨْﺒُﻊُ، ، ﯾَﻌِﯿﺶ ُ ، ﯾَﺰِﯾﺪ ُ ، ﯾَﺤْﯿَﻰ ، ﺗَﻐْﻠِﺐ ُ
أَﺣْﻤَﺪ ُ
7. ﻓُﻌَﻞُ Kalıbında olan özel adlar:
ﻟُﺒَﺪُ ، زُﻓَﺮ ُ ، ھُﺒَﻞُ ، زُﺣَﻞ ، ﻋُﻤَﺮُ
Diğer isimleri de kalıplarıyla birlikte aşağıda sunuyoruz:
Gayrulmunsarif Olan Tekil Kalıplar
أَﻓْﻌَﻞُ : Bu kalıpta genellikle ism-i tafdîl ile renk ve
vücut özelliklerini tanımlayan eril isimler yer alır:
، أَﺑْﻜَﻢ ُ ، أَطْﺮَش ُ ، أَﺻْﻔَﺮ ُ ، أَﺳْﻮَد ُ ، أَﺳْﻌَﺪ ُ ، أَﻛْﺮَم ُ
أَﻋْﺮَج ُ ، أَﺣْﺪَب ُ
ﻓَﻌْﻼَءُ : Bu kalıp, yukarıdaki isimlerin dişil
karşılıkları ile diğer bazı dişil isimleri içerir:
، ﻋَﺮْﺟَﺎء ُ ، ﺣَﺪْﺑَﺎء ُ ، ﺻَﻔْﺮَاء ُ ، ﺣَﻤْﺮَاء ُ ، ﺳَﻮْدَاء ُ
ﺑَﻐْﻀَﺎء ُ ، ﺻَﺤْﺮَاء ُ
ﻓَﻌْﻠَﻰ : Bazı terim, mastar, özel isim ve yer adları bu
kalıptadır:
، رَﺿْﻮَى ، ﺳَﻠْﻤَﻰ ، ﺟَﺪْوَى ، ﻓَﺤْﻮَى ، ﻓَﺘْﻮَى
ﺷَﻜْﻮَى
ﻓُﻌْﻠَﻰ : İsm-i Tafdîl’in eril-en üstünlük derecesinin
dişil karşılığı ile bazı isim ve mastarları da kapsar:
، ﻣُﺜْﻠَﻰ ، ﻗُﺼْﻮَى ، ﻛُﺒْﺮَى ، ﺑُﺸْﺮَى ، ﻧُﻌْﻤَﻰ
ﻟُﺒْﻨَﻰ ، ﺳُﻜْﻨَﻰ ، رُﺟْﻌَﻰ ، ﺣُﺴْﻨَﻰ
ﻓُﻌَﺎلُ : Sayılarda üleştirme amacıyla kullanılan bu
kalıp, bu özelliğiyle sesteşi olan ve tenvin alabilen
kalıptan farklılık gösterir: Örnekler:
ﺛُﻨَﺎءَ ﺛُﻨَﺎء َ ، س َﺧُﻤَﺎ ﺧُﻤَﺎس َ ، أُﺣَﺎد َ أُﺣَﺎد َ
da sıfat-ı müşebbehe gibi isimler:
، ﻏَﻀْﺒَﺎن ُ / ظَﻤْﺄَى ، ظَﻤْﺂن ُ / ﻋَﻄْﺸَﻰ ، ﻋَﻄْﺸَﺎن ُ
ﻏَﻀْﺒَﻰ
Gayrulmunsarif Olan Çoğul Kalıplar
Önemli İstisnalar !
1. Üç harten oluşup ortanca harfi sükun ile harekeli kadın adları veya ülke, şehir, köy adları (hatırlanacağı üzere bütün yer ve ülke adları yapıları eril bile görünse dişil kabul edilir), gayrulmunsariflikten çıkabilir, yani tenvin ve kesra harekesi kabul edebilir. Örnek:
(Hint Kahire’den .اﻟﻘﺎھِﺮَةِ ﻣﻦ ھِﻨْﺪ ٌ ﻋﺎدت ْ
döndü)
(Nur ile camiye . اﻟﻤﺴﺠﺪِ إﻟﻰ ﻧُﻮر ﻣﻊ ذَھَﺒﺖ ُ ٍ gittim)
.اﻟﻤﮭﻤﺔ اﻹﻓْﺮﯾﻘﯿﺔ ِ اﻟﺒﻼد ِ ﻣﻦ ﻣِﺼْﺮ ٌ ﺗُﻌْﺘَﺒَﺮ ُ
(Mısır, önemli Afrika ülkelerinden biri kabul edilir.)
2. Bazı çoğul-menkûs isimlerin, nekira/belirsiz iken ref ya da cer durumunda munsarif oldukları dikkati çekmektedir. Örnekler:
﴾ ﻋَﺸْﺮ وَﻟَﯿَﺎل ﻔَﺠْﺮوَاﻟْ ﴿ ٍ ٍ ِ
(Tan vaktine, (Hacc’ın) on gecesine and olsun ki. Fecr Sûresi, 1-2)
.ﯿﻦاﻟﺼﱢ ﻲِﻓ يﱟﺎرﻤ َﻌ ْﻣِﻊﺎﺑَط ات ُذ َ ﺎن ٍ َﺒﻣ َأَﻋْﺠَﺒَﺘْﻨِﻲ ِ ِ ٍ ِ
(Çin mimarisi özelliği taşıyan bazı binaları beğendim.)