ARAPÇADA İSİM TAMLAMASI
En az iki ismin yan yana gelerek oluşturduğu tamlamaya isim tamlaması denir. Arapçada tamlamanın ögelerinden tamlanana muzâf, tamlayana muzâfun ileyh adı verilir. Türkçedekinin tersine Arapçada önce tamlanan, sonra tamlayan kullanılır. Türkçe bir isim tamlamasını Arapçaya çevirirken sözcüklerin altına Arapçalarını yazmak yeterlidir. Örneğin,
عَلي تابك
Ali’nin kitabı
Tamlamanın Ögeleri
Muzâf Arapça tamlamanın ilk ögesidir. Yani tamlanandır. Hiçbir zaman başında harf-i ta‘rîf (belirlilik takısı, ال) bulunmaz. Buna mukabil sonu da hiçbir zaman tenvinlenmez, tek hareke ile harekelenir. Cümle içindeki yerine göre son harekesi değişir. Özne durumunda damme, nesne durumunda fetha, başında harfi cer veya zarf bulunduğunda kesra ile harekelenir.
Muzâfun İleyh Arapçada isim tamlamasının ikinci ögesidir. Yani tamlayandır. Daima mecrûrdur. Örneğin,
الوَلَد مََل ق Öğrencinin kalemi
قلم : Muzâf (tamlanan) (Cümle içindeki durumuna göre merfû, mansûb veya mecrûr olabilir).
الولد : Muzâfun ileyh (tamlayan), mecrûr
Tamlamanın Türleri
Arapça tamlamalar belirtili, belirtisiz ve zincirleme isim tamlaması olmak üzere üçe ayrılır. Tamlamanın belirtili veya belirtisiz oluşu muzâfun ileyh’in belirli veya belirsiz oluşuna bağlıdır. Bu öge belirliyse tamlama belirtili isim tamlaması, belirsizse tamlama belirtisiz isim tamlaması olur. Buna göre tamlamanın anlamı da değişir. Örneğin,
Bahçenin kapısı (Belirtili isim tamlaması) الحَديقَة باب
Bahçe kapısı, herhangi bir bahçenin kapısı (Belirtisiz isim tamlaması) باب حَديقَة
Arapçada ikiden fazla ismin bir araya gelmesiyle oluşan tamlamaya zincirleme isim tamlaması denir. Bu tür tamlamalarda belirlilik takısı en sonda yer alan isme eklenir, diğer isimler bir önceki ismin
muzâfun ileyhi olarak kesra ile harekelenirler. Örneğin,
Evin kapısının anahtarı -Belirtili مفْتاح باب البيت
Bir okul müdürünün arabasının kapısının camı -Belirtisiz زجاج باب سَيارَة مدير مَدْرَسَة
İrâb Örnekleri:
Şimdi isim tamlamasıyla oluşmuş aşağıdaki cümlelerin i‘râbını yapalım. Muzâf’ın farklı durumlarda merfû, mansûb veya mecrûr oluşunu örneklerle görelim.
(Hocanın kitabı, yenidir.) .كتاب األسْتاذ جَديد
Bu cümle, isim cümlesidir. Çünkü bir fiille değil, isimle başlamıştır.
كتاب : Mubtedâ, merfû, ref alâmeti sondaki damme, muzâf.
األسْتاذ : Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
كتاب األسْتاذ : Belirtili isim tamlaması, çünkü tamlayanı belirli bir isim.
جَديد : Haber, merfû, ref alâmeti sondaki damme.
(Bahçenin anahtarını aldım.) .أَخَذْت مفْتاح َ الحَديقَة
Bu cümle, fiil cümlesidir. Çünkü bir fiille başlamıştır.
أَخَذْت : Mâzî fiil, fâ‘il bitişik zamir olan tâu’l-muteharrike (ت).
مفْتاحَ : Nesne (mef‘ûlun bih), mansûb, nasb alâmeti fetha, muzâf.
الحَديقَة : Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
مفْتاح َ الحَديقَة : Belirtili isim tamlaması, çünkü tamlayanı belirli bir isim.
(Fakültenin bahçesinde oturdum.) .حَديقَة الكليةفيجَلَسْت
جَلَسْت : Mâzî fiil, fâ‘il bitişik zamir olan tâu’l-muteharrike (ت).
في : Harf-i cer
حَديقَة : Mecrûr, cer alâmeti kesra, muzâf.
الكلية : Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti kesra.
Yukarıdaki örneklerde görüldüğü üzere muzâfun ileyh (tamlayan) olmak, mecrûr olmayı gerektirirken, muzâf olmak başlı başına her hangi bir harekeyi gerektirmemekte; cümle içindeki yerine göre, hangi öge konumunda ise o ögenin alması gereken i‘râbla merfû, mansûb veya mecrûr olabilmektedir.
ARA1001 – ARAPÇA I Ünite 7 – Arapçada İsim Tamlaması
ÖZET
Muzâf olan sözcük ikil veya düzenli eril çoğul olduğunda, ikil veya düzenli eril çoğul olan
kelimenin sonundaki nun (َن) harfi düşürülür. Örneğin,
(İki öğretmen
(Okulun iki öğretmeni
(İki öğretmen gördüm.
(Okulun iki öğretmenini gördüm.
(Öğretmenler geldi.
(Okulun öğretmenleri
(Öğretmenler gördüm.
(Okulun öğretmenlerini
Dikkat: Muzâfun ileyh daima mecrûrdur. Muzâfun ileyh olan sözcük, ikil veya düzenli eril olduğunda
hareke (kesra) ile değil, harf (ي) ile mecrûr olduğunu unutmayınız.
(İki öğretmenin kitabı
(Öğretmenlerin kitabı
Arapçada haftanın günleri de birer isim tamlaması yapısındadır:
Pazartesi günü ْنَين َوْم االث ي
Salı günü َوْم الثُّالثاء ي
Çarşamba günü َوْم األربعاء ي
Perşembe günü يَوم الخَميس
Cuma günü َوْم الجمعة ي
Cumartesi günü سَّبْتال َوْم ي
Pazar günü َوْم األحد ي
Arapçada َكُل sözcüğü ile belirtili veya belirtisiz isim tamlamaları oluşturulabilir. Tamlayanı
belirsiz olduğunda َكُل kelimesi “her” anlamındadır. Tamlayanı belirli ise
anlamına gelir. Örnek: