ŞART EDATLARI
Bir eylemin belli şartlarda meydana geleceğini ifade etmek için Arapçada bazı edatlar kullanılır ve bunlara “şart edatları” denir. Şart edatları daima cümlenin başında kullanılır. Şart edatlarının kullanılmış olduğu cümleler incelenecek olursa bunların aslında iki ayrı cümleden meydana geldiği görülür: Şart cümlesi ve cevap cümlesi. 1. Şart cümlesi: Şart edatından hemen sonra gelen ve eylemin meydana gelmesinin koşulu olan cümledir. 2. Cevap cümlesi: Şartın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak eylemi
gösteren cümledir. Bu cümleye cezâ cümlesi de denir.
Cezm Eden Şart Edatları
Bu edatlar, cümlenin hem şart kısmındaki, hem de cevap kısmındaki muzâri fiilleri, yani hem şart fiilini hem de cevap fiilini cezm ederler. Bu yüzden bunlar, iki muzâri fiili (şart fiilini ve cevap fiilini) cezm eden edatlar olarak da gruplandırılırlar. Bunlar her ne kadar iki muzâri fiili cezm eden edatlar olarak anılsa da, şart cümlelerinin şart bölümünde ve cevap bölümünde birden çok muzâri fiil bulunması durumunda onların hepsini de cezm ederler. Bu edatlar şunlardır:
َّنََّ، حَيْثُمَا، كَيْفَمَا إِنْ، مَتََ، أَيْنَ، إِذْمَا، مَهْمَا، أَيَّانَ، أَيْنَمَا، أَيٌّ، أ
Şartın Cevâbı Şart Fiili Cezm Eden Meczûm Meczûm Şart Edatı Oturursan otururum. أَجْلِسْ. َْجْلِس ََت َْإِن
Neyi yersen yerim. آكُلْ. َْتَأْكُل ما
Çalışan başarır. يَنْجَحْ. َْيَجْتَهِد َْمَن
Ne zaman gidersen giderim. َْأَذْهَب َْتَذْهَب مَتى
Nereye giderseniz gideriz. َْنَذْهَب تَذْهَبُوا ََأَيْن
Eğer gelirsen bizi bulursun. تَجِدْنا. َِتَأْت إِذْما
Ne yaparsan yaparız. نَفْعَلْ. َْتَفْعَل مَهْما
Ne zaman okursan anlarsın.
Nereye gidersen onları bulursun.
Nereyi ziyaret edersen seversin.
Nerede yaşarsanız yaşarız. Bana nasıl davranırsan sana öyle davranırım.
Cezm Etmeyen Şart Edatları
إِذَا، لَوْ، لَوْالَ، لَوْمَا، بَيْنَمَا، بَيْنَا، عِنْدَمَا، حِينَمَا، لَمَّا، كُلَّمَا
FÂU’L-CEVÂB
Fâu’l-cevâb, bir şart edatı ile başlayan cümlenin cevap (ya da cezâ) kısmının
başına gelen bir fâ (ف) harfidir. Bu harfin vücûben (zorunlu olarak) geldiği yerleri
şöyle sıralayabiliriz:
Cevap cümlesi, isim cümlesi olursa, Cevap cümlesi, talep emir ya da nehiy ile başlarsa veya soru cümlesi olursa, Cevap cümlesi ,لَيْس gibi donuk (câmid) ya da nâkıs fiille başlarsa, Cevap Cümlesi, gelecek zaman bildiren س veya سوف ile başlarsa, Cevap Cümlesi, Cevap Cümlesi, muzâri fiili nasb eden ve olumsuz yapan Cevap Cümlesi, muzâri fiili olumsuz yapan
تَفْهَمْ. َْتَقْرَأ ََأَيَّان
تَجِدْهُمْ. َْتَذْهَب أَيْنَما
تُحِبَّ. َْتَزُر أَنَّى
نَسْكُنْ. تَسْكُنُوا ثُماـ َْحَي
أُعامِلْكَ. تُعامِلْني كَيْفَمَا
cümlesi olursa; yani بِئْس َ ,نِعْمَ
ْ قَد pekiştirme edatı ile başlarsa, لَنْ edatı ile başlarsa,
مَا edatı ile başlarsa.