ARA2002- ARAPÇA IV
Ünite 1: Arapçada Sayılar I
Mufred Sayılar (1-10)
(١٠-١)اﻟﻤﻔﺮد اﻟﻌﺪد :اﻟﻘﻮاﻋﺪ
Arapçada 1-10 arasındaki sayılar mufred sayılardır.
Mufred sayılardan 1 ve 2 sayılarının kullanılışıyla 3’ten 10’a kadarki (10 dahil) sayıların kullanılış biçimleri arasında i‘râb, erillik ve dişillik (muzekkerlik-muenneslik) gibi yönlerden farklılıklar bulunmaktadır. Bundan dolayı mufred sayılar iki kısımda ele alınır.
1 ve 2 Sayıları
1 ve 2 sayılarının özellikleri şunlardır: 1. Önce sayılan kullanılır, sonra sayı. 2. Sayı, sayılanın sıfatı konumundadır; bu yüzden cinsiyet, sayı, berlirlilik–belirsizlik ve i‘râb bakımından sayılana uymak zorundadır.
Örnekler: (Sizin ilâhınız bir tek ﴾وَاﺣِﺪ ٌ ٌإِﻟَﮫ وَإِﻟَﮭُﻜُﻢ﴿ ْ ilâhtır.)
(İnsanlık tek bir ümmetten إِﻻﱠ اﻟﻨﱠﺎس ُ ﻛَﺎن َ وَﻣَﺎ﴿
başka bir şey değildi.) ﴾ ًوَاﺣِﺪَة ًأُﻣﱠﺔ
اﺛْﻨَﺎن ﻛﺘﺎﺑﺎن ِ ﺻَﺪَر (Bu konuda iki kitap çıktı.) .اﻟﻤﻮﺿﻮع ھﺬا ﻓﻲ
ھﺬا ﻓﻲ ﺗُﻮﺟَﺪ (Bu alanda iki dergi bulunmaktadır.) ﻣَﺠَﻠﱠﺘَﺎن ِ اﻟﻤﺠﺎل ِ
. اﺛْﻨَﺘَﺎنِ
ﻻ ُاﻟﻮاﺣِﺪَة اﻟﯿَﺪ ُ (Bir el şaplamaz.) . ﺗُﺼَﻔﱢﻖُ
اﻻﺛْﻨَﺘَﺎنِ اﻟـﻤَﺠَﻠﱠﺘَﺎن ِ (İki dergi kütüphanemizde bulunmaktadır.) ﻓﻲ ﻣَﻮْﺟﻮدﺗﺎن ِ
.ﻣَﻜْﺘَﺒَﺘِﻨﺎ
ٌوﺳَﺎﺋِﺤَﺔ واﺣﺪٌ ﺳﺎﺋﺢ ٌ اﻟﻤﺘْﺤَﻒ ِ ﻓﻲ ﻛﺎن
. اﺛْﻨَـﺘﺎنِ وﺑِﻨْﺘﺎن ِ اﺛْﻨﺎن ِ وَﻟﺪان ِ وﻣﻌﮭﻤﺎ ٌواﺣِﺪَة
(Müzede bir erkek ve bir kadın turist ve yanlarında iki erkek çocukla iki kız çocuk vardı.)
3-10 Arasındaki Sayılar
3-10 arasındaki sayıların özellikleri
şöyle sıralanabilir:
1. Türkçede olduğu gibi önce sayı
gelir, sonra sayılan.
2. Sayılar, kendilerinden sonra
kullanılan sayılanın daima muzâfı
konumundadırlar. Bu bakımdan son
harekeleri cümlede hangi öge
durumunda olduklarına bağlı olarak
değişkenlik gösterir. Sayılanları
(temyizleri) muzâfun ileyh
(tamlayan) konumunda oldukları
için daima mecrûrdurlar.
3. Sayılanlar çoğul ve belirsiz
kullanılırlar.
4. Sayının cinsiyeti, sayılanın
cinsiyetinin zıttıdır. Kendisinden
sonra kullanılan kelimenin tekil
durumdaki cinsiyeti göz önünde
bulundurularak sayı eril veya dişil
olarak kullanılır. Sayılanın tekil
formu eril ise, sayı dişil olarak;
sayılanın tekil formu dişil ise sayı
eril olarak kullanılır.
Örnekleri inceleyelim:
(Yedi kitap . ﻛُﺘُﺐٍ َﺳَﺒْﻌَﺔ اِﺷْﺘَـﺮﯾْﺖ ُ
satın aldım.)
. رِواﯾﺎت ٍ ﺛَﻼث َ اﻟﻌُﻄْﻠَﺔِ ﻓﻲ ﻗَﺮَأْت ُ
(Tatilde üç roman okudum.)
. ﻣُﻌَﻠﱢﻤﺎتٍ وأرْﺑَﻊ ُ ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﯿﻦ َ ُﻋﺸَﺮَة ﻣَﺪْرَﺳَﺘِﻨﺎ ﻓﻲ
(Okulumuzda on erkek öğretmen, dört kadın öğretmen vardır.)
وﺳﺖﱡ ﻋُﻤﱠﺎل ٍ ُﺧﻤﺴﺔ اﻟﺸﺮﻛﺔ ِ ھﺬه ﻓﻲ ﯾﻌﻤﻞ ُ
. ﻋﺎﻣِﻼتٍ (Bu şirkette beş erkek işçi ve altı kadın işçi çalışmaktadır.)
Şimdi aşağıdaki kelimelerin tekil ve çoğul durumlarına bakalım ve 3-10 grubundaki sayılarla kullanılış biçimlerini inceleyelim:
Ünite 1: Arapçada Sayılar I
ھﺬا ﻓﻲ ﺳﺎﻓﺮت ُ : ﻣُﺪُن (ج) ﻣﺪﯾﻨﺔ harflerinin harekesi cümle içinde hangi öge (Bu yaz üç şehre gittim.) .ﻣُﺪُنٍ ﺛﻼث ِ إﻟﻰ اﻟﺼﱠﯿﻒ ﺳَﺒْﻊَ اِﺳْﺘَﺄْﺟَﺮْﻧﺎ : ﺳُﻔُﻦ (ج) ﺳَﻔِﯿﻨَﺔ (Yedi turistik gemi .ﺳِﯿﺎﺣِﯿﱠﺔٍ ﺳُﻔُﻦٍ
kiraladık.)
ﻛُﺘُﺐٍ َﺛَﻤﺎﻧِﯿَﺔ ﺗَﺮْﺟَﻤْﺖ ُ : ﻛُﺘُﺐ (ج) ﻛِﺘﺎب
(Arapçadan sekiz kitap . اﻟﻌَﺮَﺑِﯿﱠﺔِ ﻣِﻦ
çevirdim.)
ھﺬا ﯾَﺘَﻜَﻮﱠن ُ : أﻗْﺴﺎم (ج) ﻗِﺴْﻢ
(Bu kitap on .أَﻗْﺴﺎمٍ ﺮَة ِﻋَﺸ َ ﻦﻣ ِ اﻟﻜِﺘﺎب ُ
bölümden oluşmaktadır.)
ﺛﻼث ِ طﻮال َ اﻧﺘﻈﺮْﺗُﻚ َ : ﺳﺎﻋﺎت (ج) ﺳﺎﻋﺔ
(Üç saat boyunca seni .ﺳﺎﻋﺎتٍ bekledim.)
ﺑِﺘِﺴْﻊ اِﺷْﺘَﺮَﯾْﺖ ُ : ﻟِﯿﺮَات (ج) ﻟِﯿﺮَة ِ
(Dokuz Liraya aldım.) .ﻟِﯿﺮاتٍ
َﺧَﻤْﺴَﺔ ُأَﻋْﻄَﯿْﺘُﮫ : ﺟُﻨَﯿْﮭﺎت (ج) ﺟُﻨَﯿْﮫ
(Ona beş Cüneyh verdim.) .ﺟُﻨَﯿْﮭﺎت
.دوﻻراتٍ ﺑِﺴَﺒْﻌَﺔِ اﻟﻜﯿﻠﻮ : دُوﻻرات (ج) دُوﻻر
(Kilosu yedi Dolara.)
