HARF-İ CERLER VE YER ZARFLARI
Harf-i cerler sadece isimlerden önce kullanılan ve başına geldiği ismi mecrûr yapan harf ya da
harf öbekleridir. Harf-i cerlerin bazıları Türkçedeki bulunma, ayrılma ve yönelme durum ekleri
yerinde kullanılırken, bazıları da “ile”, “gibi”, “üzerinde”, “için” vb. anlamlarda kullanılırlar. Aşağıda
sık kullanılan harf-i cerler ve anlamları bir tablo olarak verilmektedir.
Açıklama Anlamı Harf-i cerler
ayrılma durumu -den, -dan ﻣِﻦْ
bulunma durumu -de,-da ﻓﻲ
yönelme durumu -e,-a إﻟﻰ
bazen bulunma, -de,-da; ب ِ bazen “ile” anlamında ile
üzerinde, üzerine ﻋﻠﻰ
aidiyet ve sebep ل için ِ bildirme -den, -dan, ﻋَﻦْ hakkında
gibi كَ
Dikkat: لِ (li) harf-i ceri isme bitiştiği zaman kesralı (li), birinci tekil şahıs dışındaki şahıs zamirlerine
bitiştiğinde fethalı (le biçiminde) okunur. Örnek ( ﻟَﮭُﻢ ْ : le-hum; ﻟَﻜُﻢْ : le-kum; ﻟِﺪِﯾﻨِﮫ : li-dînihî)
ﻣِﻦْ
(Öğrenci evden çıktı.) .ﺖ ِﯿ َْاﻟﺒ ﻦ ْﻣ ِﺐ ُِاﻟﻄّﺎﻟ ج َﺮ َﺧَ
(Evden okula kadar koştum.) .اﻟﻤَﺪْرَﺳَﺔ ِ إﻟﻰ اﻟﺒَﯿْﺖ ِ ﻣﻦ رَﻛَﻀْﺖُ
إﻟﻰ
(Eve gittim.) .ﺖ ِﯿ ْ َاﻟﺒ إﻟﻰ ذَھَﺒْﺖُ
(Denize baktım.) .اﻟْﺒَﺤْﺮِ إﻟﻰ ﺮْت ُﻧَﻈ
ﻓﻲ
(Kalem çantada.) .اﻟﺤَﻘﯿﺒﺔ ِ ﻓﻲ اﻟﻘَﻠَﻢُ
(Ben evdeyim.) .ﺖ ِاﻟﺒﯿ ْ ﻓﻲ أﻧﺎ
بِ
(Arabayla gittim.) .ﺴﱠـﯿّﺎرة ِ اﻟـ ِﺑ ﺖ ُذَھَﺒْ
(Üniversitede okuyorum.) .اﻟﺠﺎﻣِﻌَﺔ ِ ـِﺑ س ُر ُأدْ
ﻋﻠﻰ
(Kitap masanın üzerindedir.) .ﺔ ِ َﻟاﻟﻄّﺎو ِ ﻋﻠﻰ اﻟﻜِﺘﺎبُ
(Bisiklet kaldırımdadır.) .ﺮﱠﺻﯿﻒ ِ اﻟ ﻋﻠﻰ ُﺪﱠرﱠاﺟَﺔاﻟ
لِ
(Çanta öğrencinindir.) .ﺔ َﺒ ِﺎﻟ ّﻠﻄ ِﻟ ُﺔ َﻘﯿﺒاﻟﺤَ
(Camiye -mescide- namaz için gittim.) . ﻠﺼﱠﻼةِ ﻟ اﻟﻤَﺴْﺠِﺪِ إﻟﻰ ذَھَﺒْﺖ ُ
ﻋَﻦْ
(Öğretmen hakkında bir şiir yazdım.) .اﻟﻤُﻌَﻠﱢﻢ ِ ﻋَﻦ ﺷِﻌْﺮًا ﻛَﺘَﺒْﺖ ُ
(Banka eve uzaktır.) .ﯿﺖ ِ َﺒاﻟ ْﻦﻋَﻌﯿﺪ ٌَﺑ ف ُاﻟﻤَﺼْﺮِ
Dikkat: Arapçada ﺑﻌﯿﺪ (uzak) kelimesi, daima ﻋَﻦ harf-i ceri ile kullanılır (-den uzak), ne var ki
Türkçede –den uzak kullanımından ziyade –e uzak kullanımı yaygındır. Dolayısıyla bu cümleyi
“Banka evden uzaktır.” biçiminde Türkçeye aktarmak da yanlış değildir.
