ADY103U-ACİL DURUM VE AFET FARKINDALIK EĞİTİMİ
Ünite 5: Afet Farkındalığı İçin Proje Yazımı
Giriş
Günümüzde toplumların afetlere bakışı bilim sel ve teknolojik ilerleme ve gelişmelere paralel olarak değişmeye başlamış, önceden gerekli önlemler alındığında afetlerin de hastalıklar gibi önlenebileceği veya en az zararla atlatılabileceği anlaşılmıştır
Acil durum ve afet farkındalığına yönelik gerçekleştirilecek proje çalışmalarının tasarlanması sürecinde proje döngüsü yönetimi yaklaşımından yararlanılması proje yönetimini güçlendirerek, proje tasarımının etkinliğini artıracaktır.
Proje Kavramı
Proje, soruna özel oluşturulan, belli bir zaman ve bütçe dâhilinde hedefe ulaşmayı sağlayan işlerin bütünü olarak da ifade edilmektedir.
Projeler tek aşaması olan bir yapı yerine, karmaşık bir yapı sergilemektedir. Bir ekip tarafın dan hazırlanan projeler, belirlenmiş bir süre içeri sinde değişim oluşturan, iç içe geçmiş amaç ve he deflere sahip, çok boyutlu ve dinamik bir yapının kullanıldığı planları ve yöntemleri kapsamaktadır. Proje çalışmalarında süreç kadar çalışılacak problem durumu (sorun) da önemlidir.
Fon/Hibe Kavramı
Kamu kurumları, uluslararası birlikler ve organizasyonların projeye dayalı olarak KOBİ’lere sağladıkları karşılıksız fonlar hibe olarak ifade edilmektedir. TDK’de fon, belirli bir iş için gerektikçe harcanmak üzere ayrılıp işletilen para, kaynak olarak tanımlanmıştır.
Proje Döngüsü Yönetimi
«Proje Döngüsü» adı verilen ve birbirini takip eden altı aşama ile projeler bütünsel bir anlayışla planlanıp, yürütülebilmektedir. Proje döngüsünün aşamalarından ilki proje fikrini belirlemektir. Fikrin belirlenmesi yani problem durumunun ortaya çıkmasından bu problemin somutlaştırılması, gözden geçirilmesi, projeyi oluşturmak için bütçenin planlanması (finansman), projenin yürütülmesi (uygulama), sonuçlandırılması ve değerlendirmenin gerçekleştirilmesi ardından tekrardan yeni proje fikirlerinin üretilmesine kadar geçen sürecin tamamı proje döngüsünü oluşturmaktadır.
Proje Yazımı ve Yazım Sürecinde Dikkat Edilecek Hususlar
Proje yazım ve yönetim süreçlerinde bilimsel yöntemden yararlanılır. Bir soruna çözüm üretmek, mevcut durumu iyileştirmek gibi belirli amaçlarla tasarlanan bir araştırma projesinin iyi yapılandırılmış proje başlığından başlayarak özgün değer, yöntem, yaygın etki gibi belirli özelliklere sahip olması gerekmektedir. Kurulan proje ekibi, projenin paydaşları, araştırma ya da uygulama mekânı gibi bazı imkanlar da proje yazım sürecinde önemli olmaktadır.
Projenin Başlığı/Adı
Bir projenin başlığı içeriği yansıtan ifadeleri kapsamalıdır. Başlığın kısa ve anlaşılır olması önemlidir. Projenin tüm başvuru belgelerinde, yazım dili ve kullanılacak ifadeler önemlidir. Belgelerde özel isimleri ön plana çıkaran; ayrım yapan, rencide eden ifadelere yer verilmemesi gerekmektedir.
Özet Bölümü
Proje başvuru belgelerinin/önerilerinin ilk sayfalarında Türkçe ve İngilizce hazırlanan özetler yer almaktadır. Ayrıca özetlerin sonunda projenin arandığında bulunabilmesi için projeyi ifade edebilecek bir veya birden fazla kelimeden oluşan anahtar kelimelere yer verilmektedir.