Bu örneklerde de görüleceği üzere 3-10
grubundaki sayıların sonuna dişil te’si (ة), sayılanın
(yani kendisinden sonra kullanılan kelimenin) tekil
formu eril olduğunda getirilmektedir.
Şimdi de aşağıdaki cümlelerde sayı ve
sayılanı i‘râb yönünden inceleyelim:
. طُﻼّبٍ ُﺛَﻼﺛَﺔ اﻟﺼﱠﻒﱢ إﻟﻰ ﺟﺎء َ 1
(Sınıfa üç öğrenci geldi.)
. طُﻼّبٍ َﺛَﻼﺛﺔ اﻟﺤﺪﯾﻘّﺔ ِ ﻓﻲ رَأَﯾْﺖ ُ 2
(Bahçede üç öğrenci gördüm.)
(Üç . طُﻼّبٍ ﺛَﻼﺛَﺔ ِ ﻋﻠﻰ ﺳَﻠﱠﻤْﺖ ُ 3
öğrenciye selam verdim.)
Bu örneklerde görüleceği üzere 3-10 grubundaki sayılar mu‘rebdir, başka bir deyişle son
konumunda olmasına bağlı olarak değişkenlik
gösterir. ( ﺛَﻼﺛَﺔ ) rakamı, 1. cümlede özne durumunda olduğu için merfû (ref alâmeti sondaki damme); 2. cümlede mefʻûl durumunda olduğu için mansûb (nasb alâmeti sondaki fetha); 3. cümlede harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (cer alâmeti kesra) olmuştur. Sayıdaki bu değişimlere rağmen
sayılan konumundaki ( طُﻼّب ٍ ) kelimesinin harekesinin ve yapısının hiç değişmediğini, her durumda çoğul ve mecrûr olduğunu görüyorsunuz. Mecrûr olması, muzâfun ileyh olmasından dolayıdır. Her üç cümlede çoğul yapısında olması ise 3-10 grubundaki bir sayıdan sonra kullanılıyor olmasından dolayıdır.
Bu durumu bir de düzenli çoğul formları üzerinde görelim:
.ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﯿﻦ َ ُﺛَﻼﺛَﺔ اﻟﺼﱠﻒﱢ إﻟﻰ ﺟﺎءَ 1
(Sınıfa üç öğretmen geldi.)
. ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﯿﻦَ َﺛَﻼﺛﺔ اﻟﺤﺪﯾﻘّﺔ ِ ﻓﻲ رَأَﯾْﺖ ُ 2
(Bahçede üç öğretmen gördüm.)
. ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﯿﻦَ ﺛَﻼﺛَﺔ ِ ﻋﻠﻰ ﺳَﻠﱠﻤْﺖ ُ 3
(Üç öğretmene selam verdim.)
Bu örneklerde ( ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﯿﻦَ ) kelimesi, çoğul formunda ve mecrûr olarak kullanılmıştır, cer
alâmeti ye (ي)’dir, çünkü düzenli eril çoğuldur.
. ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﺎتٍ ﺛَﻼث ُ اﻟﺼﱠﻒﱢ إﻟﻰ ﺟﺎءَت ْ 1
(Sınıfa üç kadın öğretmen geldi.)
. ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﺎتٍ ﺛَﻼث َ اﻟﺤﺪﯾﻘّﺔ ِ ﻓﻲ رَأَﯾْﺖ ُ 2
(Bahçede üç kadın öğretmen
gördüm.)
. ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﺎتٍ ﺛَﻼث ِ ﻋﻠﻰ ﺳَﻠﱠﻤْﺖ ُ 3
(Üç kadın öğretmene selam verdim.)