كَ
(Sen gül gibi güzelsin.) .ﺎﻟﻮَرْدَة ِ ﻛٌَﺟَﻤﯿﻠﺔ أﻧﺖِ
(İlim deniz gibidir.) . ﺎﻟْﺒَﺤْﺮِ ﻛَاﻟْﻌِﻠْﻢُ
Arapçada yer bildiren zarflar genellikle isim tamlamasının tamlanan kısmını oluştururlar ve
tamlayanları olan isimler, hep kendilerinden sonra gelir ve daima “mecrûr” olurlar. Yer zarflarının son
harfleri, bazı özel durumlar hariç, daima fetha ile harekelidir. Bunlar, genellikle “nerede” sorusuna
cevap olan sözcüklerdir.
(solunda) ﺴﺎر َﯾ
(sağında) ﯾَﻤﯿﻦَ
(yanında) ﺟﺎﻧِﺐ َ / ﻋِﻨْﺪَ
(dışında) ﺧﺎرِجَ
(içinde) داﺧِﻞَ
(önünde) أﻣﺎمَ
(altında) ﺗَﺤْﺖَ
(arkasında) ﺧَﻠْﻒَ / وَراء َ
(üstünde) ﻓَﻮْقَ
(arasında) ﺑَﯿْﻦَ
(ortasında) َوَﺳَﻂ
ARAPÇADA İSİM CÜMLESİ
Arapçada isimle başlayan cümleye isim cümlesi denir. İsim cümlesi iki ögeden oluşur.
1) Mubteda 2) Haber
Mubteda: İsim cümlesinin öznesinin adıdır. Daima merfûdur. Çoğunlukla belirlidir. Cümleye genellikle bu öge ile başlanır.
Haber: Cümlenin yüklemi olan ögedir. Daima merfûdur. Genellikle mubtedadan sonra gelir. Tek bir kelime olduğunda çoğunlukla belirsizdir.
(İlim bir hazinedir.).ﻛَﻨْﺰٌ اﻟﻌِﻠْﻢُ
اﻟﻌِﻠْﻢُ :Mubteda merfû, ref alâmeti sondaki damme.
ﻛَﻨْﺰٌ : Haber merfû, ref alâmeti sondaki damme.
Mubteda ile haber birbirinden kopuk iki öge değildir, tersine aralarında sağlam bir bağ vardır. Haber
olan sözcük, mubtedaya aşağıdaki yönlerden uymak zorundadır:
1- Erillik-dişillik yönünden: Mubteda erilse haber de eril, mubteda dişilse haber de dişil olmak
zorundadır.
(Erkek öğrenci başarılıdır.) .ﻧﺎﺟِﺢٌ اﻟﻄّﺎﻟﺐ ُ
(Kız öğrenci başarılıdır.) . ٌﺔﻧﺎﺟِﺤَ ُﺔَاﻟﻄّﺎﻟِﺒ
2- Sayı yönünden: Haber mubtedaya tekillik, ikillik ve çoğulluk yönünden uymak zorundadır.
Tekil (Erkek öğrenci başarılıdır.) .ﺢ ٌﻧﺎﺟ ﻄّﺎﻟِﺐ ُ اﻟ
İkil (İki erkek öğrenci başarılıdır.) . ﺎنِﻧﺎﺟِﺤ ن ِﻄّﺎﻟِﺒﺎاﻟ
Çoğul ( Erkek öğrenciler başarılıdır.) .ﻮنﻧﺎﺟِﺤ ﻟﻄُﻼّب ُ ا
Mubteda her zaman merfû olduğu için, mubteda olan bir ismin yerini tutacak zamir de doğal
olarak ayrık özne zamiri, yani merfû munfasıl bir zamir olacaktır.
Şimdi özne konumundaki bazı isimlerin ayrık özne zamirine dönüşümünü inceleyelim:
(Adam fakirdir.) .ﻓَﻘِﯿﺮ ٌ اﻟﺮّﺟُﻞُ
(O fakirdir.) . ﻓَﻘﯿﺮٌ ﻮ َھُ
(Kız güzeldir.) . ٌﺔﺟَﻤﯿﻠ اﻟﺒﻨﺖُ
(O güzeldir.) . ٌﺔﺟَﻤﯿﻠ ھِﻲ
ARA1001 – ARAPÇA I Ünite 5 – Arapçada İsim Cümlesi
ÖZET
(İki öğrenci uzundur.)
