ARAPÇADA İŞARET SIFATLARI
Türkçede “işaret sıfatı” dediğimiz sözcüklere, Arapçada “işaret ismi” denmektedir.
Arapçada işaret sıfatları tek başına “bu, şu, o” şeklinde kullanılabileceği gibi, “Bu kalem senin.”, “örnek cümlesinde görüldüğü üzere işaret ettiği isimle birlikte de kullanılabilir. İşaret ettiği isimle birlikte kullanıldığında, işaret edilen kelimeye muşârun ileyh denir. Muşârun ileyh olan sözcük ile işaret sıfatları hem irâb (merfû, mansûb, mecrûr olma bakımından) hem cinsiyet, hem sayı bakımından birbiriyle uyumlu olmak zorundadır.
İşaret sıfatları, işaret edilen varlığın uzaklığına göre, tıpkı Türkçedeki gibi, farklı farklıdır. Ne var ki, Arapçada yaygın olarak “yakın” ve “uzak” için olanları kullanılır. Bununla birlikte uzak için kullanılan işaret sıfatını hem “o”, “onlar”, hem de “şu”, “şunlar” biçiminde anlamlandırmak veya hem “o”, “onlar”, hem de “şu”, “şunlar” yerinde kullanmak mümkündür.
Yakın için İşaret Sıfatları:
a) Tekil
Eril ذاه Bu
Dişil ِه ِذه Bu
b) İkil
ِهَذَيْن ِنذا َِه Eril Bu ikisi (mansûb-mecrûr) (merfû)
َِيْن هات ِاتانه Dişil Bu ikisi (mansûb-mecrûr) (merfû)
c) Çoğul
Eril ِالءؤ ِ َِه Bunlar
Dişil ِالءؤ ِ َِه Bunlar
Türkçede işaret sıfatı, işaret ettiği kelime ile birlikte kullanıldığında (bu adam, bu adamlar; şu çocuk, şu çocuklar; o resim, o resimler) şeklinde hep tekil kullanılırken, Arapçada işaret sıfatı her zaman işaret ettiği ismin yapısına uygun olarak (tekil, ikil veya çoğul biçiminde) kullanılır.
İkil dışındaki tüm işaret sıfatları mebnîdirler; yani son harekeleri cümle içindeki yerine göre değişiklik göstermez. Dolayısıyla i‘râbları mahallen’dir: mahallen merfû veya mahallen mansûb ya da mahallen mecrûr biçiminde i‘râb edilirler; ref veya nasb ya da cer alâmeti aranmaz.
ARA1001 – ARAPÇA I Ünite 6 – Arapçada İşaret Sıfatları
ÖZET
Bu cümle, isim cümlesidir. Çünkü bir fiille değil, isimle başlamıştır.
هذا : Mubtedâ, mahallen
ِولد : Haber, merfû, ref alâmeti sondaki damme.
Unutulmaması gereken bir husus da şudur: İşaret sıfatıyla birlikte kullanılan sözcük ( ileyh), daima belirlidir. Çünkü gösterilmek suretiyle diğerlerinden ayrılmakta, belirlenmiş olmaktadır:
هذا : Mubtedâ, mahallen
ِالولد : Muşârun ileyh, merfû
ِتلميذ :Haber, merfû, ref alâmeti sondaki damme.
Daha önceki örnekte haber olarak kullanılmış olan
olarak değil, mubtedâ olan işaret sıfatının
belirli olduğunu görüyoruz. Bu cümlede mubtedanın haberi, (
İkil olan işaret sıfatları, i‘râbları ikil kelimenin i‘râbının aynısıdır: Yani
ِقرأت : Mâzî fiil, fâ‘il
هذين : Nesne (mef‘ûlun bih), mansûb, nasb alâmeti “
الكتابين : Muşârun ileyh, mansûb
çünkü ikil.
ِرَأَيْت (gördüm) : Mâzî fiil,
ِهَؤالء : Nesne (mef‘ûlun bih),
ِالطبيبات : Muşârun ileyh
çünkü düzenli dişil çoğul.
(Bu, bir erkek çocuktur.) . ِولدهذا
merfû, ismu’l-işâra olduğu için mebnîdir, son harekesi değişmez.
muşârun
(Bu erkek çocuk, bir öğrencidir.) هذا ِالولد ِتلميذ.
merfû, ismu’l-işâra olduğu için mebnîdir, son harekesi değişmez.
(çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), ref alâmeti sondaki damme.
(ولد) kelimesinin, yukarıdaki örnekte “haber”
(ا ذه) “muşârun ileyh”i olarak kullanıldığını, dolayısıyla
تلميذ) damme ile merfûdur.
mebnî olan tekil ve çoğul işaret sıfatlarından farklı olarak mu‘reb’tirler, elif ile merfû, ye ile mansûb ve mecrûr olurlar.
(Bu iki kitabı okudum.) ِ . َِيْن الكتاب ِهذين تِأِْرََِِق
bitişik zamir olan tâu’l-muteharrike (ت).
ye”, çünkü ikil.
(çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), nasb alâmeti “ye”,
(Bu kadın doktorları gördüm.) . ِالطبيبات ِهَؤالء ِرَأَيْت
fâ‘il bitişik zamir olan tâu’l-muteharrike (ت).
mahallen mansûb çünkü mebnî.
mansûb (çünkü işaret sıfatına uymak zorunda), nasb alâmeti kesra
ÖZET
Uzak İçin İşaret Sıfatları:
Uzak için kullanılan işaret sıfatlarının tekil ve çoğul biçimleri kullanılır, ikil formları pek kullanılmaz. Tekil için eril ve dişil formu vardır, çoğul formu ise eril ve dişil için ortaktır. Her üç işaret sıfatı mebnîdir, son harekeleri hep aynıdır, dolayısıyla i‘râbları göstermek mümkündür:
Tekil (Eril)
Tekil (Dişil)
Çoğul (Eril-dişil)
Dikkat: Gayr-ı ‘âkil çoğullar tekil kullanılırken, tekil-dişile özgü yapısıyla kullanılırlar
Arapçada soru ifadelerinin başında kullanılan edatlar isim ve harf olarak ikiye ayrılır.
SORU EDATLARI
1. Soru İsimleri
ِْمَن (kim)
ماذا/ما (ne)
َِأيْن (nerede)
مَتى (ne zaman)
َِكَيْف (nasıl)
ِْكَم(kaç)
ِأَي (hangi)
لماذا (niçin)
2. Soru Harfleri
ِْهَل (mi?, mı?)
َِأ (mi?, mı?)
mahallen’dir. Tabloda şu şekilde
Şu/O َِكِل َِذ
Şu/O َِك ِْل ِت
Şunlar/Onlar َِكِئ َِول ِأ
-dişil hükmünde olduğu için işaret sıfatları bu tür çoğullar için