Bu örneklerde ( ﻣُﻌَﻠﱢﻤِﺎت ٍ ) kelimesi, çoğul formunda ve mecrûr olarak kullanılmıştır, cer alâmeti sondaki kesradır, çünkü düzenli dişil çoğuldur.
Dikkat
Ünite 1: Arapçada Sayılar I
10 «ﻋﺸﺮ» sayısı yazıyla yazıldığında (ش) .اﻟﻤﻄﺎر ِ ﻣِﻦ َ اﻷوﻟﻰ ُﺎﺋِﺮةﱠاﻟﻄ أﻗْﻠَﻌَﺖ ِ ﻗﺪ
harfinin hakeresi eğer sayılan eril olursa fethalı, sayılan dişil olursa sükûn olur. Örnek:
وﻋَﺸَﺮة طﺎﻟِﺒﺎت ٍ ﻋﺸْﺮ اﻟﺼﻒﱢ ﻣﻦ ﺧﺮﺟْﺖ ُ
(On kız ve on erkek öğrenci sınıftan . طﻼبٍ çıktı.)
Sıra Sayıları (اﻟﺘﺮﺗﯿﺒﻲ اﻟﻌﺪد)
Bu kısımda 1-10 arasındaki mufred sıra sayıları ele alınmaktadır. Hem eril ve dişil yapılarıyla hem de niteledikleri isimlerle (mevsûflarıyla) birlikte mufred sıra sayıları örneklerle aşağıda verilmiştir:
Şimdi sıra sayılarını cümle içindeki kullanımlarıyla görelim:
(Havaalanından birinci uçak havalandı.)
.ﻟﻠﻤُﺘَﻮَﺳﱢﻄَﺔِ اﻟﺜﱠﺎﻧﻲ اﻟﺼﱠﻒﱢ ﻓﻲ ﺗِﻠْﻤِﯿﺬ ٌ ﻣُﺤَﻤﱠﺪ ٌ
(Muhammed ortaokul ikinci sınıf öğrencisidir.)
(Bu .ﻣﺼﻄﻔﻰ ﻟﻸﺳﺘﺎذ ِ اﻟﺴﯿﺎرات ِ ھﺬه ﻣﻦ ُاﻟﺜﺎﻟِﺜَﺔ ُاﻟﺴﱠﯿﺎرة
arabaların üçüncüsü Mustafa hocanındır.)
(Bu hafta.اﻷﺳﺒﻮعَ ھﺬا اﻟﻜِﺘَﺎب ِ ﻣِﻦ َ اﻟﺮﱠاﺑِﻊ ِ اﻟﻔﺼﻞ ِ إﻟﻰ وَﺻَﻠْﻨَﺎ
kitabın dördüncü bölümüne ulaştık.)
.َ اﻟﺨﺎﻣِﺴَﺔ رِوَاﯾَﺘَﮫ اﻟﻜَﺎﺗِﺐ ُ أﻟﱠﻒ َ ﻗﺪ
(Yazar beşinci romanını yazdı.)
(Bu kasidenin .اﻟﻘَﺼﯿﺪة ِ ھﺬه ﻣِﻦ اﻟﺴﺎدِس َ اﻟﺒﯿﺖَ ﺣَﻔِﻈْﺖ ُ
altıncı beyitini ezberledim.)
(Toplantı, . اﻟﺸﱠﮭْﺮِ ھَﺬا ﻣِﻦ ْ اﻟﺴﺎﺑِﻊ ِ اﻟﯿﻮم ِ ﻓﻲ اﻻﺟْﺘِﻤَﺎع ُ ﺳﯿُﻌْﻘَﺪ ُ
bu ayın yedisinde yapılacak.)
(Çocuk .اﻟﺜﱠﺎﻣِﻦِ اﻟﺸﱠﮭْﺮ ِ ﻓﻲ اﻟﻄﻔﻞ ُ وُﻟِﺪ sekinci ayda doğdu.)