(O ikisi uzundur.)
(Adamlar ihlaslıdır. )
(Onlar ihlaslıdır. )
(Kadın doktorlar çalışkandır.)
(Onlar-kadın-çalışkandır.) Aşağıdaki cümlenin irâbını yapalım:
(Sen ö
أﻧﺖَ :Mubteda, mahallen merfû, çünkü zamir.
طﺎﻟِﺐٌ :Haber, merfû, ref alâmeti sondaki damme.
Dikkat:Zamirler mebnîdirler, yani harekeleri hiçbir zaman değişmez. Bu yüzden zamirlerde ref veya nasb ya da cer alâmeti aranmaz. İrâbı yapılırken, cümle içinde hangi ögenin yerindeyse, o ögenin alması gereken hareke kastedilerek mahallen (yani, bulunduğu yer bakımından) mansûb veya mahallen mecrûr denir.
HABER ÇEŞİTLERİ
Haber üç çeşittir. 1- Mufred 2- Cümle 3- Şibih cümle
1. Haberin Mufred Olması
“Mufred” sözcüğünün kelime anlamı “tekil” olsa da, “haberin mufred olması”, haberin tekil
olması demek değildir. “Haberin mufred olması” demek, haberin cümle veya
olmaması demektir. Başka bir deyişle, haberin tekil veya ikil ya da çoğul olan tek bir kelimeden
ibaret olması demektir. Dolayısıyla mufred olan haber tekil bir kelime olabilece
bir kelime de olabilir. Aşağıdaki cümlelerde haber olan sözcükler sayıca tekil, ikil veya ço
da haber çeşidi bakımından “mufred”dirler.
(Öğrenci Müslümandır.)
(İki öğrenci Müslümandır.)
(Öğrenciler Müslümandır.)
Arapça bir kelime, düzensiz çoğulların gayri âkil grubuna ilişkin bir ço
kelime gibi işlem görür. Aşağıdaki örneklerde düzensiz çoğul olan mubtedaların haberlerinin tekil
dişil yapıda kullanılmış olduğunu fark ediniz.
. طَﻮﯾﻼنِ اﻟﻄّﺎﻟِﺒﺎنِ
. طَﻮﯾﻼنِ ھُﻤﺎ
. ﻣُﺨْﻠِﺼﻮنَ اﻟﺮﱢ ﺟﺎلُ
. ﻣُﺨْﻠِﺼﻮنَ ھُﻢ
.ﻣُﺠْﺘَﮭِﺪاتٌ اﻟﻄّﺒﯿﺒﺎتُ
.ﻣُﺠْﺘَﮭِﺪاتٌ ھُﻦﱠ
ğrencisin.).طﺎﻟِﺐٌ أﻧﺖَ
merfû, mahallen
şibih cümle
ği gibi, ikil veya çoğul
ğul olsalar
. ﻣُﺴْﻠِﻢٌ اﻟﻄّﺎﻟِﺐ ُ
. ﻣُﺴْﻠِﻤﺎنِ اﻟﻄّﺎﻟِﺒﺎن ِ
.ﻣُﺴْﻠِﻤﻮنَ اﻟﻄﱡﻼب ُ
ğul ise, tekil-dişil bir
-
ÖZET
2. Haberin Cümle Olması
Haber bir isim cümlesi veya bir fiil cümlesi olabilir. Haberin isim cümlesi olması hususu daha
ileri düzey bir Arapça gerektirdi
mubtedadan sonraki kısmın bir fiille ba
Tek bir fiil bile, gizli öznesiyle birlikte bir cümledir. Cümlelerin i‘râbı
bulundukları yer bakımındandır.