Amaç ve Hedefler
Bir projede amaç veya amaçlar ve projenin çıktıları/erişilmek istenilen sonuçlar net olarak belirtilmelidir. Belirsiz ve tamamlanmamış amaçlar başarısızlık algısı oluşturmaktadır. Hedef kitle için sağlanacak faydalar gibi projenin özel hedefleri ifade edilmelidir.
Konu, Kapsam ve Alanyazın (Literatür) Özeti
Projenin kapsamı gerekli alanyazın taraması ile desteklenerek net olarak anlatılmalıdır. Projenin içeriğini yansıtacak yayınların eklenmesi önem teşkil etmektedir. Çünkü panelistler projeleri incelerken alanyazın taraması yapmaktadır.
İş-Zaman Çizelgesi/Çalışma Takvimi
Proje yazım sürecinin önemli aşamalarından biri de iş paketlerinin hangi sürede gerçekleştirileceğini gösteren iş- zaman çizelgesinin/çalışma takviminin hazırlanmasıdır. Bir projenin tüm faaliyetlerini içerecek şekilde proje fikrinin oluşumun hemen ardından raporlanmasına kadar iş-zaman çizelgesinin planlanması, belirlenen hedeflere zamanında ulaşılması açısından önemlidir.
Özgün Değer
Bir proje önerisinde belirtilecek özgün değer bölümünde mevcut bilim ve teknolojideki eksiklikler ve/ veya sorunlar ortaya konulmaktadır. Alanyazındaki hangi soruna çözüm getirildiği ya da çözümün özgünlüğü de belirtilebilir. Projenin diğer projelerden farklı olan noktaları, kurum/kuruluşun bu projeyi neden desteklemesi gerektiği gibi boyutlara açıklık getirilmelidir.
Yaygın Etki/Yaygınlaştırma ve Çıktıların Paylaşımı
Projelerde sonuçları başarılı bir şekilde yaygınlaştırıp kullanmak için proje yazım sürecinde, projenin kabul alıp uygulanması süreçlerinde yaygınlaştırma faaliyetlerine önem verilmesi beklenmektedir.
Acil Durum ve Afetlere İlişkin Fon Sağlanabilecek Projeler
Türkiye’de TÜBİTAK, Kalkınma Ajansları gibi ulusal, AB tarafından yürütülen Erasmus+ gibi uluslararası
programlar ile dönemsel mali destek çağrıları yapılmaktadır.
TÜBİTAK Projeleri
Kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan kişiler acil durum ve afetlere ilişkin TÜBİTAK 1001, 1002, 4004 gibi farklı proje kodlarında proje başvurularında bulunabilirler.
TÜBİTAK Destekli Projeler Veri Tabanı
1965 yılından 2024 yılına kadar Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB) bünyesinde sonuçlanmış olan 21.824 adet projenin sonuç raporunun tam metinleri, TÜBİTAK Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) koordinasyonunda açık bilim politikası kapsamında kurulmuş olan “TÜBİTAK Destekli Projeler Veri Tabanı”nda yayımlanmaktadır.
TÜBİTAK 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
TÜBİTAK 1001 programı ile yeni bilgiler üretilmesi, bilimsel yorumların yapılması veya teknolojik problemlerin çözümlenmesi için bilimsel esaslara uygun olan projelerin desteklenmesi amaçlanmaktadır. Proje destek süresi en fazla 36 ay olan bu programda, 2023 yılı 2. dönem itibariyle proje destek üst limiti sınırlama olmaksızın 1.650.000 TL olarak belirtilmiştir.
TÜBİTAK 1001 proje önerileri genellikle dört boyut altında değerlendirilir:
• Özgün Değer • Yöntem • Proje Yönetimi • Yaygın Etki
Ulusal Deprem Araştırmaları Programı Ortak Çağrısı TÜBİTAK-AFAD 1001- UDAP
12. Kalkınma Planında Türkiye’nin afetlere dirençli bir ülke vizyonu vurgulanmaktadır. Bu vizyondan hareketle 6 Şubat 2024 tarihinde TÜBİTAK ve AFAD arasında imzalanan iş birliği protokolü çerçevesinde; 1001-UDAP Ulusal Deprem Araştırmaları Programı Ortak Çağrısı açılmıştır. Bu çağrı kapsamında; (1) Jeodinamik Araştırmalar ve Depremin Sosyo-Ekonomik, Toplumsal ve Çevresel Yaygın Etkileri (2) Depreme Yönelik Dijital Teknolojiler ve Cihazlar (3) Depreme Yönelik İnşaat Modelleri ve Atık Yönetimi (4) Deprem Yönetimine Yönelik Senaryo, Kestirim, Analiz Çalışmalarından sunulacak proje önerilerine destek verileceği belirtilmiştir. Proje destek süresi en fazla 24 ay olan bu programda, destek üst limiti 1001 proje çağrılarında belirtildiği gibidir.
TÜBİTAK 1002 Hızlı Destek Programı
1002-A Hızlı Destek Modülü, adından da anlaşılacağı üzere acil veya öngörülemeyen durumlarda ortaya çıkabilecek sorunların giderilmesine yönelik olarak hazırlanacak veya mevcut sürdürülmekte olan bir araştırma kapsamında gereksinim duyulan tamamlayıcı nitelikteki araştırma materyali ve veriye erişim vb.
desteklerin talep edileceği proje önerilerini değerlendiren bir program olarak tanımlanabilir. Program kapsamında üniversitelerde, araştırma hastanelerinde ve araştırma enstitülerinde yürütülecek kısa süreli, küçük bütçeli araştırma ve geliştirme projelerine destek sağlamak amaçlanmaktadır. TÜBİTAK’ın diğer programlarına göre daha hızlı bir değerlendirme sürecine gerçekleştirilmektedir. İçerisinde 1002-B Acil Destek modülü ve 1002-C Doğal Afetler Odaklı Saha Çalışması Acil Destek Programları yer almaktadır.
Doğal Afetler Odaklı Saha Çalışması Acil Destek Programı: TÜBİTAK 1002 -C
Bir araştırmacı Türkiye’de gerçekleşen çığ, deprem, heyelan, müsilaj, sel, yangın gibi doğal afetlere yönelik olarak, doğa kaynaklı afetler sonrası acil veri toplamak amacıyla bu programa başvuru yapabilir. Doğal Afetler Odaklı Saha Çalışması Acil Destek Programı olan 1002-C programına daha kısa süreli çalışmalar ve saha çalışması yürütmek için her an her dakika başvuru yapılabilmektedir.
1002-C programını tamamlayıcı nitelikte, özellikle toplanan verilerin analizi için, “1002-B Acil Destek Modülü” ve ayrıntılı yürütülecek çalışmalar için de “1002-A Hızlı Destek Modülü” programları bulunmaktadır.
TÜBİTAK 2237-A Bilimsel Eğitim Etkinlikleri Desteği
Genellikle üniversiteler tarafından yürütülebilen TÜBİTAK 2237-A ve 2237-B şeklinde programlar da bulunmaktadır. TÜBİTAK 2237-A proje programı ile hedef kitlenin bilime katkı sağlayacak çalışmalar hakkında bilgi edinmesi, alt yapı oluşturma, bilimsel gelişmelere katkı sağlama, eğitim etkinlikleri düzenleme, disiplinler arası bilimsel çalışmalara alt yapı oluşturma gibi çok sayıda hedef belirtilmektedir. Bu proje programına Türkiye’de ikamet eden ve bir üniversite/eğitim ve araştırma hastanesi/araştırma enstitüsünde çalışan en az doktora eğitimini tamamlamış bir yürütücü başvuru yapabilmektedir.
Kalkınma Ajansları Projeleri
Türkiye’de Helsinki Zirvesi’nin ardından gündeme gelen bir konu olan kalkınma ajansları Devlet Planlama Teşkilatı koordinasyonunda kurulmuştur. Ajanslar faaliyetlerine 2006 yılından bu yana devam etmektedir.
Ulusal projeleri kapsayan kalkınma ajansı projeleri, bölge plan ve programlarına uygun olarak, kalkınma ajanslarının bölgelerinde gerçekleştirdikleri çalıştaylar aracılığıyla ve bu plana göre birden çok projeyi kapsayan kalkınma programları hazırlıklarıyla düzenlenmektedir. Kalkınma ajansı projelerine başvurular çevrim içi bir platform olan KAYS (Kalkınma Ajansları Yönetim Sistemi) üzerinden alınmaktadır. Programlar kapsamında verilen destekler hibe niteliğindedir ve geri ödemesizdir.
Erasmus+ Programı programın Türkiye’de uygulanması ile ilgili ilk anlaşma Avrupa Birliği (AB) tarafından yürütülen bir hibe 11 Eylül 2000 tarihinde imzalanmıştır. Söz konusu programı olan Erasmus+ programı kapsamın da öğrenme program Türkiye’de hâlen uygulanmaktadır.
hareketlilikleri, politika gelişimi, kurum ve kuruluşlar Afet olaylarının, afetten etkilenen bölgelerde yaşayanlar arasında iş birliklerini yansıtan projeler için önemli insani ve mali sonuçları vardır. Bu sonuçlar gerçekleştirilebilmektedir. AB’nin desteklediği eğitim, daha geniş bir kesimi de etkileye bilmektedir. Finansal öğretim, gençlik ve spor hibe programlarından olan veya ticari açıdan bakıldığın da pek çok kişi ve kuruluş Erasmus+ değişim programları kültürel alışveriş, kültürel afetlerin sonuçlarından etkilenmektedir. Afetlere karşı hareketlilik gibi birçok yönden katılımcılara yarar mücadele önem arz etmektedir. Dolayısıyla günümüzde sağlayan projeler sunmaktadır. bir toplumda oluşturulabilecek afet farkındalığı için
Uluslararası projeler denildiğinde akla gelen ve projeler geliştirmek önemlidir.
Türkiye’de Ulusal Ajans aracılığıyla hibe dağıtımı yapılan Erasmus+ Programının güncel hâli 2021-2027 yıllarını kapsayan altı yıllık bir plandan oluşmaktadır. Yerel boyutta gereksinimlere göre belirlenen plan içerisindeki farklı önceliklere her yıl 3 ayrı zamanda bölgesel olarak hibe desteği sağlanmaktadır. Türkiye 2004 yılından bu yana AB’nin eğitim, gençlik ve spor alanlarındaki programlarına katılım sağlamaktadır.
Erasmus + programı çağrı tekliflerine Türkiye Ulusal Ajansı web sayfası olan: www.ua.gov.tr/ ve Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan ilgili yılın web sayfası olan webgate portalından çağrı duyurularına ulaşılabilmektedir.
TEKNOFEST Yarışmaları ve Programları
Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) ve T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ana yürütücülüğünde, Türkiye’nin önde gelen teknoloji şirketleri, kamu, medya kuruluşları ve üniversitelerin destekleriyle düzenlenen TEKNOFEST yarışmaları ve programları 2018 yılından bu yana millî teknoloji üretme ve geliştirme konusunda gençlerin ilgisinin artırılmasını hedeflemektedir. Bu doğrultuda düzenlenen yarışmaya ilkokul, ortaokul, lise öğrencileri ile üniversite öğrencileri ve mezunlar katılarak, programlara başvuru yapılabilmektedir.
Büyükelçiliklerin Sunduğu Proje İmkânları
Türkiye’de Avustralya, Japonya gibi farklı ülkelerin büyükelçiliklerinin sundukları hibe programları da bulunmaktadır. Aşağıda afet farkındalığı konusuna katkı sağlayabilecek Japonya Büyükelçiliği yerel projeler hibe programından kısaca bahsedilmektedir. AB-ilan.com adlı web sitesinden de yerel projeler ile ilgili hibe sunan proje duyurularına ulaşılabilir.
Japonya Büyükelçiliği Yerel Projelere Hibe Programı (GGP)
Japonya tarafından 1989 yılından beri sunulan “Yerel Projelere Hibe Programı (GGP)”, “Japon ya Resmî Kalkınma Yardımı (Japan ODA)” kapsamında az gelişmiş ve gelişmekte olan çok sayıda ülkede uygulanmaktadır. Programın amacı, temel insani gereksinimleri karşılamak üzere hazırlanmış, özellikle dezavantajlı kesimleri hedefleyen konularda kalkınmaya yönelik projelere bir mali yardım sunmak olarak belirtilmiştir. 140’tan fazla ülke ve bölgede çeşitli projelerin gerçekleştirdiği