(Ben .اﻟﺘﱠﺎﺳِﻊ اﻟﻄﺎﺑِﻖ ِ ﻓﻲ ﺳْﻜُﻦ َُأ أﻧﺎ ِ dokuzuncu katta oturuyorum.)
(Vedâ haccı .ﻟﻠﮭﺠﺮَةِ اﻟﻌﺎﺷِﺮ ِ اﻟﻌﺎم ِ ﻓﻲ اﻟﻮداع ُﺣِﺠﱠﺔ ﻛﺎﻧﺖ ِ Hicretin onuncu yılında oldu.)
Sıra sayıları, 1-10 arasındaki sayıların (ﻓَﺎﻋِﻞ) yapısına aktarılmasıyla elde edilir. Ancak (واﺣِﺪ) sıra sayısı sadece, saati söylerken (örneğin “saat bir”, “saat bir buçuk”) kullanılır, “birinci” demek için kullanılmaz.
(واﺣِﺪ) ve onun dişili (واﺣِﺪة) kelimelerinin yerine sıra
sayısı olarak “birinci” anlamında eriller için (اﻷول),
dişiller için (اﻷوﻟﻰ) sözcükleri kullanılır.
Sıra sayıları, varlıkların sırasını belirten sıfat konumundadırlar ve dolayısıyla niteledikleri kelimeye cinsiyet, sayı, belirlilik ve i‘râb bakımından uyarlar.
Aşağıdaki cümlelerde geçen sıra sayılarını, sıfat- mevsûf ilişkisi yönünden inceleyelim:
. ﻣﺴﺎءً اﻟﺜﺎﻧﯿﺔ ِ اﻟﻘﻨﺎةِ ﻓﻲاﻷوّلَ اﻟﺒﺮﻧﺎﻣﺞَ ﺪ ُﺷﺎھ ِﺳﺄ .1 (Bu akşam ikinci kanaldaki birinci programı izleyeceğim.)
.ﺑﺎﻟﻤِﺼْﻌَﺪِ اﻟﺨﺎﻣِﺲ ِ اﻟﻄﺎﺑِﻖ ِ إﻟﻰﺻﻌﺪْتُ .2 (Beşinci kata asansörle çıktım.)
Ünite 1: Arapçada Sayılar I
اﻟﺸﱠﮭْﺮِ ﻣِﻦ َ اﻟﻌﺎﺷِﺮ ِ اﻟﯿﻮم ِ ﻓﻲ إزﻣﯿﺮ َ إﻟﻰ ﺳﺄﺳﺎﻓِﺮ ُ .3 .اﻟﺜﱠﺎﻟِﺚِ (Üçüncü ayın onunda İzmir’e gideceğim.)
Arapçada Saatler
Arapçada saatler sıra sayılarından türetilmiştir. (اﻟﺴﺎﻋﺔ) kelimesi dişil olduğu için sıra sayılarının dişilleri saatler için kullanılmıştır. Ancak “saat bir” kavramı için (اﻷوﻟﻰ) yerine «bir» sayısının yine Arapça asıl sayısı (اﻟﻮاﺣﺪة) kullanılmaktadır. Aşağıda saatlerin temel kullanım biçimleri verilmiştir:
Saatlerin kullanımıyla ilgili bilinmesi gereken temel
hususlar şunlardır:
1. Arapçada saatleri ifade ederken
“geçiyor/geçe” anlamı tam saatle küsurat
arasına konan ( و َ) atıf harfiyle sağlanırken
“var/kala” anlamı ise (ﱠ إﻻ) istisnâ edatıyla
sağlanır.
2. Yirmi dörtlük saat diliminin Arapçada
kullanılmadığı görülür. Aşağıdaki örnekte
verildiği üzere «yirmi bir» ifadesi on ikilik
saat diliminde olduğu üzere «dokuz»
sayısıyla ifade edilir. Vaktin akşam ya da
sabah olduğunu belirginleştirmek için ise
“sabah” ( ً ﺒﺎﺣﺎ ﺻ َ), “akşam” ( ﻣَﺴَﺎء ً ),
“öğleyin” ( ً ﮭﺮا ُ ظ), “öğleden sonra” ( ﺑَﻌْﺪ
اﻟﻈﱡﮭْﺮ),“öğleden önce” ( اﻟﻈﮭﺮ ﻗﺒﻞ), “gece”
( ًﻟﯿْﻼ) vb. zarflardan yararlanılmaktadır.
Örnekler:
3.
21:15 (Saat akşam dokuzu çeyrek geçiyor.)
20:30 (Saat akşam sekiz buçuk.)
08:30 (Saat sabah sekiz buçuk.)
4. Saatlerle birlikte kullanılabilen diğer zaman zarfları şunlardır: Arapçada saatlerle ilgili çoğu dilde bulunduğu gibi önemli iki soru tipi bulunmaktadır:
(Saat kaç?) اﻟﺴﱠﺎﻋَﺔُ؟ ﻛَﻢ .1
(Saat beş.) .ُ اﻟﺨﺎﻣﺴﺔ اﻟﺴﺎﻋﺔ
(Saat kaçta?) ﺳﺎﻋﺔٍ؟ أيﱢ ﻓﻲ .2
(Saat beşte.) . اﻟﺨﺎﻣﺴَﺔِ اﻟﺴﺎﻋﺔ ﻓﻲ
5. Saat ifadelerinde her zaman (اﻟﺴﺎﻋﺔ) kavramı bulunmayabilir. 6. Saatlerin sayılarını oluşturan kısım, dilbilgisi açısından mufred sıra sayılarında olduğu gibi
(اﻟﺴﺎﻋﺔ) kelimesinin sıfat hükmünde olup mu‘rebdir.
Örnekler:
ﱠإﻻ ﻌﺔ ِاﻟﺘﺎﺳِ اﻟﺴﺎﻋﺔِ ﻓﻲ ﺮِﯾﻊ ُاﻟﺴﱠ اﻟﻘﻄﺎرُ ﯾُﻐَﺎدِر
.ًﺻﺒﺎﺣﺎًرُﺑْﻌﺎ
(Hızlı tren sabah dokuza çeyrek kala kalkıyor.)
. اﻟﻈﱡﮭْﺮِ (Seninle randevumuz öğleden sonra 03:30’daydı.)
اﻟﺴﺎﺑِﻌَﺔِ اﻟﺴﺎﻋَﺔ ِ ﻓﻲ اﻟﻌَﻤﻞ ِ إﻟﻰ زوﺟﻲ ﯾﺨﺮُج ُ
. ﺻﺒﺎحٍ ﻛﻞﱠ واﻟﺮﺑْﻊ ِ (Eşim her sabah saat 07:15’de işe gidiyor.)
اﻟﺨﺎﻣِﺴَﺔِ إﻟﻰ ًﺻﺒﺎﺣﺎ اﻟﺜﺎﻣِﻨَﺔ ِ ﻣﻦ اﻟﻌَﻤَﻞ ِ ﻓﻲ ھﻮ
. ﯾﻮمٍ ﻛُﻞ ﻣَﺴﺎء ً (O her gün sabah 08:00’den akşam 05:00’a kadar iştedir.)
ﻛُﻞﱠ دﻗﺎﺋﻖ َ ﺧَﻤْﺲ َ ﱠإﻻ اﻟﺴﱠﺎدِﺳَﺔ ِ ﻓﻲ أﻣﱢﻲ ُﺗَﺴْﺘَﯿْﻘِﻆ
. ﺻﺒﺎحٍ (Annem her sabah altıya beş kala uyanır.)
(Saat tam.ً ﺎﺗﻤﺎﻣ ٌودﻗﯿﻘﺔ ُاﻟﻮاﺣِﺪة اﻵن ُاﻟﺴّﺎﻋﺔ
biri bir geçiyor.)