aranmaz. Burada fiille ba
yeridir. Haber, daima merfu olmak zorunda oldu
Aşağıdaki örnek cümlelerin irâbını inceleyiniz:
اﻟﻄﺎﻟِﺐُ :Mubteda merfû, ref alâmeti sondaki
ﯾَﻜْﺘُﺐُ :Haber mahallen merfû
اﻟﻄَﺒﯿﺒَﺔ :Mubteda merfû, ref alâmeti sondaki damme
ذَھَﺒَﺖْ : Haber mahallen merfû
3. Haberin Şibih Cümle Olması
Haber bir şibih cümle olabilir. “
anlamı ise, mubtedanın haberinin:
a) Harf-i cer ve mecrûrundan olu
kısaca “câr-mecrûr” denir);
b) Bir zarftan ibaret olması
Bir başka ifadeyle, haberin câr
Şibih cümle, her ne kadar gerçek bir cümle ol
cümle olan haberde ref alâmeti aranmaz, “
(Kitaplar faydalıdır.) .ٌﻧﺎﻓِﻌَﺔ اﻟﻜُﺘُﺐ ُ
(Kalemler çoktur.) .ٌﻛﺜﯿﺮة اﻷﻗﻼم ُ
ğinden burada ele alınmayacaktır. Haberin fiil cümlesi olması demek,
şlaması demektir.
mahallen’dir. Yani
İ‘râbı mahallen olan ögeler için ref veya nasb ya da cer alâmeti
şlayan cümlenin yeri, mubtedanın haberine ait bir yerdir, yani “haber”in
ğu için, fiille başlayan cümle mahallen merfû olur.
(Öğrenci yazıyor.).ﯾَﻜْﺘُﺐُ ﻄﺎﻟِﺐ ُ اﻟ
damme.
çünkü fiil cümlesi.
(Doktor (kadın) gitti.).ذَھَﺒَﺖْ اﻟﻄَﺒﯿﺒَﺔ
.
çünkü fiil cümlesi.
Şibih cümle”nin kelime anlamı, “cümlemsi”dir. Kavram olarak
şması (harf-i cer ve kendisinden sonra gelen mecrûr isme
durumudur.
-mecrûr veya zarftan oluşması durumuna “şibih cümle” diyoruz.
masa da, onun i‘râbı da mahallen’dir ve şibih
mahallen merfû” denir.
ÖZET
(Çocuk evdedir.) . اﻟﺒَﯿﺖِ ﻓﻲ اﻟﻄّﻔْﻞُ
Haber, mahallen merfû, Mubteda merfû, ref çünkü şibih cümle (câr-mecrûr formu) alâmeti sondaki damme
(Araba evin önündedir.) . اﻟﺒﯿﺖِ أﻣﺎمَ ُاﻟﺴّﯿّﺎرَة
Haber, mahallen merfû Mubteda merfû, ref çünkü şibih cümle (zarf formu) alâmeti sondaki damme
HABERİN MUBTEDADAN ÖNCE KULLANILMASI
Mubteda belirsiz bir isim olarak değil de belirli bir isim olarak kullanıldı başında gelir. Ancak mubteda belirsiz bir isim, haber de şibih cümle olursa, bu durumda haber mubtedadan önce gelmek zorundadır. Yani haberin mubtedadan önce kull iki koşulun gerçekleşmesi ile söz konusudur:
1. Mubteda belirsiz olacak, 2. Haber de şibih cümle olacak.
Aşağıdaki örnek cümleleri inceleyiniz:
Mubteda belirli bir isim olduğunda:
( Serçe ağacın üstündedir.)
(Adam bahçededir
(Köpek evin önündedir.
(Çocuk ağacın altındadır.
( Kalem öğretmenindir.)
ğında her zaman cümlenin
anılma zorunluluğu ancak
.اﻟﺸّﺠَﺮَةِ ﻋﻠﻰ اﻟﻌُﺼْﻔﻮر ُ
.) . اﻟﺤَﺪﯾﻘَﺔِ ﻓﻲ اﻟﺮّﺟﻞُ
) . اﻟﺒﯿﺖِ أﻣﺎم َ اﻟﻜَﻠْﺐُ
) . ﺸَﺠَﺮَةِ اﻟ ﺗَﺤْﺖ َ اﻟﻄّﻔْﻞُ
.س ِﻟِﻠْﻤُﺪَرّ اﻟﻘَﻠَﻢ ُ
ÖZET
Mubteda belirsiz bir isim olup, şibih cümle olan haber öne geçtiğ
(Ağacın üstünde bir serçe var.
(Bahçede bir adam var.
(Evin önünde bir köpek var.
(Ağacın altında bir çocuk var.
(Öğretmenin bir kalemi var.
inde: